Ekonomi-PiyasalarSon Dakika Gelişmeleri

Eylül ayı bütçe gerçekleşmeleri gelir ve giderlerde artışla açıklandı

Eylül ayı bütçe gerçekleşmeleri Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından açıklandı. Bakanlığın verilerine göre eylülde bütçe gelirleri yüzde 22,7 artışla 1 trilyon 253 milyar 149 milyon liraya, bütçe giderleri yüzde 34,1 artışla 1 trilyon 785 milyar 391 milyon liraya ulaştı. Merkezi yönetim bütçesi eylülde 532 milyar 242 milyon lira açık verdi.

Eylül ayı bütçe gerçekleşmeleri, Hazine ve Maliye Bakanlığının eylül ayına ilişkin bütçe uygulama sonuçlarını duyurmasıyla açıklandı. Bakanlığın verilerine göre eylülde bütçe gelirleri, geçen yılın eylül ayına kıyasla yüzde 22,7 artarak 1 trilyon 253 milyar 149 milyon liraya yükseldi. Bütçe giderleri de eylül ayında geçen yılın eylül ayına göre yüzde 34,1 artışla 1 trilyon 785 milyar 391 milyon liraya ulaştı. Merkezi yönetim bütçesi eylülde 532 milyar 242 milyon lira, ocak ile eylül döneminde 1 trilyon 840 milyar 330 milyon lira açık verdi. Ocak ile eylül döneminde bütçe gelirleri yüzde 34,5 artışla 12 trilyon 107 milyar 800 milyon liraya yükseldi. Bütçe giderleri bu dönemde yüzde 36,4 artışla 13 trilyon 948 milyar 130 milyon lira oldu. Bu yazıda bakanlığın paylaştığı eylül ayı bütçe gerçekleşmeleri ve ocak ile eylül dönemine ait kalemler sırasıyla aktarılıyor.

Eylül ayında gelir ve giderlerin seyri

Hazine ve Maliye Bakanlığının duyurduğu eylül bütçe verileri, aylık bazda gelir ve gider kalemlerindeki değişimi ayrıntılı biçimde ortaya koydu. Açıklamaya göre eylülde bütçe gelirleri, geçen yılın eylül ayına kıyasla yüzde 22,7 artarak 1 trilyon 253 milyar 149 milyon liraya yükseldi. Bakanlığın verilerine göre merkezi yönetim bütçe gelirleri, geçen yılın eylül ayında 1 trilyon 21 milyar 358 milyon lira olarak kaydedilmişti. Bütçe giderleri de eylülde geçen yılın eylül ayına göre yüzde 34,1 artışla 1 trilyon 785 milyar 391 milyon liraya ulaştı. Bakanlığın açıklamasına göre merkezi yönetim bütçesi eylül ayında 532 milyar 242 milyon lira açık verdi. Bakanlığın eylül ayına ait tablosunda gelirlerdeki artış oranı yüzde 22,7, giderlerdeki artış oranı yüzde 34,1 olarak duyuruldu. Bakanlık, gelir ve gider kalemlerini eylül ayı ile ocak ve eylül arasındaki dönem için iki başlık altında, geçen yılla karşılaştırmalı olarak paylaştı.

Bakanlığın açıkladığı eylül ayı bütçe gerçekleşmeleri içinde faiz dışı dengeye ilişkin rakamlar da yer aldı. Bakanlığın verilerine göre faiz dışı dengede, karşılaştırma dönemi olan geçen yılın eylül ayında 73 milyar 22 milyon lira açık oluşmuştu. Açıklamaya göre bu yılın eylül ayında faiz dışı dengede 269 milyar 202 milyon lira açık oluştu. Faiz giderleri eylülde, geçen yılın eylül ayına göre yüzde 11,2 artarak 263 milyar 40 milyon lira olarak kayıtlara geçti. Faiz hariç bütçe giderleri de eylülde geçen yılın eylül ayına göre yüzde 39,1 artarak 1 trilyon 522 milyar 351 milyon liraya yükseldi. Bakanlık, faiz hariç giderlerin bütçe ödeneklerine göre gerçekleşme oranını da geçen yılın eylül ayıyla karşılaştırarak açıkladı. Bakanlığın verilerine göre bu oran 2025’in eylül ayında yüzde 8,6 iken geçen ay yüzde 9,4 olarak gerçekleşti.

Bakanlığın eylül bütçe verileri, bütçe gelirlerinin ve vergi gelirlerinin bütçe tahminine göre gerçekleşme oranlarını da kapsadı. Açıklamaya göre bütçe gelirlerinin eylül ayı gerçekleşme oranı, bütçe tahminine göre 2025’te yüzde 8 olarak kaydedilmişti. Bakanlığın verilerine göre bütçe gelirlerinin eylül ayı gerçekleşme oranı, 2025’teki yüzde 8 seviyesinin ardından geçen ay yüzde 7,7 oldu. Vergi gelirlerinin bütçe tahminine göre gerçekleşme oranı da 2025’te yüzde 7,9 iken geçen ay yüzde 7,8 olarak tespit edildi. Vergi gelirleri tahsilatı, geçen ay 2025’in eylül ayına göre yüzde 21,8 artarak 1 trilyon 74 milyar 88 milyon liraya ulaştı. Bakanlık, gelir tarafında genel bütçe vergi dışı diğer gelirlerini ve özel bütçeli idarelerin öz gelirlerini de başlıklar halinde duyurdu. Düzenleyici ve denetleyici kurumların eylülde 5 milyar 920 milyon lira olan gelirleri de bu tabloda yer alan kalemler arasında bulundu.

Eylül ayında gider kalemlerinin dağılımı

Gider tarafında eylül ayı bütçe gerçekleşmeleri, personel giderlerinden faiz giderlerine kadar uzanan bir kalem listesini kapsadı. Bakanlığın verilerine göre eylülde personel giderleri, geçen yılın eylül ayına göre yüzde 24,5 artarak 455 milyar 639 milyon lira olarak belirlendi. Bakanlığın verilerine göre personel giderleri için bütçede öngörülen ödenek 4 trilyon 907 milyar 309 milyon lira olarak kayıtlarda yer aldı. Bakanlığın açıklamasına göre personel giderleri için ayrılan bu ödeneğin eylül ayında yüzde 9,3’ü kullanıldı. Sosyal güvenlik kurumlarına devlet primi giderleri de eylülde, bakanlığın verilerine göre geçen yılın eylül ayına göre yüzde 17,5 artışla 58 milyar 39 milyon liraya yükseldi. Bakanlığa göre bu kalem için bütçede öngörülen 599 milyar 691 milyon lira ödeneğin yüzde 9,7’si kullanılmış oldu. Bakanlık, personel ve devlet primi giderlerine ait ödenek kullanım oranlarını eylül ayı için yüzde 9,3 ve yüzde 9,7 olarak açıkladı.

Bakanlığın paylaştığı eylül bütçe verileri, mal ve hizmet alımlarına ilişkin harcama ve ödenek rakamlarını da içerdi. Açıklamaya göre mal ve hizmet alım giderleri için bütçede öngörülen ödenek 1 trilyon 249 milyar 568 milyon lira olarak belirlenmişti. Bakanlığın verilerine göre söz konusu dönemde mal ve hizmet alımları için ayrılan bu ödeneğin yüzde 10,8’i harcandı. Açıklamaya göre eylülde geçen yılın eylül ayına göre yüzde 60,8 artışla 135 milyar 511 milyon lira mal ve hizmet alımı gideri gerçekleşti. Bakanlık, eylül ayına ilişkin tablosunda mal ve hizmet alım giderlerine ait yüzde 60,8’lik artış oranını geçen yılın eylül ayıyla karşılaştırarak duyurdu. Bakanlığın tablosuna göre bu kalemde eylül ayında harcanan tutar 135 milyar 511 milyon lira olarak kayıtlara geçti. Bakanlığın tablosunda mal ve hizmet alım giderleri için öngörülen ödeneğin eylül ayındaki kullanım oranı yüzde 10,8 olarak yer aldı.

Bakanlığın açıkladığı eylül ayı bütçe gerçekleşmeleri, cari transferlere, sermaye giderlerine ve borç vermeye ilişkin rakamları da ortaya koydu. Verilere göre cari transferler, eylülde geçen yılın eylül ayına göre yüzde 48,7 artarak 679 milyar 380 milyon lira oldu. Bakanlığın verilerine göre cari transferler için bütçede öngörülen ödenek 6 trilyon 870 milyar 794 milyon lira olarak kayıtlara geçmişti. Bakanlığa göre cari transferler için ayrılan 6 trilyon 870 milyar 794 milyon lira ödeneğin eylül ayında yüzde 9,9’u kullanıldı. Eylülde 138 milyar 402 milyon lira sermaye gideri yapılırken sermaye transferi 16 milyar 218 milyon lira olarak gerçekleşti. Bakanlığın açıklamasına göre borç verme giderleri de eylül ayında 39 milyar 162 milyon lira oldu. Bakanlık, faiz giderlerinin eylülde yüzde 11,2 artarak 263 milyar 40 milyon lira olarak kayıtlara geçtiğini bildirdi.

Gider kalemlerine ilişkin eylül bütçe verileri, faiz hariç giderlerin seyrini ve kalemlerdeki artış oranlarını da bir arada sundu. Bakanlığın verilerine göre faiz hariç bütçe giderleri eylülde, geçen yılın eylül ayına göre yüzde 39,1 artarak 1 trilyon 522 milyar 351 milyon liraya yükseldi. Açıklamaya göre faiz hariç giderlerin bütçe ödeneklerine göre gerçekleşme oranı, 2025’in eylül ayında yüzde 8,6 olarak kaydedilmişti. Bakanlığa göre faiz hariç giderlerin bütçe ödeneklerine göre gerçekleşme oranı geçen ay yüzde 9,4 olarak açıklandı. Bakanlığa göre eylül ayında personel giderlerinde yüzde 24,5, devlet primi giderlerinde yüzde 17,5 artış kaydedildi. Bakanlığın verilerine göre mal ve hizmet alımlarında yüzde 60,8, cari transferlerde yüzde 48,7 artış gerçekleşti. Bütçe giderlerinin tamamına ait eylül ayı artış oranı yüzde 34,1, faiz giderlerindeki artış oranı yüzde 11,2 olarak açıklandı.

Eylül ayında gelir ve vergi kalemleri

Gelir tarafında eylül bütçe verileri, merkezi yönetim bütçe gelirlerinin geçen yılın eylül ayına göre değişimini ortaya koydu. Bakanlığın verilerine göre merkezi yönetim bütçe gelirleri, geçen yılın eylül ayında 1 trilyon 21 milyar 358 milyon lira olarak kaydedilmişti. Açıklamaya göre bu yılın eylül ayında gelirler yüzde 22,7 artışla 1 trilyon 253 milyar 149 milyon liraya yükseldi. Bakanlığın açıklamasına göre bütçe tahminine göre bütçe gelirlerinin eylül ayı gerçekleşme oranı 2025’te yüzde 8 olarak açıklanmıştı. Bakanlığa göre bütçe gelirlerinin eylül ayı gerçekleşme oranı geçen ay yüzde 7,7 oldu. Bakanlığın verilerine göre gelir ve gider rakamlarıyla birlikte merkezi yönetim bütçesi eylülde 532 milyar 242 milyon lira açık verdi. Bakanlık, eylül ayına ait gelir kalemlerini vergi gelirleri, vergi dışı gelirler ve kurum gelirleri olarak ayrıntılandırdı.

Bakanlığın verilerine göre vergi gelirleri tahsilatı, geçen ay 2025’in eylül ayına göre yüzde 21,8 artarak 1 trilyon 74 milyar 88 milyon liraya ulaştı. Bakanlığa göre vergi gelirlerinin bütçe tahminine göre gerçekleşme oranı, 2025’in eylül ayında yüzde 7,9 olarak kaydedilmişti. Açıklamaya göre vergi gelirlerinin bütçe tahminine göre gerçekleşme oranı geçen ay yüzde 7,8 olarak tespit edildi. Bakanlığın verilerine göre eylül ayında bütçe gelirleri 1 trilyon 253 milyar 149 milyon lira, vergi gelirleri 1 trilyon 74 milyar 88 milyon lira oldu. Bakanlık, eylül ayındaki vergi gelirlerini gelir vergisi, kurumlar vergisi ve katma değer vergisi gibi türlere göre de açıkladı. Bakanlığın açıklamasına göre eylülde vergi gelirlerindeki artış oranı, 2025’in eylül ayına göre yüzde 21,8 olarak bildirildi.

Vergi dışı kalemlere ait rakamlar, bakanlığın açıkladığı eylül ayı bütçe gerçekleşmeleri içinde ayrı bir başlık olarak yer aldı. Bakanlığın verilerine göre genel bütçe vergi dışı diğer gelirleri eylülde yüzde 26,2 artarak 141 milyar 923 milyon liraya çıktı. Bakanlığa göre özel bütçeli idarelerin öz gelirleri eylülde 31 milyar 218 milyon lira olarak hesaplandı. Açıklamaya göre düzenleyici ve denetleyici kurumların gelirleri de 5 milyar 920 milyon lira olarak kayıtlara geçti. Bakanlık, vergi dışı gelirleri, özel bütçeli idarelerin öz gelirlerini ve kurum gelirlerini merkezi yönetim bütçe gelirleri kapsamında duyurdu. Bakanlığa göre eylül ayında merkezi yönetim bütçe gelirleri yüzde 22,7 artışla 1 trilyon 253 milyar 149 milyon lira olarak bildirildi. Bakanlığın verilerine göre vergi gelirleri tahsilatı da eylül ayında yüzde 21,8 artışla 1 trilyon 74 milyar 88 milyon lira oldu.

Vergi türlerine göre ayrıntılar, bakanlığın paylaştığı eylül ayı bütçe gerçekleşmeleri içinde geçen yılın eylül ayıyla karşılaştırılarak sıralandı. Bakanlığın verilerine göre eylülde geçen yılın eylül ayına göre gelir vergisi yüzde 27,2 arttı. Dahilde alınan katma değer vergisi yüzde 34,8, banka ve sigorta muameleleri vergisi yüzde 34,9 artış kaydetti. İthalde alınan katma değer vergisi yüzde 30,5, damga vergisi yüzde 40,5 artarken harçlar yüzde 48,6 yükseldi. Açıklamaya göre diğer vergiler tahsilatı da eylülde geçen yılın eylül ayına göre yüzde 25 arttı. Bakanlık, gelir vergisi, katma değer vergisi, damga vergisi ve harçlar gibi artış kaydeden vergi türlerini tek tek duyurdu. Bakanlığın verilerine göre eylülde harçlarda yüzde 48,6, damga vergisinde yüzde 40,5, gelir vergisinde yüzde 27,2 artış kaydedildi.

Bakanlığın eylül bütçe verileri, artış kaydeden kalemlerin yanında bazı vergi türlerinde azalış yaşandığını da ortaya koydu. Açıklamaya göre eylülde geçen yılın eylül ayına göre kurumlar vergisi yüzde 38,2 azaldı ve bu kalem, eylül ayında azalış yaşanan vergi türleri arasında açıklandı. Bakanlığın verilerine göre özel tüketim vergisi de eylülde geçen yılın eylül ayına göre yüzde 7,9 azaldı. Bakanlığın verilerine göre eylül ayında gelir vergisi yüzde 27,2, dahilde alınan katma değer vergisi yüzde 34,8 arttı. Banka ve sigorta muameleleri vergisi yüzde 34,9, ithalde alınan katma değer vergisi yüzde 30,5 artış kaydetti. Bakanlığa göre eylülde damga vergisi yüzde 40,5, harçlar yüzde 48,6, diğer vergiler tahsilatı yüzde 25 arttı. Bakanlık, artış ve azalış kaydeden kalemlerle birlikte eylül ayındaki vergi tahsilatını toplamda 1 trilyon 74 milyar 88 milyon lira olarak açıkladı.

Ocak ile eylül döneminde bütçe görünümü

Ocak ile eylül dönemine ait gelir ve gider rakamları, bakanlığın açıkladığı eylül ayı bütçe gerçekleşmeleri ile birlikte duyuruldu. Bakanlığın verilerine göre bu dönemde bütçe gelirleri, geçen yılın ocak ile eylül dönemine göre yüzde 34,5 artışla 12 trilyon 107 milyar 800 milyon liraya çıktı. Bütçe giderleri de ocak ile eylül döneminde yüzde 36,4 yükselerek 13 trilyon 948 milyar 130 milyon lira oldu. Bakanlığın açıklamasına göre merkezi yönetim bütçesi ocak ile eylül döneminde 1 trilyon 840 milyar 330 milyon lira açık verdi. Merkezi yönetim bütçe giderleri, 2025 yılının ocak ile eylül döneminde 10 trilyon 222 milyar 202 milyon lira olarak kaydedilmişti. Bakanlığa göre 2026’da bütçe giderleri için öngörülen 18 trilyon 978 milyar 815 milyon lira ödeneğin yüzde 73,5’i kullanılmış oldu.

Ocak ile eylül dönemine ait eylül bütçe verileri, faiz hariç giderler ve personel giderleri açısından da ayrıntılı biçimde açıklandı. Bakanlığın verilerine göre faiz hariç bütçe giderleri ocak ile eylül döneminde geçen yıla göre yüzde 36,7 artarak 11 trilyon 697 milyar liraya çıktı. Bakanlığa göre faiz hariç giderlerin bütçe ödeneklerine göre gerçekleşme oranı bu dönemde yüzde 72 olarak hesaplandı. Açıklamaya göre personel giderleri de söz konusu dönemde geçen yıla göre yüzde 40,2 artışla 3 trilyon 841 milyar 30 milyon lira oldu. Bakanlığa göre personel giderleri için bütçede öngörülen 4 trilyon 907 milyar 309 milyon lira ödeneğin yüzde 78,3’ü kullanıldı. Sosyal güvenlik kurumlarına devlet primi giderleri, bu dönemde geçen yıla kıyasla yüzde 44,3 artarak 484 milyar 741 milyon liraya yükseldi. Bakanlığa göre bu kalem için bütçede öngörülen 599 milyar 691 milyon lira ödeneğin yüzde 80,8’i kullanılmış oldu.

Bakanlığın verilerine göre ocak ile eylül döneminde mal ve hizmet alım giderleri için öngörülen 1 trilyon 249 milyar 568 milyon lira ödeneğin yüzde 76,7’si harcandı. Bakanlığa göre ocak ile eylül döneminde geçen yıla kıyasla yüzde 45 yükselişle 958 milyar 93 milyon lira mal ve hizmet alımı gideri gerçekleşti. Bakanlığın açıklamasına göre cari transferler yüzde 32,1 artarak 5 trilyon 30 milyar 822 milyon lira oldu. Açıklamaya göre cari transferler için bütçede öngörülen 6 trilyon 870 milyar 794 milyon lira ödeneğin yüzde 73,2’si kullanıldı. Bakanlığın verilerine göre söz konusu dönemde 883 milyar 19 milyon lira sermaye gideri, 222 milyar 668 milyon lira sermaye transferi yapıldı. Bakanlığın verilerine göre borç verme giderleri ocak ile eylül döneminde 276 milyar 627 milyon lira olarak hesaplandı. Faiz giderleri de bu dönemde yüzde 35,4 artışla 2 trilyon 251 milyar 130 milyon lira oldu.

Gelir tarafında merkezi yönetim bütçe gelirleri, geçen yılın ocak ile eylül döneminde 9 trilyon 4 milyar 924 milyon lira olarak kaydedilmişti. Bakanlığın verilerine göre bu yılın ocak ile eylül döneminde gelirler yüzde 34,5 artışla 12 trilyon 107 milyar 800 milyon liraya çıktı. Bakanlığa göre bütçe tahminine göre gelirlerin ocak ile eylül dönemine ait gerçekleşme oranı 2025’te yüzde 70,3 olarak açıklanmıştı. Açıklamaya göre bütçe gelirlerinin bu döneme ait gerçekleşme oranı bu yılın ocak ile eylül döneminde yüzde 74,4’e yükseldi. Bakanlık, bütçe gelirlerinin gerçekleşme oranını eylül ayı için de hesaplayarak paylaştı ve bu oranı geçen ay için yüzde 7,7 olarak açıkladı. Bakanlığa göre merkezi yönetim bütçesi ocak ile eylül döneminde 1 trilyon 840 milyar 330 milyon lira açık verdi.

Bakanlığın verilerine göre vergi gelirleri tahsilatı, ocak ile eylül döneminde geçen yıla göre yüzde 34,2 artarak 10 trilyon 401 milyar 981 milyon liraya ulaştı. Bakanlığa göre vergi gelirlerinin bütçe tahminine göre gerçekleşme oranı ocak ile eylül döneminde yüzde 75,2 olarak kayıtlara geçti. Genel bütçe vergi dışı diğer gelirleri de ocak ile eylül döneminde yüzde 38,1 artarak 1 trilyon 390 milyar 478 milyon liraya çıktı. Açıklamaya göre özel bütçeli idarelerin öz gelirleri bu dönemde 244 milyar 777 milyon lira olarak belirlendi. Bakanlığa göre düzenleyici ve denetleyici kurumların gelirleri de ocak ile eylül döneminde 70 milyar 564 milyon lira olarak kayıtlara geçti. Bakanlık, vergi dışı gelirleri ve kurum gelirlerini ocak ile eylül dönemine ait gelir tablosunda vergi gelirleriyle birlikte duyurdu.

Vergi türleri itibarıyla ocak ile eylül döneminde, geçen yılın ocak ile eylül dönemine göre gelir vergisi yüzde 48,5 arttı. Bakanlığın verilerine göre bu dönemde kurumlar vergisi yüzde 45,3, dahilde alınan katma değer vergisi yüzde 37,3 artış kaydetti. Açıklamaya göre özel tüketim vergisi yüzde 3,1, banka ve sigorta muameleleri vergisi yüzde 36,2 arttı. Bakanlığın verilerine göre ithalde alınan katma değer vergisi yüzde 30,2, damga vergisi yüzde 50,7 yükseldi. Harçlar ocak ile eylül döneminde yüzde 65,9, diğer vergi gelirleri yüzde 26,7 artış kaydetti. Eylülde azalan kurumlar vergisi ve özel tüketim vergisi, ocak ile eylül döneminde artış kaydeden kalemler arasında yer aldı.

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu