Ekonomi politikalarındaki makroekonomik tercihler ve bunların reel sektör ile istihdam piyasası üzerindeki doğrudan yansımaları ülke genelindeki üretim dengelerini kökten sarsacak boyutlara ulaşmış bulunmaktadır. Sanayi tesislerinin üretim kapasitelerindeki daralmalar ve döviz kuru ile faiz sarmalının yerli üreticiyi zorlaması üretim merkezlerinde kitlesel iş gücü kayıplarına yol açacak bir zemin hazırlıyor. Bu kapsamda DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan tarafından Antalya’da düzenlenen ForumX platformu toplantısında dile getirilen makroekonomik verileri, sanayi kentlerindeki fabrika kapanmalarını ve gıda enflasyonunun düşürülmesi amacıyla sunulan tarımsal maliyet odaklı çözüm önerilerini usta bir editör diliyle inceliyoruz.
Piyasalardaki talep ve maliyet dengesizliklerinin derinleşmesi siyasi liderlerin reel sektöre yönelik saha tespitlerini daha kritik bir boyuta taşıyor. Makalemizin ilerleyen bölümlerinde Türkiye İstatistik Kurumu araştırmalarına yansıyan vatandaşların temel beslenme alışkanlıklarındaki gerilemeyi, Bursa ve İnegöl gibi sanayi havzalarında yaşanan kitlesel istihdam kayıplarını, bütçeden faize ve tarıma ayrılan paylar arasındaki dengesizlikleri ve sanayi üretiminin sürdürülebilirliği için acilen uygulanması gereken koruyucu makro önlemleri tüm boyutlarıyla ele alacağız.
TÜİK Verileri Işığında Beslenme Alışkanlıkları ve Gıda Enflasyonu
Türkiye genelinde yaşanan gıda enflasyonunun halkın en temel tüketim alışkanlıkları üzerinde yarattığı tahribat resmi istatistik kurumunun verileriyle gün yüzüne çıkmaktadır. Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yürütülen geniş kapsamlı araştırmalara göre her gün düzenli olarak sebze veya salata tüketen vatandaşların oranı 2010 yılında yüzde 69 seviyesinde bulunurken bu oran 2025 yılına gelindiğinde yüzde 32 seviyesine kadar gerilemiş durumdadır. Benzer şekilde taze meyve tüketim alışkanlıklarında da çok ciddi bir düşüş gözlemlenmekte ve geçmiş yıllarda yüzde 57 olan günlük meyve tüketim oranı yüzde 28 bandına kadar çekilmektedir. Yaşanan bu çarpıcı düşüş eğilimi toplumun beslenme kalitesinin ekonomik gerekçelerle nasıl zayıfladığını ve mutfaktaki bütçe yangınının ulaştığı boyutları net bir şekilde ortaya koymaktadır.
Genç nüfustaki beslenme tablosunun çok daha vahim bir görünüm arz ettiğini belirten siyasi liderler geleceğimiz olan nesillerin sağlıklı gıdaya erişimde büyük engellerle karşılaştığını savunmaktadır. Yapılan güncel saha çalışmalarına göre 15-24 yaş grubundaki gençlerde günlük meyve tüketim oranının yüzde 22 seviyesine kadar gerilediği ve her 100 gençten 78’inin gün içerisinde bir dilim dahi olsa taze meyve tüketemediği belirtilmektedir. Muhalefet liderlerine göre bu acı tablonun temel sebebi gıda fiyatlarındaki fahiş artışlar ve izlenen yanlış finansal stratejilerdir. Tüketim oranlarının bu denli baskılandığı bir ekonomik konjonktürde sadece faiz mekanizmasını kullanarak fiyat artışlarının önüne geçilmesinin mümkün olamayacağı sıklıkla vurgulanmaktadır.
Merkez Bankası kanalıyla yürütülen faiz artırım politikalarının Türkiye’deki gıda enflasyonunu düşürmekte yetersiz kaldığı çünkü ülkedeki fiyat artışlarının talep yönlü değil tamamen maliyet yönlü olduğu ifade edilmektedir. Üretim aşamasındaki girdi maliyetleri aşağıya çekilmeden tüketicinin talebini kısmaya yönelik finansal sıkılaştırma adımlarının krizi çözmek yerine üretimi durma noktasına getirdiği savunulmaktadır. Ekonomi yönetiminin enflasyonun kökenini doğru teşhis edemediği ve bu nedenle uygulanan tedavi yöntemlerinin reel sektörde derin yaralar açtığı iddia edilmektedir. Gıda fiyatlarını kalıcı olarak düşürmenin yegane yolunun tarlalardaki ve çiftliklerdeki üretim maliyetlerini radikal kararlarla azaltmaktan geçtiği yönündeki görüşler ağırlık kazanmaktadır.
Tarımsal üretimin desteklenmesi amacıyla genel bütçeden ayrılan kaynaklar ile faiz giderlerine harcanan devasa meblağlar arasındaki uçurum ekonomi politikasındaki önceliklerin de sorgulanmasına neden olmaktadır. Mevcut bütçe planlamalarında tarıma ayrılan payın 180 milyar lira seviyesinde kaldığı buna karşılık faiz ödemelerine tahsis edilen tutarın 2 trilyon 825 milyar lira gibi astronomik bir rakama ulaştığı dikkat çekmektedir. Tarımsal kalkınmaya ayrılan ödeneğin tam 16 mislinin faiz giderlerine harcanıyor olması yerli üretimin neden can çekiştiğini açıklayan en somut gösterge olarak sunulmaktadır. Çiftçinin toprağa küstüğü ve hayvancılıkla uğraşan kesimin maliyetler altında ezildiği bir sistemde gıda güvenliğinin sağlanması imkansız görülmektedir.
Tarım sektöründe kalıcı bir rahatlama sağlanması ve mutfaktaki yangının söndürülmesi için devletin acil destek paketlerini devreye sokması gerekmektedir.
Sanayide İstihdam Depremi ve Fabrika Kapanmaları
Türkiye’nin lokomotif üretim merkezlerinden gelen son veriler sanayi sektörünün yüksek finansman maliyetleri ve baskılanan döviz kuru politikaları nedeniyle adeta kan ağladığını göstermektedir. Özellikle tekstil, otomotiv ve yan sanayinin kalbi konumundaki Bursa kentinde yalnızca geçtiğimiz hafta içerisinde sanayi tesislerinden 10 bin işçinin işine son verildiği açıklanmıştır. Küresel ölçekte faaliyet gösteren dünyanın en büyük uluslararası yatırımlarından birine ait tek bir fabrikadan bile tek seferde 1800 personelin çıkarılmış olması krizin boyutlarının ne denli büyük olduğunu gözler önüne sermektedir. Mobilya sektörünün merkezi olan İnegöl ilçesindeki üretim tesislerinde de benzer şekilde toplu işten çıkarma dalgalarının yaşandığı bildirilmektedir.
Yılların ve hatta on yılların birikimiyle kurulmuş olan köklü sanayi kuruluşlarının teker teker kapılarına kilit vurması endüstriyel üretim kapasitemizin geleceği açısından çok ciddi riskler barındırmaktadır. Ekonomi çevreleri mevcut yüksek faiz oranlarının ve ihracatçının rekabet gücünü elinden alan yapay olarak bastırılmış kur politikasının sürdürülmesi halinde bu kapanma dalgasının artarak devam edeceğini öngörmektedir. Fabrikaların açık görünmesine rağmen her ay kademeli olarak personel eksiltmeye gitmesi veya şalter indirme hazırlığı yapması sanayi istihdamında kalıcı bir hasara yol açmaktadır. Üreticinin finansmana erişemediği ve ürettiği malı yurt dışına satamadığı bir ortamda iş gücünü koruması imkansızlaşmaktadır.
Sanayicilerin ve iş dünyası temsilcilerinin feryatlarının ekonomi yönetimi tarafından duyulmaması reel sektördeki güven endeksini de tarihin en düşük seviyelerine geriletmektedir. Fabrika sahipleri bir yandan yüksek enerji ve işçilik maliyetleriyle mücadele ederken diğer yandan bankaların uyguladığı kredi musluklarının kısıtlanması nedeniyle işletme sermayesi bulmakta zorlandıklarını dile getirmektedir. Yüksek faiz ortamı yatırımların tamamen durmasına yol açarken mevcut istihdamın korunmasını bile bir lüks haline getirmektedir. Sanayide yaşanan bu istihdam kaybının önümüzdeki aylarda domino etkisiyle hizmet ve perakende sektörlerine de sıçramasından endişe edilmektedir.
Sanayi sektöründeki bu tehlikeli daralmanın önüne geçilebilmesi için kur politikasında ihracatçıyı destekleyecek adımların atılması ve sanayiciye özel düşük faizli üretim kredilerinin sağlanması gerekmektedir. Aksi takdirde yerli üretimin yerini ithal ürünlerin alacağı ve dışa bağımlılığın daha da artacağı bir ekonomik modelin kaçınılmaz olacağı uyarısı yapılmaktadır. İstihdam odaklı ve üretimi teşvik eden makro politikalara dönülmediği müddetçe Anadolu genelindeki organize sanayi bölgelerinden benzer acı haberlerin gelmeye devam edeceği belirtilmektedir. Üretim üslerimizin korunması ülkenin ekonomik bağımsızlığı ve geleceği için hayati bir zorunluluktur.
Sanayideki daralmanın toplumsal refah üzerindeki olumsuz etkilerini minimize etmek adına tarım ve üretim politikalarında köklü bir reform sürecine girilmesi kaçınılmazdır.
Üretim Maliyetlerini Düşürmeye Yönelik Çözüm Önerileri ve Tarım Reformu
Gıda enflasyonunu ve sanayideki krizi kalıcı olarak çözebilmek adına muhalefet partileri tarafından hazırlanan acil eylem planları üretim maliyetlerinin devlet eliyle sübvanse edilmesini esas almaktadır. Özellikle bitkisel üretimde en büyük gider kalemini oluşturan gübre maliyetleri ile hayvancılık sektörünün belini büken yem maliyetlerinin tam yarısının devlet tarafından doğrudan karşılanması gerektiği savunulmaktadır. Dünyadaki diğer gelişmiş ekonomilerin kendi çiftçilerini çok daha yüksek oranlarda ve akılcı yöntemlerle destekledikleri gerçeği göz önüne alındığında Türkiye’nin de yerli üreticisini korumak adına benzer adımları atması şart görülmektedir. Tarımda sulama yatırımlarının hızla tamamlanması da verimliliği artıracak bir diğer unsur olarak öne çıkmaktadır.
Tarım bütçesinin faiz ödemelerinin gölgesinde kalmayacağı adil bir kaynak dağılımının gerçekleştirilmesi sürdürülebilir kalkınmanın en temel şartı olarak kabul edilmektedir. Çiftçiye verilecek desteklerin sadece miktar olarak artırılması yetmemekte aynı zamanda bu desteklerin zamanında ve doğrudan üretime katkı sağlayacak akıllı modellerle sunulması gerekmektedir. Mazot, tohum ve gübre gibi temel girdilerde uygulanacak vergi indirimleri üreticinin tarlasını yeniden ekmesini sağlayacak motivasyonu yaratacaktır. Toprak analizi odaklı ve planlı tarım politikaları sayesinde hangi bölgede neyin ne kadar üretileceği önceden belirlenerek arz dalgalanmalarının önüne geçilebilecektir.
Sanayi sektöründe ise fabrikaların kapanmasını engellemek adına enerji maliyetlerinde üreticiye yönelik özel tarife uygulamalarının başlatılması ve istihdam üzerindeki vergi yüklerinin hafifletilmesi talep edilmektedir. İhracatçının döviz gelirlerini bozdurma zorunluluğu gibi bürokratik engellerin kaldırılması ve döviz kurunun piyasa gerçeklerine uygun bir dengeye oturmasına izin verilmesi sanayicinin nefes almasını sağlayacaktır. Finans sektörünün de sadece yüksek faiz gelirlerine odaklanmak yerine reel sektörü fonlayacak mekanizmaları canlı tutması ekonomik çarkların dönmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Sanayici ve çiftçi el ele verdiğinde ülkenin refah düzeyi yeniden yükselecektir.
Küresel pazarlardaki rekabet gücümüzün korunması ve sanayimizin teknolojik dönüşümünü tamamlayabilmesi için Ar Ge yatırımlarına devlet desteğinin artırılması gerekmektedir. Katma değerli üretim modeline geçiş yapılamadığı müddetçe sadece ucuz iş gücüne dayalı bir sanayi yapısının uzun vadede varlığını sürdürmesi mümkün görünmemektedir. Eğitim sisteminin de sanayinin ihtiyaç duyduğu nitelikli ara eleman ihtiyacını karşılayacak şekilde mesleki eğitime ağırlık verilerek yeniden yapılandırılması zorunludur. Tüm bu yapısal reformlar kararlılıkla uygulandığı takdirde Türkiye hem tarımda hem de sanayide layık olduğu müreffeh seviyeye ulaşacaktır. Güzel ülkemizin kaynakları doğru yönetimle her sorunu aşmaya muktedirdir.
Ekonomik reformların ve üretim odaklı yaklaşımların tam anlamıyla hayata geçirilmesi toplumsal barışı ve istihdam güvencesini kalıcı hale getirecektir. Türkiye genelinde sanayi bölgelerindeki iş gücü hareketliliğini ve tarım piyasalarındaki üretim projeksiyonlarını yakından izlemek büyük önem taşımaktadır. Fabrikaların ve çiftçilerin durumuna dair en güncel saha analizlerini kaçırmamak, ekonomi dünyasından ve istihdam piyasasından en taze yansımaları anlık olarak takip etmek adına internet sitemizin ekonomi kategorisindeki tüm önemli gelişmelere ve resmi duyurulara son dakika haberleri üzerinden kolayca ulaşabilirsiniz.
