
Akdeniz kirliliği adeta plastik lağımı patlamış gibi bütün kıyılardan video ve bilgi yağmasına yol açtı ve okuyucu bu metinde turkuaz denizin kayboluşunu, halkın örgütlenerek temizlik yapmasını, plastiklerin nereden geldiğini, geri dönüşüm tesislerinin atık sularını ve denetim sonrası ceza tartışmalarını görecek. Bu başlıklar altında sahile vuran plastiklerin toplanması, uluslararası sulardaki bırakmalar, ithalat rakamları ve sistem yetersizlikleri gibi konular aşamalı biçimde yer alıyor. Denizin neden bu hale geldiğini merak eden herkes metnin ilerleyen bölümlerinde somut gözlemleri izleyecek.
Rüzgar güneyden estiği zaman deniz yüzeyi mikroplastiklerle doluyor ve insanlar denizden zehirden kaçar gibi kaçıyor. Mikroplastik sorun bu manzarayı daha da ağırlaştırıyor. Kıyılarda yaşayan halk örgütlenmiş durumda ve sabahları sahile vuran plastikleri toplamaya çıkıyor. Okuyucu bir sonraki bölümde temizlik çabalarının detaylarını bulacak.
Kıyılarda temizlik çabaları nasıl sürüyor?
Akdeniz kıyılarında yaşayan halk örgütlenmiş durumda. Sabahları sahile vuran plastikleri toplamaya çıkıyorlar. Çıralı Maden tarafında yaşayan Ruslar bile eldivenleri giymiş harıl harıl kıyıları temizliyor.
Elimizdeki hazineyi koruyamıyoruz. Bakmaya doyamayacağımız zümrüt denizlerimizi ne hale getirdiysek elin Rus’u acıyor dayanamıyor da kıyıları temizlemeye çıkıyor. Bu tablo yerel halkın kendi inisiyatifiyle hareket ettiğini gösteriyor.
Akdeniz kirliliği bu temizleme çabalarına rağmen devam ediyor. Güzelim turkuaz deniz gitmiş üzerinde çöp adaları yüzen bir bulamaç gelmiş. Deniz kirliliği rüzgarla birlikte daha da görünür hale geliyor. Bir sonraki bölümde plastiklerin nereden geldiğini araştıracağız.
Plastikler denize nasıl ulaşıyor?
Mersin’de yaşayan bir vatandaş bunu iş edinmiş. Önce belediyeye haber vermiş. Belediye bizim sorumluluğumuz kıyıda bitiyor denizlerden sahil güvenlik sorumlu demiş. Zorlamış sahil güvenliğe ulaşmış.
Sahil güvenlik bazı gemilerin uluslararası sularda kıyının 12 mil açığında plastikleri sulara bıraktığını ancak bu bölgenin sahil güvenliğin kapsama alanı dışında olduğu için bir şey yapamadıklarını aktarmış. Gümrük müdürlüğüne ulaşın demişler. Gümrük müdürlüğü biz bilmiyoruz belediyeye sorun demiş böylece denizini korumak isteyen vatandaş başa dönmüş. Sahil güvenliğin anlattığı 12 mil açıkta denize plastik atanlar sorunun bir kısmı.
Plastik atık bu döngü içinde sorumluluk zincirinde kayboluyor. Vatandaşın çabası kurumlar arasında dolaşıp duruyor. Çöp adaları bu boşluklardan besleniyor. Bir sonraki bölümde geri dönüşüm tesislerinin rolünü ele alacağız.
Geri dönüşüm tesisleri kirliliğe nasıl katkı yapıyor?
Akdeniz için kritik tarih 2018. Çin geri dönüşüm oranı düşük plastik ithalatını yasaklıyor. Bu bir fırsat olarak görülüyor. Plastik geri dönüşümünde gaza basılıyor. Plastikte geri dönüşüm oranı düşük yüksek ne olursan ol gel dönemi başlıyor.
Bir kaç yıl önce Avrupa’dan gelen plastik atıkların nasıl geldiğine dair haberler Alman basınında yer almış BBC de belgesel yapmıştı. The Guardian gazetesi de işin peşine düşmüş. Adana’da bir plastik geri dönüşüm tesisinin haberini yapmışlar. Kemal Deniz tesisi. Tesis tarım bölgesinde bulunuyor ve etrafında plastik çöp tepelerini görmek mümkün. The Guardian’a konuşan Prof Dr Sedat Gündoğdu bu merkezlerin atık sularını akar sulara bıraktıklarını bu akar sularla da tarım arazilerinin sulandığını anlatmış. Tarım arazisine gitmeyen atıklar da denizlere karışıyor.
Gazetenin haberine göre Mayıs 2021 ile Temmuz 2024 arasında 13 İngiliz şirketi Kemal Deniz geri dönüşüm bölgesine toplam 52.000 ton olmak üzere 545 parti evsel ve süpermarket plastik atığı sevkiyatı gerçekleştirdi. Akdeniz kirliliği bu tesislerden sızan atıklarla büyüyor. Mikroplastik sorun akar sular üzerinden denize ulaşıyor. Bir sonraki bölümde ithalat rakamlarını ve rapor bulgularını inceleyeceğiz.
İthalat rakamları ve rapor ne gösteriyor?
Prof Dr Sedat Gündoğdu tarafından hazırlanan Alanya Kıyı Şeridinde Gözlenen Plastik Mikroplastik Kirliliği Ön Değerlendirme Raporu ülke çapında rakamları vermiş. 2025 yılında plastik atık ithalatı yaklaşık 800 bin tona ulaştı. 2026 Nisan ayında aylık ithalat 60 bin tonun üzerine çıkarak son 10 yılın en yüksek seviyesini gördü.
Rapora göre deniz yüzeyinde gördüğümüz mikroplastikleri işte bu tesislerden akar sulara bırakılanlar. Tesislere gelen plastiğin bir kısmı geri dönüştürülüyor geri dönüştürülemeyenlerin ise atık haline getirilmesi gerekiyor ama nasıl özensiz bir sistemse geri dönüşemeyen plastiklerin içinde yüzmek zorunda kalıyoruz. Bu rakamlar kirliliğin boyutunu net biçimde ortaya koyuyor.
Akdeniz kirliliği ithalatın rekor seviyelere çıkmasıyla birlikte daha da ağırlaşıyor. Deniz kirliliği raporun işaret ettiği sızıntılarla besleniyor. Artık iş çığırından çıkınca denetimler devreye girdi. Son bölümde ceza uygulamasını ve devam eden soruları ele alacağız.
Ceza uygulaması sorunu çözdü mü?
İş çığırından çıkınca Çevre ve Şehircilik Bakanlığı bu geri dönüşüm tesislerini denetledi. 15 tesise toplam 26 milyon 847 bin TL idari ceza uygulandı. Tesis başına 2 milyon lira gibi bir ceza demek. Bu işi yapan tesisler için devede kulak bir meblağ.
Fakat asıl can alıcı olan soru şu denetim yapıldı ceza kesildi. Bu tesisler cezayı ödedim diyerek bugüne kadar yaptıklarını yapmaya devam mı edecek. Bu tesislerin sistemlerinden mikroplastikler neden akarsulara karışıyor tesisler mi yetersiz kaçak boşaltım mı yapılmış. Sistem yetersizse neden bu tesisler kapatılmadı. Soru çok yanıt yok.
Akdeniz kirliliği ceza sonrasında da devam etme riski taşıyor. Plastik atık sızıntıları sistemsel boşluklarla sürüyor. Denetim ve ceza uygulansa bile köklü çözüm için tesislerin yetersizliği veya kaçak boşaltım sorularına net yanıtlar gerekiyor. Bu belirsizlik kıyıların ağlanacak halini daha da derinleştiriyor.









