Gökçek 9 yıl evvel Orta Doğu Teknik Üniversitesi kampüsü içinden 8,5 kilometrelik güzergahı gece vakti iş makineleriyle açmıştı. Melih Gökçek bu hattı Eskişehir yolu ile İncek Bulvarı ve Mogan Gölü arasında bağlantı kuracak şekilde tasarlamıştı. Kuzey güney yönünde Konya yoluna ikinci bir alternatif oluşturmayı hedeflemişti. Görevden alınınca asfaltlama tamamlanamamıştı. Mansur Yavaş’ın projeyi yeniden ele alması eski başkanı şaşırttı. Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) döneminde koltuğa oturan Mustafa Tuna’nın tutumu ayrı tartışma konusu oldu.
Eski yönetici sosyal medya videosunda düşünüp taşındığını ve doğru işi sürdürdüğünü ifade etti. Halefinin sol tepkiler yüzünden vazgeçtiğini ileri sürdü. Malatya 1071 bulvarı örneğini vererek karşı çıkanların sonra teşekkür ettiğini hatırlattı. Bugün belediye önünde protesto yapılacağını duyunca Ankara’yı sevmeyenlere seslendi. Projenin hayırlı olmasını diledi. Bu gelişmeler başkentin ulaşım politikalarında süreklilik tartışmasını alevlendirdi. Bu çerçevede projenin geçmişine yakından bakmak konuyu daha iyi anlamayı sağlar.
Yol Güzergahının Teknik Zorunluluğu ve Tarihsel Açılışı
Ankara’nın güney semtlerinde artan nüfus Konya yolu üzerindeki yükü her geçen yıl belirgin biçimde artırdı. Tek alternatif güzergahın yetersiz kalması sabah akşam saatler süren kuyruklara ve zaman kaybına yol açtı. 8,5 kilometrelik hattın Eskişehir yolunu İncek’e ve Mogan’a bağlaması yıllar önce planlandı. Gökçek döneminde bir gecede kazı çalışmaları fiilen tamamlandı. Asfalt aşamasına gelindiğinde ani yönetim değişikliği yaşandı ve iş yarım kaldı. Ulaştırma mühendisleri kuzey güney koridorunun başkent için hayati olduğunu uzun süredir vurgulamaktadır.
Önceki dönem yöneticisi Batı Bulvarı, Ankara Bulvarı, Sabancı Bulvarı ve İncek Bulvarı ile birlikte toplam 6 aks oluşturduğunu ayrıntılı anlattı. Doğu batı yönünde ciddi rahatlama sağlandığını ancak kuzey güneyde hâlâ boşluk bulunduğunu açıkça belirtti. Mecburen bu hattı açmak zorunda kaldığını samimi bir dille söyledi. Bir grup insanın trafikten hiç anlamadığını ve yalnızca laf ürettiğini ileri sürdü. Yavaş’ın sonunda doğru işi fark ettiğini kendi açısından savundu. Projenin olmazsa olmaz niteliğini her cümlesinde tekrarladı.
Kent içi hareketliliğin artması inşaat sektöründe istihdamı doğrudan canlandırır ve malzeme tedarik zincirini hızla hareketlendirir. Asfalt üreticileri ile mühendislik firmaları yeni ve öngörülebilir iş hacmi yakalar. Bu etki yerel ekonomide ölçülebilir bir çarpan yaratır. Aynı zamanda iş makinelerinin uzun süre sahada kalması işletme maliyetlerini yükseltir ve çevre baskısını artırır. Planlı ve takvimli ilerleme hem maliyetleri hem şikayetleri kontrol altında tutar. Sektör temsilcileri sürekliliğin önemine işaret ederken Gökçek yaklaşımının sahada karşılık bulduğunu belirtmektedir.
Tuna’nın yoldan vazgeçmesi eski başkana göre yalnızca sol tepkiler yüzündendi. Ne olur tepki gösterse diye alaycı bir soru yöneltti. Malatya örneğinde ellerine taş alanların sonradan aynı yolu kullandığını ve teşekkür ettiğini hatırlattı. Kangren olacak bir ulaşım damarının zamanında açıldığını güçlü biçimde savundu. Aynı mantığın Ankara’daki bu güzergahta da geçerli olduğunu ısrarla vurguladı. Yönetim değişikliklerinin büyük projeleri yarım bırakmasının toplumsal bedeli her zaman ağır olmaktadır.
Siyasi Geçişlerin Altyapı Kararlarına Etkisi
Belediye başkanlıklarının el değiştirmesi büyük altyapı yatırımlarında ciddi belirsizlik doğurur. 2017 sonbaharında yaşanan görev teslimi yolun asfaltının atılamamasına doğrudan neden oldu. Tuna kısa süren döneminde yükselen tepkilere öncelik verdiği kamuoyuna yansıdı. Yavaş döneminde ihale süreçleri yeniden başlatıldı ve makineler sahaya döndü. Siyasi renk fark etmeksizin kentin somut ihtiyacı bir anda öne çıktı. Bu durum partiler üstü yaklaşımın mümkün olduğunu gösterdi ve Gökçek söylemiyle kısmen örtüştü.
Kamu kaynaklarının verimli kullanılması açısından yarım kalan işlerin tamamlanması ciddi tasarruf sağlar. Yeniden ihale açmak hem maliyeti yükseltir hem yıllarca zaman kaybettirir. Uzmanlar süreklilik ilkesinin bütçe disiplinini güçlendirdiğini defalarca belirtir. Farklı siyasi dönemlerde aynı güzergahın savunulması işin teknik doğruluğuna işaret eder. Vatandaş günlük hayatında partiden çok sonucu ve süreyi görür. Bu gerçeklik seçilmişleri zorlar ve önceki yöneticiyi bazı noktalarda haklı çıkarır gibi durur.
Protesto hazırlığını duyuran eski başkan bir grubu kendini bilmez diye niteledi. Hadi oradan siz de diye sert bir üslupla seslendi. Yaşamayın Ankara’da şeklinde doğrudan bir çağrı yaptı. Biz bu yolları Ankara’yı sevenlere yapıyoruz sevmeyenlere değil diye ekledi. Siz Ankara düşmanısınız suçlamasını açıkça yöneltti. Polarizasyonun altyapı tartışmasına bu denli sirayet etmesi kentin ortak aklını zayıflatır.
Kampüs içinden geçen hattın üniversite yaşamına etkisi ayrı ve hassas bir boyut taşır. Öğrenci ile akademik personelin günlük hareketliliği yeni güvenlik ve erişim düzenlemeleri gerektirir. Güvenli yaya geçitleri, aydınlatılmış duraklar ve hız sınırları mutlaka planlanmalıdır. ODTÜ ile Hacettepe Üniversitesi arasındaki doğal bağlantı her iki kurumu da yakından etkiler. Koordinasyon eksikliği ders saatlerinde aksamalara ve tepkilere yol açar. İlgili birimler kalıcı bir ortak çalışma grubu kurarak süreci birlikte yönetmelidir.
Yavaş’ın projeyi sürdürmesi bazı çevrelerde gerçek bir sürpriz olarak karşılandı. İlk yıllarda karşı çıktığı iddia edilen güzergahın bugün kabul görmesi dikkatleri üzerine çekti. Teknik raporların siyasi refleksin önüne geçtiği yorumları yaygınlaştı. Seçilmişlerin sahadaki somut gerçeklikle yüzleşmesi aslında doğal karşılanmalıdır. Trafik çilesi çeken sürücüler partiden bağımsız olarak sonucu beklemektedir. Siyasetin ötesinde günlük ihtiyaç konuşulurken Gökçek’in yıllar önceki planı yeniden ve güçlü biçimde gündem oldu.
Trafik Yükünün Azaltılması ve Uzman Bakış Açıları
Konya yolu üzerindeki yoğunluk sabah ve akşam saatlerinde düzenli olarak zirve yapmaktadır. Alternatif aksın hizmete açılması mevcut akışı anlamlı ölçüde dağıtması beklenir. Eskişehir, İncek ve Mogan üçgeninde gözle görülür bir rahatlama öngörülür. Ulaştırma uzmanları yüzde 20 civarında yük azalması hesaplamaktadır. Ancak yeni yolun ek araç talebi yaratması da bilimsel olarak mümkündür. Tetiklenen talep kavramı planlamada baştan dikkate alınmalı ve Gökçek döneminden kalan hat buna göre tamamlanmalıdır.
Şehir plancıları orman alanından geçen geniş kesitin ekolojik maliyetini uzun süredir tartışır. İkinci derece doğal sit statüsü titizlikle korunmalıdır. Ağaç kaybının telafisi onlarca yıl alır ve tam karşılığı hiçbir zaman oluşmaz. Yeşil köprüler yaban hayatının güvenli geçişini sağlar. Gürültü bariyerleri kampüs sakinliğini ve ders düzenini korur. Bu tedbirler projenin toplumsal kabulünü artırırken önceki dönem yöneticisinin açtığı yatağın çevreyle uyumunu zorunlu kılar.
İnşaat sürecinde toz emisyonunun kontrolü çevre ve halk sağlığı açısından vazgeçilmez şarttır. Düzenli sulama ile örtü sistemleri kesintisiz uygulanmalıdır. İş saatlerinin kampüs ders ve sınav takvimine göre ayarlanması toplumsal gerilimi düşürür. Gece çalışmalarının sınırlandırılması çevre sakinlerinin şikayetlerini azaltır. Denetim mekanizmaları şeffaf, bağımsız ve düzenli işletilmelidir. Vatandaş geri bildirimi dikkate alınırken Gökçek’in bir gecede açma yöntemi bugün daha kontrollü ve katılımcı biçimde yürütülmelidir.
Tuna’nın vazgeçme kararının ardından uzun yıllar geçti ve kazı alanları bakımsız kaldı. Yeniden başlayan çalışmalar bir yanda umut diğer yanda tepki doğurdu. Süreklilik sağlanamazsa kamu kaynağı israfı hızla büyür. Belediye meclislerinin partiler üstü teknik komisyonlar kurması kalıcı çözüm önerilir. Teknik heyetlerin sözünün geçmesi hem kaliteyi hem güveni yükseltir. Bu yaklaşım eski yöneticinin sert eleştirisini de dolaylı biçimde hatırlatır.
Kamuoyu Tepkileri Gelecek Senaryoları ve Alınacak Tedbirler
ODTÜ bileşenleri yıllardır güzergaha rant nitelemesi yaparak karşı duruş sergiler. Orman tahribatının geri dönüşsüz olduğunu bilimsel ve vicdani gerekçelerle savunur. Kentin asıl ve acil sorunlarının toplu taşımada ve yaya önceliğinde yattığını belirtir. Parçacıl ve özel araç odaklı anlayışın yeni sorunlar ürettiğini ısrarla ileri sürer. Yavaş yönetiminin aynı hattı sürdürmesi bir kesimde hayal kırıklığı yaratır. Farklı görüşteki kesimler aynı masada somut ve ölçülebilir çözüm aramalıdır.
Yolun yapılması gerektiği çünkü kuzey güney istikametinde ikinci alternatif olacağı ifade edildi. Trafiğin olduğu gibi bu hatta akacağı ve mevcut yükün rahatlayacağı öngörüsü dile getirildi. Mecburen başka çare bulunmadığı vurgusu tekrarlandı. Bir grubun yalnızca laf salatası yaptığı nitelemesi sert biçimde kullanıldı. Ankara’yı sevenlere hizmet edildiği, sevmeyenlerin ise kentte yaşamaması gerektiği savunuldu. Bu dil toplumdaki ayrışmayı derinleştirir ve ortak aklı zayıflatır.
Uzmanlar projenin kontrollü tamamlanması halinde güney Ankara’da yaşam kalitesinin yükseleceğini düşünür. Konut bölgelerine, hastanelere ve üniversitelere erişim belirgin biçimde kolaylaşır. Ancak sit alanı içindeki her müdahale bağımsız uzmanlarca dikkatle izlenmelidir. Ağaçlandırma taahhütleri yazılı, ölçülebilir ve yaptırımlı hale getirilmelidir. Bağımsız denetim raporları düzenli aralıklarla kamuoyuna yayımlanmalıdır. Şeffaflık hem güveni artırır hem ileride doğacak davaları azaltır.
Belediye önündeki protestolar Anayasa’nın güvence altına aldığı demokratik hakkın meşru kullanılmasıdır. Aynı zamanda şantiye güvenliğini ve çalışanların can emniyetini tehlikeye atmamalıdır. Diyalog kanallarının sürekli açık tutulması gerilimi düşürür ve çözüm üretir. Üniversite yönetimi, belediye birimleri ve sivil toplum düzenli ve kayıtlı biçimde buluşmalıdır. Ortak izleme kurulu kurulabilir ve kararları bağlayıcı hale getirilebilir. Bu yapı ileride benzer büyük projelerde kalıcı bir model oluşturur.
Yavaş’ın adımı altyapıda ideolojiden çok somut ihtiyacın öne çıkabildiğini gösterdi. Gelen teşekkür ise siyasi nezaketin hâlâ mümkün olduğunu kamuoyuna hatırlattı. Tuna dönemindeki duraksama ise tepkilere verilen ağırlığın uzun vadeli maliyetini tartışmaya açtı. Başkentin büyüyen nüfusu ve yayılan yerleşim yeni aksarı fiilen zorunlu kılıyor. Planlı, çevreci ve denetimli uygulama hem trafiği rahatlatır hem kalan doğal varlıkları korur. Ankaralılar nihai sonucu her gün sahada, direksiyon başında ve kampüs içinde görecektir.
