
Karadeniz’de fiyatlar şaka gibi bir şey konusu, artan fiyatlar vergiler ve cezalarla bunalan insanların gündeminde bir dost sohbetiyle ortaya çıkan ucuzluk gerçeğini mercek altına alıyor. Bu yazıda Can Pulak’ın eşiyle yaptığı gezi izlenimleri, Bodrum’daki hesaplarla Trabzon’daki fark, yeşilin her tonu, iki kişilik yemeklerin dörtte bir fiyata mal oluşu, çarşı pazar ve giyimdeki yarı yarıya ucuzluk ile emekli ve asgari ücretlinin ev sahibi olduğu takdirde yaşadığı rahatlık adım adım ele alınıyor. Bölgenin cana yakın insanları ve 20 yıl önceki ziyaretle bugünkü değişim de doğal akış içinde irdeleniyor. Böylece hem izlenimlerin kendisi hem de pahalılık ortamındaki bu karşıt tablo bir arada netlik kazanıyor.
Bir yandan artan fiyatlar bir yandan da vergiler ve cezalar insanları bıktırdı. Ülke yangın yeri gibi. Pahalılık her yanı sarmış durumda. Millet illallah diyor. Fakat Karadeniz kıskanılacak şekilde ucuzmuş. Bunu can arkadaş Can Pulak’tan öğrendim. Yaz aylarında Bodrum’da yaşıyorum. Can Pulak yaz kış devamlı Bodrum’da yaşıyor. Aynı yerde olmamıza rağmen uzun süre göremediğim arkadaşımla karşılaşınca nerelerdeydin diye sordum. Cennetteydim dedi. Hayrola Maldivlere filan mı gittin diye sorunca gülerek hayır Karadeniz’e gittim ülkenin cenneti orası Maldivler de neymiş ki yanıtını verdi.
Can Pulak zarif eşi Şeyda Hanım’la birlikte bir Karadeniz gezisi yapmış. Anlattı. Trabzon, Rize ve diğer Karadeniz illeri birer harika. Ülke pahalılık kıskacında kıvranırken Karadeniz bana cennet gibi geldi. Gerçekten çok ucuz. Mesela Bodrum’da yediğiniz bir yemeği Trabzon’da yarısından daha az bir fiyata yiyebiliyorsunuz. Lokantalarda ödediğin hesapların ucuzluğu beni şaşırttı. Desene Avrupa bizi kıskanacak deyince arkadaşım Avrupa bizi kıskanmaz ama yeşiliyle övünen İsviçrelilerin Karadeniz bölgesini gördükten sonra kıskanacağına kalıbımı basarım dedi. O nasıl bir yeşil öyle. Bu rengin her tonuna her yerde rastlamak mümkün. Git git bitmiyor. Dağıyla taşıyla yemyeşil Karadeniz. Bir de fiyatların ucuzluğu. Gel de kıskanma.
Yemek hesabı farkı olarak nitelendirilebilecek bu tablo, iki kişinin döner çeşitli ve çok lezzetli yemekler yiyip Marmara Ege ve Akdeniz’de ödediği hesabın dörtte birini vermesiyle somutlaşıyor. Şaka gibi bir şey. Karadeniz gerçekten çok ucuz. Çarşısıyla pazarıyla giyimiyle incelendi. Her şey en az yarı yarıya ucuz. Karadeniz’de bir emekli ve asgari ücret alan bir işçi eğer ev sahibiyse ki burada çoğunun yaylada veya şehirde evi var büyük şehirlerdeki gibi geçim sıkıntısı çekmez. İktidar galiba Karadeniz’i örnek alarak ülke genelinde emekli ve çalışan kesime verileni uygun görüyor.
Bodrum hesaplarıyla Trabzon fiyatları nasıl karşılaştırıldı?
Can Pulak’ın anlattığı en çarpıcı detay, Bodrum’da yenen bir yemeğin Trabzon’da yarısından daha az fiyata mal olmasıydı. Yemek ucuzluğu olarak bu fark, lokanta hesaplarının şaşırtıcı düşüklüğüyle birleşti. İki kişi döner çeşitli ve çok lezzetli yemekler yiyip Marmara Ege ve Akdeniz’de ödenen hesabın dörtte birini veriyordu. Şaka gibi bir şey ifadesi tam da bu noktada kullanıldı. Karadeniz gerçekten çok ucuzdu. Çarşı pazar ve giyim incelendiğinde her şey en az yarı yarıya ucuz çıktı.
Yaz aylarını Bodrum’da geçiren yazar ile yaz kış orada yaşayan Can Pulak’ın sohbeti, bu farkı ortaya çıkardı. Karadeniz’de fiyatlar şaka gibi savı, büyük şehirlerdeki pahalılıkla birebir karşılaştırıldığında daha da anlam kazandı. Arkadaşımın eşi Şeyda Hanım’la yaptığı gezi, Trabzon Rize ve diğer illerdeki ucuzluğu somut örneklerle destekledi. Lokantalardaki hesapların düşüklüğü, şaşkınlık yaratacak düzeydeydi. Bu tablo, pahalılık kıskacındaki genel atmosferle keskin bir karşıtlık oluşturdu.
Avrupa’nın kıskanmayacağı ama yeşiliyle övünen İsviçrelilerin kıskanacağı yönündeki değerlendirme, fiyat ucuzluğunu yeşilin güzelliğiyle birleştirdi. Dağıyla taşıyla yemyeşil bir coğrafya, fiyat avantajıyla birlikte sunuldu. Gel de kıskanma ifadesi, izlenimin özetini oluşturdu. Bu karşılaştırma, büyük şehirlerdeki yemek ve yaşam maliyetlerinin ne denli yüksek olduğunu bir kez daha hatırlattı. Trabzon örneği, genel ucuzluğun somut kanıtı haline geldi.
Yemek hesaplarındaki fark, yalnızca bir öğünle sınırlı kalmıyordu. Çeşitli lezzetli yemeklerin dörtte bir fiyata mal olması, günlük yaşamın her alanında benzer bir avantajın bulunduğunu gösterdi. Çarşı ve pazardaki yarı yarıya ucuzluk, bu izlenimi pekiştirdi. Giyim ürünlerinde de aynı tablo hakimdi. Böylece Bodrum’dan bakıldığında Karadeniz, gerçek bir cennet köşesi olarak belirdi.
Yeşilin her tonu bölgeyi nasıl farklı kıldı?
Can Pulak, yeşilin her tonuna her yerde rastlamanın mümkün olduğunu vurguladı. Yeşil coğrafya olarak nitelendirilen bu özellik, git git bitmeyen bir doğa zenginliği sunuyordu. Dağıyla taşıyla yemyeşil Karadeniz, İsviçrelilerin bile kıskanacağı bir görüntü oluşturuyordu. Yeşiliyle övünen İsviçre’nin bu bölgeyi gördükten sonra kıskanacağına kalıp basılacak düzeyde bir güzellik vardı. Fiyatların ucuzluğu da bu doğal güzelliğe eşlik ediyordu.
Orası bir başka yer demek ki diye düşünen yazar, arkadaşının anlatımını dinledikçe merakını artırdı. Karadeniz’de fiyatlar şaka gibi ifadesi, yalnızca ekonomik avantajı değil doğanın cömertliğini de kapsıyordu. Trabzon Rize ve diğer iller birer harika olarak nitelendirildi. Ülke pahalılık kıskacında kıvranırken bu bölge cennet gibi geldi. Gerçekten çok ucuz olması, yeşilin her tonuyla birleşince izlenimi güçlendirdi.
Doğanın bu denli baskın ve kesintisiz yeşil olması, bölgeyi diğer yerlerden ayıran en belirgin özelliklerden biriydi. Git git bitmeyen yeşil, her adımda farklı tonlarla karşılıyordu. Dağlar ve taşlar bile bu yeşilin parçasıydı. Fiyat avantajı, bu doğal güzelliğin üzerine eklenen bir ayrıcalık haline geldi. Böylece Karadeniz, hem göz hem de cüzdan için cazip bir yer olarak belirdi.
Yeşilin her tonuna rastlamak, yalnızca bir manzara değil yaşam tarzını da etkileyen bir unsurdu. Cana yakın insanlar, konukseverlik ve nüktedan yapı, bu yeşil coğrafyanın insan yüzünü oluşturuyordu. Mertlik ve sertlikle harika bir yer olarak tanımlanan bölge, doğasıyla insanıyla bütünleşmiş bir tablo sunuyordu. Bu bütünlük, 20 yıl önceki ziyaretle bugünkü gelişmişliği de karşılaştırmaya açıyordu.
Emekli ve asgari ücretli için yaşam nasıl rahatladı?
Karadeniz’de bir emekli ve asgari ücret alan bir işçi eğer ev sahibiyse büyük şehirlerdeki gibi geçim sıkıntısı çekmiyordu. Geçim rahatlığı olarak bu durum, çoğunun yaylada veya şehirde evi olmasıyla destekleniyordu. İktidar galiba Karadeniz’i örnek alarak ülke genelinde emekli ve çalışan kesime verileni uygun görüyor şeklinde bir yorum da yapıldı. Hayatın çok renkli ve rahat olduğu vurgulandı.
Çarşısıyla pazarıyla giyimiyle her şey en az yarı yarıya ucuzdu. Karadeniz’de fiyatlar şaka gibi savı, emekli ve asgari ücretlinin bütçesine doğrudan yansıyan bir avantaj sunuyordu. Büyük şehirlerdeki pahalılık kıskacı, burada geçerliliğini yitiriyordu. Ev sahibi olmak, bu rahatlığın temel koşulu olarak belirtiliyordu. Yayla veya şehir evi olanlar için geçim derdi büyük ölçüde azalıyordu.
İki kişilik yemeklerin dörtte bir fiyata mal olması, günlük harcamaların ne denli düşük olduğunu gösteriyordu. Döner ve çeşitli lezzetli yemekler, bütçeyi zorlamadan sofraya gelebiliyordu. Bu tablo, emekli maaşının veya asgari ücretin burada daha uzun süre yetebileceğini ortaya koyuyordu. Büyük şehirlerdeki gibi sıkıntı çekilmemesi, bölgenin en önemli ayrıcalıklarından biri haline geliyordu.
Geçim rahatlığı, yalnızca fiyatlarla sınırlı kalmıyordu. Cana yakın insanlar, konukseverlik ve nüktedan yapı, yaşamı daha da kolaylaştırıyordu. Mertlik ve sertlikle harika bir yer olarak tanımlanan bölge, sosyal ilişkileriyle de destekleyici bir ortam sunuyordu. Böylece emekli ve asgari ücretli için Karadeniz, gerçek bir nefes alma alanı haline geliyordu.
İnsan ilişkileri bölgeyi nasıl özel kıldı?
Can Pulak, bir de öyle cana yakın insanlar ki konukseverliği ve nüktedan yapısıyla mertliği ve sertliğiyle harika bir yer Karadeniz dedi. Cana yakınlık olarak nitelendirilen bu özellik, bölgenin en belirgin insan yüzünü oluşturuyordu. Konukseverlik, ziyaretçiyi hemen içine alıyordu. Nüktedan yapı, sohbetleri canlı tutuyordu. Mertlik ve sertlik ise karakterin diğer yüzünü yansıtıyordu.
Hayatın çok renkli ve rahat olduğu vurgusu, insan ilişkilerinin de bu rahatlığa katkı sağladığını gösteriyordu. Karadeniz’de fiyatlar şaka gibi ifadesi, ekonomik avantajın yanında sosyal sıcaklığı da kapsıyordu. Trabzon Rize ve diğer illerdeki insanlar, ziyaretçiye farklı bir deneyim sunuyordu. Bu sıcaklık, yeşilin her tonu ve fiyat ucuzluğuyla birleşince bölgeyi eşsiz kılıyordu.
Konukseverlik, yalnızca bir nezaket değil yaşam tarzının parçasıydı. Nüktedan yapı, günlük sohbetleri zenginleştiriyordu. Mertlik, güven duygusunu artırıyordu. Sertlik ise karakterin kararlılığını yansıtıyordu. Bu dört özellik, Karadeniz insanını diğer yerlerden ayıran temel unsurlar haline geliyordu. Ziyaretçi, kendini hemen ait hissedebiliyordu.
İnsan ilişkilerinin bu denli sıcak olması, 20 yıl önceki ziyaretle bugünkü değişimi de daha anlamlı kılıyordu. Samsun Ordu Trabzon Giresun Rize hattında yaşanan gelişme, insan sıcaklığını koruyarak ilerlemişti. Bu süreklilik, bölgenin en değerli sermayelerinden biri olarak duruyordu. Cana yakınlık, fiyat avantajını tamamlayan en önemli unsur haline geliyordu.
20 yıl önceki ziyaretle bugünkü tablo nasıl değişti?
Son olarak 20 yıl kadar önce gidilmişti Karadeniz’e. Samsun Ordu Trabzon Giresun Rize… Çok değişmiş ve gelişmiş demek ki. Bölgesel gelişim olarak bu değişim, ilk fırsatta tekrar gitme isteğini doğuruyordu. Cennet Karadeniz’i tekrar görmek lâzım diye düşünülüyordu. Fiyatların şaka gibi ucuzluğu ve yeşilin her tonu, bu isteği daha da güçlendiriyordu.
20 yıl önceki tablo ile bugünkü arasında büyük bir fark olduğu anlaşılıyordu. Karadeniz’de fiyatlar şaka gibi savı, bu gelişmişliğin ekonomik yüzünü de yansıtıyordu. Trabzon Rize ve diğer illerin birer harika haline gelmesi, değişimin somut sonucu olarak görülüyordu. Lokanta hesaplarının düşüklüğü, çarşı pazar ve giyimdeki yarı yarıya ucuzluk, bu gelişmenin günlük yaşama yansımasıydı.
Değişim, yalnızca altyapı veya ekonomik değil insan ilişkilerini de koruyarak ilerlemişti. Cana yakınlık, konukseverlik, nüktedan yapı, mertlik ve sertlik aynı şekilde devam ediyordu. Bu süreklilik, bölgenin kimliğini ayakta tutuyordu. 20 yıl önceki ziyaretin ardından tekrar gitme isteği, hem nostalji hem de merak duygusunu birleştiriyordu.
Gelişmişlik, fiyatların uygunluğunu da beraberinde getirmişti. Büyük şehirlerdeki pahalılık kıskacı, burada etkisini yitirmişti. Emekli ve asgari ücretlinin geçim rahatlığı, bu gelişmenin en somut göstergelerinden biriydi. Böylece 20 yıl önceki Karadeniz ile bugünkü Karadeniz arasında hem süreklilik hem de olumlu bir dönüşüm tablosu ortaya çıkıyordu.
Sonuç olarak Karadeniz’de fiyatlar şaka gibi bir şey ifadesi, Can Pulak’ın eşiyle yaptığı gezi izlenimleriyle somutlaştı. Bodrum’daki bir yemeğin Trabzon’da yarısından az fiyata mal olması, iki kişilik lezzetli yemeklerin dörtte bir hesaba gelmesi, çarşı pazar ve giyimdeki yarı yarıya ucuzluk dikkat çekti. Yeşilin her tonu, cana yakın insanlar, konukseverlik ve emekli ile asgari ücretlinin ev sahibi olduğu takdirde yaşadığı geçim rahatlığı, bölgeyi cennet gibi gösterdi. 20 yıl önceki ziyaretle bugünkü gelişmişlik karşılaştırıldığında tekrar gitme isteği doğdu. Bu izlenimler, pahalılık ortamında bir nefes alma alanı olarak Karadeniz’i öne çıkardı.









