Ekonomi-PiyasalarSon Dakika Gelişmeleri

Adana’da kira fiyatları geriliyor, kentin kuzeyinde yeni dönem başladı

Adana’da kira fiyatları depremlerin ardından beklenmedik bir yöne döndü. Kentin büyüme yönü değişirken hangi bölgelerin öne çıktığı, deprem konutlarının piyasaya nasıl dokunduğu ve satış fiyatlarının neden aynı hızla gevşemediği merak ediliyor. Sektörün önerdiği formüller ve kiracıyı bekleyenler bu yazıda.

Adana’da kira fiyatları, Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat depremlerinin ardından değişen konut tercihleriyle birlikte belirgin bir düşüş eğilimine girdi. Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ) tarafından Çukurova’nın Söğütlü ve Seyhan’ın Karakuyu bölgelerinde yapılan deprem konutları, kentin kuzeyinde yeni yaşam alanlarının doğmasına öncülük etti. Doğu Akdeniz İnşaat Müteahhit Birlikleri Federasyonu (DAİMFED) Genel Başkanı Mustafa Karslıoğlu, bu konutlarda aylık kiraların 10 bin lira düzeyine indiğini belirtiyor. Kente 12 bin yeni konut daha planlanıyor. Yazının devamında kuzeye kayan yapılaşma, kiralardaki gerileme, maliyet ve finansman başlığı ile kiracılar için öneriler ele alınıyor. Bu başlıklar, kentteki dönüşümü hem kiracı hem de yatırımcı gözüyle okumayı kolaylaştıracak. Önce yapılaşmanın neden kuzeye kaydığına bakmak gerekiyor.

Depremin ardından kentin büyüme yönü kuzeye döndü

Büyük afetler, kentlerin yalnızca binalarını değil insanların nerede ve nasıl yaşamak istediğine dair tercihlerini de kökten değiştirir. Adana’da yaşanan süreç bu gerçeğin en çarpıcı örneklerinden birini sunuyor, çünkü 6 Şubat depremlerinin ardından vatandaşlar konut seçerken zemin yapısını ve binanın güvenliğini her zamankinden fazla önemsemeye başladı. Deprem bölgesinde yaşanan acı tecrübelerden doğan bu yeni hassasiyet, ev kiraları ile satış fiyatlarının bölgeden bölgeye farklılaşmasına yol açtı ve talebin ağırlık merkezini kentin kuzeyine taşıdı. Karslıoğlu da deprem sonrasında konut tercihlerinde önemli değişiklikler yaşandığını vurgulayarak bu dönüşümün altını çiziyor. Kuzey kesimlerin zemin yapısı ve yeni inşaata elverişli geniş alanlarıyla öne çıkması, hem kamu hem de özel sektör yatırımcıları için güçlü bir çekim unsuru oluşturuyor. Öte yandan güney bölgelerdeki imar sorunlarının henüz tamamen giderilememiş olması, bu bölgelerin yeni yapılaşma yarışında bir adım geride kalmasına neden oluyor. Ortaya çıkan tablo, kentin onlarca yıllık büyüme alışkanlığının birkaç yıl içinde yön değiştirebileceğini açıkça gösteriyor.

Kuzeye doğru genişleme yalnızca tek bir ilçeyle sınırlı kalmıyor ve kentin haritasını geniş bir alanda yeniden çiziyor. Karslıoğlu, kuzey bölgesinin yalnızca Çukurova ilçesinden ibaret olmadığını, Seyhan ilçesinin kuzeyinin de imara açıldığını ifade ediyor. Bu açıklama, yeni yerleşim alanlarının iki büyük merkez ilçeye yayılarak bütünlüklü bir kuzey aksı oluşturduğunu gösteriyor. Söğütlü ve Karakuyu’da yükselen TOKİ konutları ise bu aksın ilk somut halkalarını oluşturarak hem çevrelerindeki arsaların değerini hem de bölgedeki kira fiyatları üzerindeki belirleyiciliğini artırıyor. Hukuki süreçleri sonuçlanan alanların yapılaşmaya açılmasıyla inşaat projelerinin kuzeyde daha da yoğunlaşması bekleniyor. İmar sorunlarının aşılmasıyla özel sektör yatırımlarının da başlamış olması, kamunun açtığı yolu piyasanın izlemeye hazır olduğuna işaret ediyor. Böylece kentin kuzeyi, kısa süre öncesine kadar çoğu kişinin aklına bile gelmeyen bir yerleşim tercihi olmaktan çıkıp konut piyasasının en hareketli cephesine dönüşüyor.

Yazar olarak bu dönüşümün sektörel etkilerine ayrıca dikkat çekmek gerekiyor, çünkü kentin büyüme yönündeki her kayma beraberinde yeni bir ekonomik hareketlilik getirir. Kuzeyde yoğunlaşan yapılaşma, inşaat malzemesi tedarikçilerinden nakliyecilere, emlak danışmanlarından küçük esnafa kadar uzanan geniş bir zinciri doğrudan etkiliyor. Yeni mahallelerin kurulmasıyla birlikte market, kırtasiye, kafe, eczane, okul ve sağlık tesisi gibi hizmetlere duyulan ihtiyaç da hızla artıyor ve bu ihtiyaç bölgede yeni iş fırsatları doğuruyor. Talebin kuzeye kayması, eski yerleşim alanlarında ev kiraları üzerinde aşağı yönlü bir baskı oluştururken yeni bölgelerde ise dengeli bir arz ortamı yaratıyor. Belediyelerin ulaşım, altyapı ve sosyal donatı planlamasını bu yeni aksa göre güncellemesi, büyümenin sağlıklı ilerlemesi açısından belirleyici olacak. Aksi halde hızla yükselen konutların çevresinde yol, toplu taşıma ve yeşil alan eksikliği yaşanabilir. Planlı bir büyüme ise kuzey aksını yalnızca güvenli değil yaşanabilir bir kent parçasına dönüştürebilir.

Deprem konutları kira piyasasında dengeleri değiştirdi

Depremin ardından en çok konuşulan konulardan biri, kamu eliyle üretilen konutların kiralık ev piyasasına nasıl bir etki yapacağıydı. Bugün gelinen noktada bu etkinin beklenenden daha belirgin olduğu ve kira fiyatlarının önemli ölçüde gerilediği görülüyor. Karslıoğlu’nun aktardığına göre TOKİ’nin inşa ettiği konutlarda aylık kiralar 10 bin lira seviyesine kadar düşmüş durumda. Bu rakam, özellikle dar gelirli aileler açısından değerlendirildiğinde, birkaç yıl önce kiracıların karşılaştığı tabloyla kıyaslandığında dikkat çekici bir rahatlamayı ifade ediyor. Geçmişte asgari ücret düzeyine kadar tırmanan kiralar, pek çok aileyi gelirinin neredeyse tamamını barınmaya ayırmak zorunda bırakmıştı. Şimdi ise yeni arzın piyasaya girmesiyle birlikte kiracıların pazarlık gücü belirgin biçimde artıyor. Ortaya çıkan bu tablo, doğru zamanda ve yeterli ölçekte üretilen konutun piyasada fiyatları dengeleyen en güçlü araç olduğunu yeniden kanıtlıyor.

Gerilemenin yalnızca Adana’ya özgü olmadığı, depremden etkilenen başka kentlerde de benzer bir eğilimin yaşandığı dikkat çekiyor. Karslıoğlu, Kahramanmaraş’ta TOKİ konutlarının kiralarının 3 ile 4 bin lira aralığına kadar düştüğünü görüyoruz diyerek bu durumu açıkça ortaya koyuyor. Bu karşılaştırma, deprem bölgesinde kamu konutlarının kira piyasasında adeta bir tavan işlevi gördüğünü düşündürüyor. Bir kentte ne kadar çok sayıda uygun fiyatlı konut piyasaya sunulursa ev sahiplerinin yüksek bedel talep etme imkânı da o kadar daralıyor ve kiralık konut bedelleri doğal bir sınırla karşılaşıyor. Böylece kamu konutlarında oluşan seviye, çevredeki özel mülklerde belirlenen kiralar için de bir referans noktasına dönüşüyor. Kentler arasındaki fark ise kuşkusuz her bölgenin yaşadığı hasar düzeyine, nüfus hareketine ve teslim edilen konut sayısına göre şekilleniyor. Bu nedenle bir kentteki rakamı diğerine doğrudan uyarlamak yerine her yerel piyasayı kendi koşulları içinde değerlendirmek daha sağlıklı bir yaklaşım olacaktır.

Kiracıların gündelik hayatına bakıldığında, düşüş eğiliminin bütçe planlamasında yeni bir esneklik alanı açtığı görülüyor. Daha önce kira fiyatları nedeniyle şehir merkezinden uzaklaşmak ya da daha küçük bir konuta geçmek zorunda kalan aileler, artık daha geniş seçenekler arasından tercih yapabiliyor. Ev sahipleri açısından ise boş kalma riskinin artması, kira artışı taleplerinde daha temkinli davranmayı gerektiriyor. Bu durum, uzun süredir kiracı aleyhine işleyen dengenin bir ölçüde yeniden kurulmasına katkı sağlıyor. Yine de her bölgede aynı rahatlamanın yaşandığını söylemek mümkün değil, çünkü eski ve riskli olarak görülen binalarda talep zayıflarken güvenli kabul edilen yeni yapılarda ilgi canlı kalabiliyor. Kiracıların bu farkı görerek hem fiyatı hem de binanın dayanıklılığını birlikte değerlendirmesi gerekiyor. Ucuz bir kiranın, depremin yaşattığı acılar henüz tazeyken güvensiz bir yapının bedelini ödemeye değmeyeceği, deprem bölgesinde en çok akılda tutulması gereken gerçeklerden biri.

Kentin genelinde gözlenen ve kira bedellerindeki gevşemeyi ifade eden eğilimin kalıcı olup olmayacağı ise arz ile talebin önümüzdeki dönemde nasıl seyredeceğine bağlı. Kente 12 bin yeni konut daha yapılmasının planlanması ve projelerin bir bölümünün ihalesinin tamamlanmış olması, arzın artmaya devam edeceğine işaret ediyor. Karslıoğlu’nun ifadesiyle süreç devam ediyor ve bu süreç tamamlandıkça kiralık konut stokunun genişlemesi bekleniyor. Arzın büyümesi, kiraların daha da düşebileceği beklentisini güçlendiren temel unsur olarak öne çıkıyor. Ancak yeni konutların teslim takvimi, bölgeye taşınacak nüfus ve ekonomik koşullar bu beklentinin ne ölçüde gerçekleşeceğini belirleyecek. Özellikle göç hareketleri ve üniversite, sanayi gibi talep yaratan merkezlerin konumu, belirli mahallelerde kiraların direnç göstermesine yol açabilir. Bu nedenle genel eğilimin aşağı yönlü olması, her semtte aynı oranda bir düşüş yaşanacağı anlamına gelmiyor.

Maliyetler, satış fiyatları ve finansman ihtiyacı

Kiralardaki rahatlamaya karşın satış fiyatlarında aynı ölçüde bir gevşeme yaşanmaması, piyasanın en dikkat çekici çelişkilerinden birini oluşturuyor. Karslıoğlu, yeni konutların satış fiyatları üzerindeki etkinin artan inşaat maliyetleriyle doğrudan ilişkili olduğunu belirtiyor. Demir, çimento, işçilik ve enerji gibi kalemlerde yaşanan yükselişler, müteahhitlerin konut maliyetini düşürmesini zorlaştırıyor. Bu durum, kira bedelleri gerilerken ev sahibi olmak isteyen ailelerin önündeki engelin hâlâ yüksek kalmasına neden oluyor. Başka bir deyişle kira piyasasında oluşan nefes alanı, mülk edinme piyasasına aynı hızla yansımıyor. Maliyetlerin yüksek seyretmesi, yeni projelerin fiyatlamasında müteahhitlere sınırlı bir hareket alanı bırakıyor. Bu ayrışma, aynı kentte yaşayan ve benzer gelir düzeyine sahip kiracı ile alıcı arasındaki farkın neden giderek açıldığını anlamak için temel bir ipucu sunuyor.

Sektör temsilcilerinin altını çizdiği önemli bir nokta, konut piyasasındaki sorunların yalnızca yeni projeler üretilerek çözülemeyeceği gerçeği. Karslıoğlu da tam olarak bu görüşü vurgulayarak arzın tek başına yeterli bir çözüm olmadığını ifade ediyor. Konut üretimi, kira piyasası üzerinde olumlu bir etki yaratsa da satış tarafında kalıcı bir denge için daha kapsamlı adımlara ihtiyaç duyuluyor. Bu adımların başında finansmana erişimin kolaylaştırılması ve maliyet baskısının hafifletilmesi geliyor. Alım gücü zayıf kalan ve birikim yapmakta zorlanan bir toplumda yalnızca konut sayısını artırmak, satılamayan stokların birikmesine yol açabilir. Bu nedenle üretimin, talebi canlandıracak finansal araçlarla birlikte ele alınması gerekiyor. Sağlıklı bir piyasa, arzın ve talebin birbirini destekleyecek biçimde aynı anda güçlendirildiği bir yapıyla mümkün olabilir.

Karslıoğlu, piyasada dengenin sağlanabilmesi için üç temel öneriyi öne çıkarıyor ve bu öneriler birbirini tamamlayan bir çerçeve oluşturuyor. İlk öneri faiz oranlarının düşürülmesi, çünkü kira fiyatları gerilese bile yüksek faiz ortamında konut kredisi kullanmak pek çok aile için neredeyse imkânsız hale geliyor. İkinci öneri kentsel dönüşüm çalışmalarının hızlandırılması, zira riskli yapı stokunun yenilenmesi hem güvenliği hem de kaliteli konut arzını artırıyor. Üçüncü öneri ise kamu bankaları aracılığıyla konut alımına yönelik özel finansman paketlerinin hazırlanması. Bu üç adımın birlikte atılması, yeni konut yatırımlarını teşvik ederken konut fiyatlarının dengelenmesine de katkı sağlayabilir. Karslıoğlu’nun değerlendirmesine göre bu düzenlemeler hem üreticiyi hem de alıcıyı aynı anda rahatlatacak bir etki yaratabilir. Önerilerin ortak noktası, sorunu tek bir kalemle değil bütüncül bir yaklaşımla çözmeyi hedeflemesi.

Yazar olarak ikinci ek analizi finansman ve faiz ilişkisi üzerine yapmak gerekiyor, çünkü konut piyasasının nabzı büyük ölçüde kredi maliyetiyle atıyor. Faizlerin yüksek seyrettiği dönemlerde ev almayı erteleyen aileler kiracı olarak kalmayı sürdürüyor ve bu durum normalde kira fiyatları üzerinde yukarı yönlü bir baskı yaratıyor. Adana’da ise kamu konutlarıyla gelen arz bu baskıyı dengeleyerek kiraların düşmesine imkân tanıyor. Faizlerin gerilemeye başlaması halinde kiracıların bir kısmının alıcıya dönüşmesi, satış piyasasını canlandırırken kira talebini bir miktar azaltabilir. Bu senaryoda kiralardaki gerilemenin sürmesi, satış fiyatlarında ise ılımlı bir hareketlenme görülmesi olasılık dâhilinde. Kamu bankalarının sunacağı özel paketlerin vadesi ve faiz düzeyi, bu dönüşümün hızını belirleyen en kritik etken olacak. Dolayısıyla alıcı adaylarının finansman koşullarını yakından izlemesi, doğru zamanlamayı yakalamak açısından büyük önem taşıyor.

Kentsel dönüşüm tarafında atılacak adımlar, piyasanın uzun vadeli sağlığı açısından ayrı bir değer taşıyor. Deprem bölgesinde riskli yapıların varlığı, yalnızca can güvenliği açısından değil konut talebinin hangi yöne akacağı açısından da belirleyici bir rol oynuyor. Vatandaşların güvenli bulduğu yeni yapılara yönelmesi, eski binalardaki kira bedelleri ile yeni yapılar arasındaki farkı açarak riskli binaların hem kirada hem satışta değer kaybetmesine yol açıyor. Dönüşümün hızlanması, bu binaların yerine dayanıklı ve modern konutların yükselmesini sağlayarak güney bölgelerin de yeniden cazip hale gelmesine katkı sunabilir. Ancak güneydeki imar sorunlarının çözülmesi, bu sürecin önündeki en önemli engel olarak duruyor. Bu sorunlar aşıldığında kentin kuzeyi ile güneyi arasındaki dengesizlik de azalabilir. Böylece kuzeyden güneye kentin tamamında dengeli ve güvenli bir konut arzı oluşarak kiracılar ve alıcılar için daha geniş bir seçenek yelpazesi ortaya çıkabilir.

Kiracılar ve ev sahipleri için önümüzdeki dönem

Önümüzdeki dönemde kiracıların bu yeni tablodan en iyi biçimde yararlanabilmesi için bilinçli ve dikkatli adımlar atması gerekiyor. Yazar olarak üçüncü ek analizi alınacak önlemler üzerine yapmak istiyorum, çünkü düşüş eğilimi tek başına herkesin otomatik olarak avantaj sağlayacağı anlamına gelmiyor. Taşınmayı düşünen bir kiracının ilk adımı, farklı mahallelerdeki kira fiyatları arasındaki farkı dikkatle karşılaştırmak olmalı. Bunun yanında binanın yapım yılı, zemin durumu ve deprem dayanıklılığına ilişkin belgeler mutlaka sorgulanmalı. Kira sözleşmesinin süresi, depozito tutarı, aidat ve ortak giderlerin kimin tarafından karşılanacağı ile artış koşulları da önceden net biçimde konuşulmalı, böylece ileride yaşanabilecek anlaşmazlıkların önüne geçilebilir. Piyasanın kiracı lehine döndüğü bu dönemde makul bir pazarlık yapmak, aylık bütçede kalıcı bir tasarruf sağlayabilir. Bu küçük ama bilinçli adımlar, özellikle sabit gelirli aileler için belirsizlik dönemlerinde hanelerin barınma güvenliğini önemli ölçüde güçlendirir.

Ev sahipleri açısından ise yeni dönem, kira beklentilerini piyasa gerçekliğine göre yeniden ayarlamayı gerektiriyor. Kamu konutlarındaki seviyenin bir referans haline gelmesi, bölgedeki kira bedellerinin keyfi biçimde yükseltilmesini zorlaştırıyor. Yüksek bedel talep eden ve konutunu uzun süre boş bırakan bir ev sahibinin, makul kira isteyen komşusuna göre daha fazla kayıp yaşaması olası. Bu nedenle mülkün bakımlı tutulması, güvenlik belgelerinin hazırlanması ve gerçekçi bir fiyat belirlenmesi kiracı bulmayı kolaylaştırıyor. Uzun süreli ve düzenli ödeme yapan bir kiracıyla çalışmak, kısa vadeli yüksek getiriden çoğu zaman daha kârlı bir tercih olabiliyor. Piyasadaki değişimi doğru okuyan mülk sahipleri, boşta kalma riskini azaltarak istikrarlı bir gelir elde etmeyi sürdürebilir. Esnek, şeffaf ve gerçekçi davranmak, kiracıyla güvene dayalı uzun bir ilişki kurmanın da anahtarı olduğu için bu yeni dengede ev sahipleri için en akılcı strateji olarak öne çıkıyor.

Alıcı adayları için tablo biraz daha karmaşık görünüyor, çünkü kiralardaki düşüş satış fiyatlarına henüz aynı oranda yansımıyor. Bu durum, ev almak için acele etmek yerine finansman koşullarının iyileşmesini beklemenin bazı aileler için mantıklı olabileceğini düşündürüyor. Kira düşük seyrederken birikim yapmak ve peşinat için daha güçlü bir kaynak oluşturmak, ileride daha sağlıklı bir alım kararı verilmesine imkân tanıyabilir. Kamu bankalarının olası özel finansman paketleri gündeme geldiğinde koşulların dikkatle incelenmesi ve farklı seçeneklerin karşılaştırılması gerekiyor. Konut alırken yalnızca bugünkü fiyata ya da metrekare büyüklüğüne değil binanın bulunduğu bölgenin gelecekteki gelişim potansiyeline de bakmak önem taşıyor. Kentin kuzeye doğru büyüdüğü düşünüldüğünde, altyapısı tamamlanan yeni bölgeler uzun vadede değer kazanma ihtimali yüksek seçenekler arasında yer alabilir. Sabırlı, araştırmacı ve bilgiye dayalı bir yaklaşım, piyasanın hızla değiştiği bu dönemde alıcıların yanlış zamanda yüksek maliyete katlanma riskini azaltır.

Yerel yönetimler ve kamu kurumları açısından ise bu süreç, planlama kapasitesinin sınandığı önemli bir dönem anlamına geliyor. Kuzeyde hızla yükselen konutların ulaşım, eğitim ve sağlık hizmetleriyle desteklenmesi, yeni mahallelerin gerçek anlamda yaşanabilir olmasının ön koşulu. TOKİ projeleriyle başlayan dönüşümün özel sektör yatırımlarıyla sürmesi, kentin ekonomik canlılığına da katkı sağlayabilir. Planlanan 12 bin konutun zamanında ve nitelikli biçimde tamamlanması, kira piyasasındaki rahatlamanın kalıcı hale gelmesinde belirleyici olacak. Güney bölgelerdeki imar sorunlarının çözümü ise kentin dengeli büyümesi için ertelenmemesi gereken bir öncelik olarak öne çıkıyor. Bütün bu adımların eşgüdüm içinde atılması, depremin açtığı yaraların sarılmasını ve daha güvenli bir kentin inşa edilmesini mümkün kılar. Planlı, katılımcı ve kapsayıcı bir yaklaşım, afet sonrasında yaşanan acıların gölgesinde yaşanan dönüşümü kalıcı bir kazanıma çevirebilir.

Deprem sonrasında yaşanan ve yalnızca Adana ile sınırlı kalmayan deneyim, konut politikalarında kamu üretiminin ne denli güçlü bir dengeleyici olabileceğini açıkça ortaya koyuyor. Asgari ücret düzeyine tırmanan kiraların 10 bin lira seviyesine inmesi, doğru ölçekte üretilen konutun piyasada nasıl bir fark yaratabileceğini gösteriyor. Kahramanmaraş’ta kiraların 3 ile 4 bin lira aralığına gerilemesi ise aynı eğilimin bölge genelinde etkili olduğunu kanıtlıyor. Bununla birlikte satış fiyatlarındaki direnç, sorunun yalnızca arzla çözülemeyeceğini ve maliyet ile finansman tarafının da ele alınması gerektiğini hatırlatıyor. Faizlerin düşürülmesi, kentsel dönüşümün hızlandırılması ve özel finansman paketlerinin hazırlanması bu nedenle birlikte düşünülmesi gereken adımlar. Bu adımların zamanında atılması, kentte hem kiracıların hem de alıcıların lehine işleyen bir denge kurulmasına zemin hazırlayabilir. Uzmanların değerlendirmeleri de kalıcı rahatlamanın ancak bütüncül bir politika setiyle mümkün olacağı yönünde birleşiyor.

Sonuç olarak Adana’daki konut piyasası, depremin ardından hem coğrafi hem de ekonomik açıdan köklü bir dönüşümün içinden geçiyor. Kentin büyüme yönünün kuzeye kayması, yeni yaşam alanlarının doğmasına ve kiraların belirgin biçimde gerilemesine yol açtı. Planlanan ve ihaleleri süren yeni konutlar, bu eğilimin önümüzdeki dönemde de sürebileceğine ve kiraların daha da düşebileceğine işaret ediyor. Ancak satış tarafında kalıcı bir denge için maliyetlerin ve finansman koşullarının iyileştirilmesi şart görünüyor. Kiracıların bilinçli pazarlık yapması, ev sahiplerinin gerçekçi beklentiler belirlemesi ve alıcıların finansman koşullarını yakından izlemesi bu dönemin en önemli gereklilikleri arasında. Kamu kurumlarının ve yerel yönetimlerin atacağı planlı ve kararlı adımlar ise dönüşümün yaşanabilir ve güvenli bir kente evrilmesini sağlayacak. Kiracıdan ev sahibine, müteahhitten kamu kurumlarına kadar bütün tarafların sorumlulukla hareket etmesi hâlinde depremin bıraktığı zor miras, daha dengeli ve güvenli bir konut piyasasına dönüşebilir.

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu