Ekonomi-PiyasalarSon Dakika Gelişmeleri

Fiyat baskısı perakende satışlarını ve ciro artışını yavaşlattı

Fiyat baskısı altında kalan tüketicilerin harcama tercihlerindeki değişim perakende sektörünün ciro ve hacim performansını nasıl etkiledi detaylı analizle ortaya çıkıyor. Gıda ve yakıt ağırlığı artarken isteğe bağlı alımlar erteleniyor online kanallar güçleniyor. Sektörün büyüme hızındaki yavaşlama ile zorunlu harcamaların ağırlığındaki artışın birlikte okunması gerekiyor. İlk yarı verileri yüksek fiyat düşük talep dengesinin mağaza raflarına ve ciro tablolarına yansımasını net biçimde gösteriyor. Bu süreçte dijital kanalların ve teknoloji ürünlerinin rolü de belirginleşiyor.

Fiyat baskısı yılın ilk yarısında perakende tarafında hem tüketim hacmini hem de ciro artış hızını belirgin biçimde frenledi. Küresel jeopolitik gerilimlerin gölgesinde oluşan bu tablo toplam ticaret hacmindeki gerilemeye karşın perakendenin büyüme rotasını korumasını sağladı. Makalede haziran ayı ticaret satış hacmi verilerinin alt kırılımları gıda ve akaryakıt gruplarındaki fiyat hacim ciro ilişkisi isteğe bağlı harcamaların ertelenme nedenleri manşet enflasyonla perakende deflatörü arasındaki makasın yeniden açılması ve sektörün hız keserek de olsa büyümeyi sürdürmesi konuları sırasıyla ele alınıyor. Okuyucu bu başlıklar altında zorunlu harcamaların bütçedeki payının nasıl arttığını mağazaların fiyat artışlarını sınırlama çabalarını ve dijital kanalların yükselen payını adım adım görecek.

Haziran ayında toplam ticaret satış hacmi bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 4,5 geriledi. Geçen yılın haziranında yüzde 22,9 olan yıllık büyüme oranı sonraki aylarda hızla ivme kaybetti. Nisan ayında sıfıra yaklaşan artış mayıs ayında yüzde 1,4’lük düşüşe döndü. Motorlu kara taşıtları ve motosikletlerin toptan ile perakende ticareti ile onarımında yıllık yüzde 13,8 toptan ticarette ise yüzde 9,4 azalış yaşandı. Buna karşılık perakende ticaret yüzde 11,8’lik artış kaydetti. Aylık bazda ise haziran mayısa göre yüzde 1,9 yükselirken motorlu taşıt grubunda yüzde 5,7 düşüş toptan ticarette yüzde 4 ve perakende ticarette yüzde 0,7 artış görüldü. Bu ayrışma perakendenin toplam ticareti ayakta tutan ana unsur olduğunu ortaya koyuyor.

Sanayi inşaat ticaret ve hizmet sektörlerinin toplam ciro endeksi haziranda yıllık yüzde 25,8 arttı. Sanayi yüzde 26,7 inşaat yüzde 29,9 ticaret yüzde 23,5 hizmet yüzde 31,3 oranında yükseldi. Aylık bazda ise toplam endeks yüzde 0,3 geriledi. Sanayi yüzde 2,7 inşaat yüzde 0,7 düşerken ticaret yüzde 0,5 hizmet yüzde 0,8 artış gösterdi. Perakende tarafındaki göreli dayanıklılık bu genel tablo içinde dikkat çekici bir yer tutuyor. Sektörün bu direnci yüksek fiyat ortamında bile belli ürün gruplarının talebi canlı tutmasından kaynaklanıyor.

Gıda ve yakıtta vatandaşı boğazından kıstırmasına rağmen bu alanlara ayrılan bütçenin büyümeye devam ettiğini fiyat baskısı gösteriyor. Gıda içecek ve tütün grubunda yıllık deflatör yüzde 32’ye ulaştı. Satış hacmi artışı yalnızca yüzde 2,9’da kalırken ciro artışı yüzde 35,8’e çıktı. Akaryakıtta deflatör yüzde 33,3 olurken satış hacmi artışı yüzde 1,1’de kaldı. Ciro artışı ise yüzde 34,8’i buldu. Bu iki grubun toplam harcama içindeki ağırlığı arttıkça diğer kalemler otomatik olarak baskı altına girdi.

Vatandaş gıda ve yakıtta bütçesini nasıl yeniden dengeledi?

Gıda ve akaryakıt fiyatlarındaki yüksek seyir hanelerin zorunlu harcama payını hızla büyüttü. Mutfak ve depo kalemleri bütçenin en büyük dilimini oluşturmaya başladı. Bu durumda kıyafet mobilya ve beyaz eşya gibi kalemler ertelenen harcamalar listesinin başına yerleşti. Tekstil giyim ve ayakkabı grubunda yıllık satış hacmi artışı yüzde 3,9’da kaldı. Ses ve görüntü cihazları hırdavat boya cam elektrikli ev aletleri ve mobilya grubunda ise artış yalnızca yüzde 1,6 oldu.

Bu iki gruptaki ciro artışı enflasyonun altında yüzde 26 dolayında seyretti. Mağazalar müşteri çekebilmek için fiyat artışlarını yüzde 21 ile yüzde 23 bandında tutmaya çalıştı. Sektör ortalamasının altında kalan bu zam politikası stok eritme kaygısından kaynaklandı. Yüksek fiyat düşük talep kıskacı mağazaları daha temkinli fiyatlandırmaya zorladı.

Tüketicinin önceliklerini net biçimde değiştiren pahalılık baskısı iş eğitim veya sağlık gibi ertelenemeyen harcamaların şirket cirolarını büyütmeye devam etmesine yol açtı. Bilgisayar kitap ve iletişim grubunda yıllık fiyat artışı yüzde 31,6 olmasına karşın satış hacmi yüzde 28,8 ciro ise yüzde 69,9 yükseldi. Eczane kozmetik ve kişisel bakım ürünlerinde deflatör yüzde 30’un üzerindeyken hacim artışı yüzde 16,9 ciro artışı yüzde 52,1 oldu. Zorunlu kalemlerin bu gücü perakendenin toplam performansını destekledi.

Online kanallarda fiyat artışı yüzde 15,6 ile en makul seviyede kaldı. Satış hacmi yüzde 22,4 ciro yüzde 41,5 arttı. Dijital alışveriş hem uygun fiyat arayışını hem de stok kaygısını karşılayan bir çıkış yolu haline geldi. Tüketiciler fiziksel mağazalarda erteledikleri ürünleri internet üzerinden daha kontrollü alımlarla tamamladı. Bu kayış perakende cirosunun yapısını da değiştirmeye başladı.

İsteğe bağlı harcamalar neden büyük oranda ertelendi?

Tekstil giyim ayakkabı ve dayanıklı tüketim mallarında satış hacmi artışının düşük kalması tüketicinin bilinçli bir erteleme kararı verdiğini gösteriyor. Bu ürünler zorunlu ihtiyaç listesinin dışında kaldığı için fiyat artışları karşısında ilk vazgeçilen kalemler oldu. Mağazalar bu gruplarda fiyat artışlarını sınırlı tutsa da talep yeterince canlanmadı.

Üretici ve perakendeci tarafında birikmiş zamların etiketlere yansımasıyla maliyet baskısı daha da görünür hale geldi. İlk yarı perakendecilerin maliyet zamlarını büyük ölçüde fiyatlara geçirdiği bir dönem oldu. Bu geçiş genel enflasyonu neredeyse yakaladı. Yüksek fiyat düşük talep dengesi sektörü yavaşlatan temel mekanizma haline geldi.

Vatandaş pahalılık karşısında harcamalarını kısıntıya gitti. Bu durgunluk mağazaların ciro artış hızını düşürdü. Ancak sektör hız keserek de olsa büyümeyi sürdürdü. Yıla yüzde 15 civarında istikrarlı bir yıllık büyüme oranıyla başlayan perakende mart ayında küresel sıcak savaş şokunun etkisiyle yüzde 21,8’lik zirveye ulaştı. Tüketicilerin gelecekte ürün bulamama veya daha yüksek zam beklentisiyle alımlarını öne çekmesi bu ani sıçramayı yarattı.

Sonraki aylarda bu etki zayıfladı. Haziran verileri büyümenin sürdüğünü ancak hız kestiğini net biçimde ortaya koydu. Mağazalardaki fiyat artış ivmesi diri kalırken tüketim hacmi ve ciro artışı vites küçülttü. İlk yarı küresel jeopolitik riskler ve iç piyasadaki fiyat baskılarının gölgesinde dalgalı bir büyüme performansı sergiledi.

Perakende deflatörü ile manşet enflasyon arasındaki makas neden yeniden açıldı?

Geçen yılın haziran ayında perakende zımni fiyat deflatörü yüzde 23,8 ile manşet enflasyonun 11,3 puan altında seyrediyordu. O tarihte yıllık TÜFE yüzde 35,05 düzeyindeydi. İzleyen dönemde makas giderek daraldı. Bu yıl nisan ayında fark 1,6 puana kadar indi. Perakende deflatörü yüzde 30,8’e yükselerek neredeyse yıllık TÜFE artışına yaklaştı.

Mayıs ayından itibaren makas yeniden açılmaya başladı. Haziranda yıllık TÜFE yüzde 32,11 iken zımni deflatör yüzde 25,4’e geriledi. Fark 6,7 puana çıktı. İki gösterge arasındaki bu ayrışma büyük ölçüde hizmet enflasyonundan kaynaklanıyor. Perakende tarafındaki fiyat artış hızı hizmet kalemlerindeki yükselişin gerisinde kaldı.

Hizmet grubunda daha kalıcı bir seyir izleyen enflasyon baskısı perakende tarafında kısmi bir yavaşlama olarak gözlendi. Bu durum tüketicinin mal grubundaki alımlarında daha seçici davranmasına yol açtı. Hizmet enflasyonunun yüksek seyri hanehalkı bütçesinde ek bir yük oluşturdu. Mal ve hizmet arasındaki bu makas tüketim kompozisyonunu da etkiledi.

Perakende sektörü yüksek fiyat düşük talep kıskacına girmiş olsa da büyüme rotasını korudu. Hız keserek de olsa devam eden bu büyüme zorunlu harcamaların ve dijital kanalların desteğiyle mümkün oldu. Sektörün dayanıklılığı toplam ticaret hacmindeki gerilemeye karşın dikkat çekici bir görünüm sergiledi.

Teknoloji ürünleri ve online kanallar ciroları nasıl ayakta tuttu?

Bilgisayar kitap ve iletişim grubundaki yüksek hacim ve ciro artışı teknoloji ürünlerinin perakende performansındaki belirleyici rolünü ortaya koydu. Yüzde 31,6’lık fiyat artışına rağmen yüzde 28,8’lik hacim artışı tüketicinin bu gruba özel bir öncelik verdiğini gösteriyor. Cirodaki yüzde 69,9’luk yükseliş fiyat etkisinin yanı sıra güçlü talebin de sonucuydu.

Eczane kozmetik ve kişisel bakım ürünlerinde de benzer bir tablo oluştu. Deflatör yüzde 30’un üzerindeyken yüzde 16,9’luk hacim ve yüzde 52,1’lik ciro artışı zorunlu nitelikteki bu harcamaların ertelenemediğini doğruladı. Bu gruplar şirket cirolarını ayakta tutan temel unsurlar arasında yer aldı.

Online tüketimde fiyat artışı yüzde 15,6 ile en düşük seviyelerden biri oldu. Satış hacmi yüzde 22,4 ciro yüzde 41,5 yükseldi. Dijital kanallar hem fiyat avantajı hem de stok erişilebilirliği sunarak tüketicinin tercihlerini hızla kendi lehine çevirdi. Fiziksel mağazalarda ertelenen alımlar internet üzerinden kısmen telafi edildi.

Fiziksel mağazalarda talebi baskılayan fiyat baskısı dijital kanalları güçlendirdi. Bu kayış perakende sektörünün kanal dağılımını kalıcı biçimde değiştirmeye aday görünüyor. Tüketiciler aynı ürünü daha uygun koşullarla online ortamda bulabildikçe mağaza trafiği de etkileniyor. Sektör bu dönüşümü yönetmek zorunda kalacak.

Perakende büyümesi neden hız keserek de olsa sürdü?

Haziran verileri perakendede büyümenin devam ettiğini ancak temposunun düştüğünü net biçimde gösterdi. Mağazalardaki fiyat artış ivmesi güçlü seyrederken vatandaşın tüketim hacmi ve sektörün ciro artışı vites küçülttü. İlk yarı küresel jeopolitik riskler ve iç piyasadaki fiyat baskılarının etkisi altında dalgalı bir seyir izledi.

Yıla yüzde 15 civarında istikrarlı bir büyüme oranıyla başlayan sektör mart ayında yüzde 21,8’lik zirveye ulaştı. Bu ani sıçrama tüketicilerin ürün bulamama veya daha yüksek zam beklentisiyle alımlarını öne çekmesinden kaynaklandı. Sonraki aylarda bu etki zayıfladı ve büyüme hızı geriledi.

Tüketicinin harcama davranışını köklü biçimde değiştiren pahalılık baskısı zorunlu kalemlerin bütçenin büyük kısmını almasına isteğe bağlı harcamaların ise ertelenmesine yol açtı. Bu yapısal değişim ciro artış hızını yavaşlattı ama sektörü küçülmeye götürmedi. Perakende toplam ticaret hacmindeki düşüşe karşın büyüme rotasını koruyabildi.

Sektör yüksek fiyat düşük talep dengesinde yeni bir denge arayışına girdi. Mağazalar fiyat artışlarını sınırlı tutarak müşteri çekmeye çalışırken dijital kanallar ve teknoloji ürünleri ciroları destekledi. İlk yarı bu zorlu dengeyi yönetme becerisinin test edildiği bir dönem oldu. Büyümenin hız keserek de olsa sürmesi sektörün dayanıklılığını gösteriyor.

Önümüzdeki dönemde de tüketim ve ciro dinamiklerini şekillendirmeye devam edecek olan fiyat baskısı tüketicinin zorunlu harcamalara yönelmesi ile dijital kanalların yükselen payının birlikte okunmasını gerektiriyor. Sektör bu yeni dengeyi yönetebildiği ölçüde büyüme rotasını koruyabilecek. Haziran verileri bu dönüşümün henüz tamamlanmadığını ama yönünün netleştiğini ortaya koyuyor.

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu