Türkiye ekonomisinin kamu maliyesi görünümü, 2026 yılının ilk yarısı itibarıyla para ve maliye politikaları arasındaki yapısal uyumsuzlukların, yüksek borçlanma maliyetlerinin ve katılaşan enflasyon beklentilerinin gölgesinde şekillenmektedir. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) politika faizinin yüzde 37 seviyesinde sabit kalmasına karşın, reel sektörün karşı karşıya kaldığı ticari kredi maliyetlerinin yüzde 60 ile yüzde 70 bandında seyretmesi, finansal aktarım mekanizmasındaki tıkanıklığı ortaya koymaktadır. Bu süreçte Merkez Bankası, para politikasında manevra alanı kalmayan, ne faiz artırabilen ne de faiz indirebilen bir uçağın havada tur atmasına benzer bir sıkışmışlık içinde değerlendirilmektedir. Kamu finansmanı cephesinde ise Hazine borçlanma faizinin Haziran 2026 itibarıyla yüzde 41 barajını aşması, bütçe açığının finansmanında katlanılan maliyetlerin sürdürülemez bir boyuta ulaştığına işaret etmektedir.
Hanehalkının 12 ay sonrası enflasyon beklentisinin yüzde 49,51 gibi yüksek bir seviyede bulunması, uygulanan dezenflasyon programına yönelik güven açığını derinleştirmektedir. Kamu maliyesindeki genişleme eğiliminin vergi gelirlerindeki artış hızıyla ikame edilememesi, bütçe açıklarının finansmanı için daha yüksek faizlerle borçlanılmasına ve bu durumun bütçe üzerinde yeni faiz yükleri yaratmasına neden olmaktadır. Devletin alacaklarına uyguladığı aylık yüzde 3,70 (yıllık yüzde 44,40) oranındaki gecikme faizi ise kamu finansmanındaki sıkışmışlığın mükellefler üzerindeki doğrudan mali baskısını artırmaktadır.
2026 Yılı Bütçe Uygulama Sonuçlarının Aylık Seyri ve Kırılma Noktaları
Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından açıklanan Mayıs 2026 bütçe uygulama sonuçları, kamu maliyesindeki dengesizliklerin derinleştiğini teyit etmektedir. Mayıs 2026’da merkezi yönetim bütçe gelirleri bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 18 oranında nominal bir azalış kaydederek 1 trilyon 86,2 milyar TL seviyesine gerilerken, bütçe harcamalarındaki artış trendi devam etmiş ve bütçe giderleri yüzde 27 artışla 1 trilyon 384,4 milyar TL’ye ulaşmıştır. Bu tablonun neticesinde, sadece mayıs ayında bütçe dengesi 298,2 milyar TL açık vermiştir.
2026 yılının Ocak-Mayıs dönemini kapsayan ilk beş aylık kümülatif verileri incelendiğinde, bütçe açığındaki yapısal bozulma daha net görülmektedir. İlk beş ayda merkezi yönetim bütçe harcamaları 7 trilyon 334,7 milyar TL’ye tırmanırken, bütçe gelirleri 6 trilyon 277,7 milyar TL’de kalmıştır. Böylelikle, beş aylık kümülatif bütçe açığı 1 trilyon 57 milyar TL’ye (tam olarak 1 trilyon 56 milyar 999 milyon TL) ulaşmıştır. 2025 yılının aynı döneminde 650,3 milyar TL seviyesinde olan bütçe açığının yıllık bazda yüzde 62,5 oranında artış göstermesi, mali disiplindeki aşınmanın boyutunu ortaya koymaktadır.
Aşağıdaki tablo, 2026 yılının ilk beş ayında bütçe dengesi ve faiz dışı dengenin aylık seyrini göstererek yapısal bozulmanın zaman içindeki dinamiklerini ortaya koymaktadır:
| Dönem (2026) | Bütçe Giderleri (Milyon TL) | Bütçe Gelirleri (Milyon TL) | Bütçe Dengesi (Milyon TL) | Faiz Giderleri (Milyon TL) | Faiz Dışı Denge (Milyon TL) |
| Ocak | 1.635.788 | 1.421.245 | -214.543 | 456.416 | +241.873 |
| Şubat | 1.439.516 | 1.463.882 | +24.366 | 183.696 | +208.062 |
| Mart | 1.486.627 | 1.256.755 | -229.872 | 235.959 | +6.087 |
| Nisan | 1.388.391 | 1.049.664 | -338.727 | 257.632 | -81.095 |
| Mayıs | 1.384.391 | 1.086.168 | -298.223 | 128.939 | -169.284 |
| Toplam (5 Aylık) | 7.334.713[cite: 3] | 6.277.714[cite: 3] | -1.056.999[cite: 3] | 1.262.642[cite: 1, 11] | +205.643[cite: 3] |
Tablonun analizi, mali sıkılaşma iddialarına yönelik önemli bir yapısal çelişkiyi ortaya koymaktadır. Yılın ilk iki ayında bütçe yüksek tutarlarda faiz dışı fazla verirken (Ocak ayında +241,9 milyar TL, Şubat ayında +208,1 milyar TL), Mart ayından itibaren bu sıkılık tamamen kaybolmuş ve faiz dışı denge nisan ayında 81,1 milyar TL, mayıs ayında ise 169,3 milyar TL açık vermiştir. Bu durum, yılın başındaki mali disiplinin kalıcı reformlardan ziyade geçici vergi tahsilatları ve harcama ötelemelerinden kaynaklandığını teyit etmektedir. Bütçe dengesinin faiz hariç harcamalarla olan ilişkisi şu standart denklemle gösterilmektedir:
Nisan ve Mayıs aylarında faiz dışı dengenin de negatife dönmesi, bütçenin artık sadece faiz yükü nedeniyle değil, faiz hariç operasyonel harcamalar bazında da açık verdiğini ve borçlanma ihtiyacının katlanarak arttığını belgelemektedir.
Vergi Gelirlerinin Tahsilat Kalitesi ve Dönemsel Dalgalanmalar
Bütçe gelirlerinin kalitesi ve tahsilat yapısı incelendiğinde, bütçe açığının kapatılması amacıyla yürütülen gelir politikalarının sürdürülebilir bir temelden yoksun olduğu anlaşılmaktadır. Ocak-Mayıs 2026 döneminde toplanan vergi gelirleri, geçen yılın aynı dönemine göre nominal olarak yüzde 32,4 oranında artarak 5 trilyon 304,1 milyar TL seviyesinde gerçekleşmiştir. Ancak bu artış oranı, aynı dönemdeki yüksek enflasyon oranları göz önüne alındığında reel olarak vergi gelirlerinde bir daralmaya işaret etmektedir.
Aşağıdaki tablo, 2026 yılının ilk beş ayında elde edilen temel vergi gelirlerinin bütçe hedefleriyle uyumunu ve gerçekleşme oranlarını göstermektedir:
| Vergi Türü | Ocak-Mayıs 2026 Tahsilat (Milyon TL) | 2026 Yılı OVP Hedefi (Milyon TL) | Gerçekleşme Oranı (%) |
| Toplam Vergi Gelirleri | 5.304.078 | 12.347.018 | 42,96% |
| Gelir Vergisi | 1.283.238 | 3.146.314 | 40,78% |
| Kurumlar Vergisi | 813.287 | 1.512.814 | 53,76% |
| Dahilde Alınan KDV | 567.805 | 1.708.473 | 33,23% |
| Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) | 679.009 | 2.096.124 | 32,39% |
| İthalde Alınan KDV | 633.882 | 1.903.939 | 33,29% |
Tablodan elde edilen veriler, iç talebe bağlı tüketim vergilerindeki (Dahilde Alınan KDV ve ÖTV) gerçekleşme oranlarının bütçe hedefinin çok gerisinde kaldığını göstermektedir. Bu durum, sıkı para politikası uygulamalarının ve yüksek kredi maliyetlerinin (%60-%70) iç talebi baskıladığını ve ekonomik aktivitede belirgin bir yavaşlama yarattığını doğrulamaktadır.
Mayıs 2026 özelinde vergi gelirlerinde yaşanan yıllık yüzde 22,1’lik nominal düşüşün ardında iki temel teknik neden bulunmaktadır. Birincisi, nisan ayında beyan edilen kurumlar vergisi ödemelerinin mayıs ayına yansımasıyla aylık bazda güçlü bir tahsilat gerçekleşmiş olsa da, bir önceki yılın mayıs ayında tahsil edilen dördüncü geçici vergi kaynaklı gelirlerin bu yıl şubat ayına kaymış olması yıllık bazda olumsuz bir baz etkisi yaratmıştır. İkincisi ise bayram tatili nedeniyle bir kısım vergi ödemelerinin haziran ayına ertelenmesi tahsilat performansını geçici olarak gölgelemiştir. Gelir vergisi tahsilatındaki mayıs ayında gerçekleşen yıllık yüzde 57,4’lük sert düşüş ise stopaj tevkifatındaki yüzde 63’ü aşan daralmanın doğrudan bir sonucudur.
Faiz Sarmalı ve Yatırım Harcamalarının Dışlanması
Maliye politikasındaki en büyük risk, bütçe kaynaklarının üretken alanlardan ziyade borç servisine kanalize edilmesidir. 2026 yılının ilk beş ayında toplanan 5 trilyon 304,1 milyar TL tutarındaki vergi gelirine karşılık, faiz giderlerine yapılan ödeme 1 trilyon 262,6 milyar TL olmuştur. Bu veriler doğrultusunda, toplanan vergi gelirlerinin faiz ödemelerine dönme oranı aşağıdaki formülle hesaplanmaktadır:
Bu rasyo, devletin topladığı her 100 liralık verginin 23 lira 81 kuruşunun doğrudan faiz ödemelerine harcandığını göstermektedir. 2016 yılında yalnızca yüzde 10,90 seviyesinde olan bu oran, son on yılda yüzde 117,5 oranında artarak kamu maliyesinin borç karşısındaki kırılganlığının ne derece arttığını ortaya koymaktadır. Saniye bazlı bir yaklaşımla analiz edildiğinde, mükelleflerin her saniye ödediği 406.555 TL verginin 96.781 TL’si doğrudan faiz lobisine aktarılmaktadır.
Faiz ödemelerinin kamu yatırımlarını dışlama (crowding-out) etkisi ise operasyonel verilerle sabittir. Yılın ilk beş ayında kamu yatırımlarını temsil eden “sermaye giderleri” bütçeden yalnızca 353,2 billion TL kaynak alabilmiştir. Bu durum, faiz harcamalarının kamu yatırımlarının yaklaşık 3,6 katı büyüklüğe ulaştığını göstermektedir. Tarımsal destekler, deprem konutları inşası, sosyal yardımlar ve öğrenci bursları gibi toplumsal refahı doğrudan artıracak harcamalar, yüksek borç maliyetlerinin finanse edilmesi amacıyla kısıtlanmaktadır. Söylem bazında “faiz karşıtı” politikalar dile getirilirken, eylemde bütçenin çeyreğinin faize gitmesi, ekonomi yönetimindeki yapısal çelişkiyi net bir şekilde ortaya koymaktadır.
Vergi Adaletsizliği ve Toplumsal Maliyetler
Kamu finansmanındaki açıkların kapatılması amacıyla uygulanan vergi politikaları, gelir dağılımı adaletsizliğini daha da derinleştirmektedir. Türkiye vergi sisteminin dolaylı vergilere olan bağımlılığı, vergi adaleti ilkelerini zedelemektedir. Katma Değer Vergisi (KDV) ve Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) gibi harcamalar üzerinden alınan vergiler, mükelleflerin ödeme güçlerini dikkate almadığı için regresif bir etki yaratmakta ve alt-orta gelir grupları üzerinde oransal olarak daha yüksek bir mali yük oluşturmaktadır. Gelir vergisinin ise neredeyse tamamının stopaj yoluyla ücretlilerden tahsil edilmesi, vergi yükünün geniş halk kitlelerinin omuzlarında kaldığını göstermektedir.
Devlet, işçinin, esnafın, sanayicinin ve emeklinin gelirine vergi yoluyla ortak olurken; bu kesimlerin maruz kaldığı borç, risk ve kayıpları paylaşmaktan tamamen kaçınmaktadır. Bütçedeki faiz yükünün artması, kaçınılmaz olarak sıradan vatandaşlar üzerindeki vergi baskısının artmasına, vergi denetimlerinin sıkılaştırılmasına ve trafik cezaları gibi cezai yaptırımların birer bütçe gelir kalemi olarak daha agresif şekilde kullanılmasına yol açmaktadır. Sonuç olarak, bütçedeki faiz sarmalı, imtiyazlı bir azınlığın gelir payını büyütürken, toplumun geniş kesimlerinin pastadaki payını küçültmektedir.
Borç Stoku Sürdürülebilirliği, Kur Riski ve Koşullu Yükümlülükler
Türkiye’nin merkezi yönetim borç stoku dinamikleri, bütçe dengesi üzerindeki riskleri daha da büyütmektedir. Nisan 2026 sonu itibarıyla merkezi yönetim borç stoku 14.765,3 milyar TL seviyesine ulaşmıştır. Son yedi yılda borç stokunun yaklaşık 13 kat artması, mali dengedeki tahribatın büyüklüğünü göstermektedir. Kişi başına düşen borç miktarı ise yaklaşık 153 bin TL seviyesindedir.
Aşağıdaki tablo, nisan sonu itibarıyla borç stokunun döviz kompozisyonunu göstermektedir:
| Borç Stokunun Cinsi | Tutar (Milyar TL) | Payı (%) |
| Türk Lirası Cinsi Borç | 7.038,0 | 47,67% |
| Döviz Cinsi Borç | 7.727,3 | 52,33% |
| Toplam Borç Stoku | 14.765,3[cite: 21, 22] | 100,00% |
Borç stokunun yarısından fazlasının (%52,33) döviz cinsinden olması, bütçeyi kur şoklarına karşı son derece hassas hale getirmektedir. Döviz kurunda yaşanabilecek olası bir yukarı yönlü hareket, borç yükünü ve dolayısıyla bütçenin faiz ödeneklerini doğrudan yukarı çekecektir.
Buna ek olarak, Hazine’nin doğrudan borç yükünün dışında, bütçe dışı bir finansal kara kutu niteliğindeki Türkiye Varlık Fonu (TVF) gibi yapıların taşıdığı riskler de koşullu yükümlülükler kapsamında bütçeyi tehdit etmektedir. Nisan 2026 itibarıyla Hazine alacak stoku 253,2 milyar TL olarak gerçekleşirken, bu alacaklar içinde en yüksek payın 217,9 milyar TL ile Türkiye Varlık Fonu’na ait olması, off-budget (bütçe dışı) aktörlerin Hazine garantileri ve borç üstlenimleri yoluyla yarattığı risk birikimini doğrulamaktadır.
Orta Vadeli Program (OVP) Hedeflerinin Sınırları ve Gelecek Beklentileri
Hükümetin Orta Vadeli Program (OVP) kapsamında açıkladığı gelecek yıllara ait faiz öngörüleri, makroekonomik piyasa koşullarıyla çelişmektedir. OVP projeksiyonlarına göre faiz harcamalarının 2026 yılında 2 trilyon 741 milyar TL, 2027 yılında 3 trilyon 39 milyar TL ve 2028 yılında ise 3 trilyon 346 milyar TL olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. Ancak Hazine borçlanma faizlerinin yüzde 41’i aşması ve enflasyonla mücadele politikalarının siyasi kaygılarla sekteye uğraması, bu hedeflerin belirgin şekilde aşılacağını göstermektedir.
Mali disiplinin zayıflaması, borçlanmanın borçla kapatıldığı ve faiz ödemelerinin tamamının yeni borç ihraçlarıyla karşılandığı sürdürülemez bir süreci tetiklemektedir. 2026 yılı bütçesinin 2,7 trilyon TL açık vermesinin öngörülmesi ve faiz dışı fazlanın neredeyse sıfırlanması, dezenflasyon sürecinin yalnızca para politikasıyla (TCMB) yürütülemeyeceğini, maliye politikasının bu yükü taşımakta yetersiz kaldığını göstermektedir. Gerçek sektör ve hanehalkı aktörlerinin ekonomi yönetimine olan güveninin sarsılması, beklentilerin OVP ve Merkez Bankası tahminlerinden tamamen kopmasına yol açmıştır.
Sonuç
Türkiye’nin kamu maliyesi, bütçe gelirlerinin faiz giderlerini karşılamakta yetersiz kaldığı yapısal bir faiz kıskacına girmiştir. 2026 yılının ilk beş ayında bütçe açığının 1 trilyon TL barajını aşması, mali konsolidasyon iddialarını boşa çıkarmaktadır. Faiz harcamalarının vergi gelirlerinin yaklaşık dörtte birini yutması ve kamu yatırımlarının tamamen önüne geçmesi, uzun vadeli büyüme potansiyelini ve toplumsal refahı tehdit etmektedir.
Vergi adaletinin sağlanması, dolaylı vergilerin payının düşürülerek kazanca göre vergilendirme sistemine geçilmesi ve bütçe dışı fonların yarattığı koşullu yükümlülüklerin denetim altına alınması acil bir zorunluluktur. Aksi takdirde, borç stokunun ve borç servis maliyetlerinin geometrik artışı, vergi mükellefleri üzerindeki mali baskıyı daha da artıracak ve ekonomik istikrarsızlığı derinleştirecektir.
