
Fransa genelinde vandallık yasası başlığı altında kabul edilen son hukuki reform, protestolar sırasında kamu ve özel mülke verilen zararların doğrudan faillerden tahsil edilmesini içeren radikal düzenlemeleri barındırmaktadır. Fransa Senatosu (FS) tarafından onaylanan bu yeni tasarı, sağ partilerin oy çokluğu ile meclisin üst kanadından geçerek yasallaşma yolunda çok önemli bir aşamayı geride bırakmıştır. Adli süreçlerde eylemcilerin sosyal yardımlarına dahi haciz konulabilmesinin önünü açan bu yasal hamle, son haftalarda binlerce mağazanın yağmalanması ve vitrinlerinin kırılması üzerine hükümetin geliştirdiği sert bir mali yaptırım modeline dayanmaktadır. Güvenlik birimlerinin dağılma ihtarlarına uymayan ya da vandalizm amacı güden grupların içerisinde yer alan herkesi ortak mali sorumluluk altına sokan düzenleme, meclisin alt kanadında yapılacak son oylamanın ardından nihai olarak yürürlüğe girecektir. Siyasi kutuplaşmanın, sivil haklar savunucularının ve sendikaların kesişim noktasında büyük tartışmalara yol açan bu hukuki paketin tüm sosyal etkileri, muhalefetin yasal skandal nitelendirmeleri ve uluslararası örgütlerin yoksullaşma uyarıları makalemizin ilerleyen kısımlarında detaylıca ele alınacaktır.
Bu kapsamlı analiz yazısında sırasıyla Fransa genelinde vandallık yasası ve yeni mali yaptırımlar, göstericilere yönelik cezai tazminat süreçlerinin hukuki boyutu ve toplumsal eylemlerin ekonomik sektöre yansımaları başlıkları altında tüm güncel gelişmeler usta bir editör diliyle tarafsız bir bakış açısıyla aktarılacaktır. Hukuki reformun meclis aşamalarını ve içeriğini anlamak adına öncelikle parlamentodaki oylama dengelerine bakmak gerekmektedir.
Fransa genelinde vandallık yasası ve yeni mali yaptırımlar
Avrupa siyasetinde büyük yankı uyandıran mali kökenli yasal düzenleme, Fransa Senatosu bünyesinde yapılan oylamada 105 hayır oyuna karşılık 229 evet oyuyla kabul edilmiştir. Sağ partilerin mutlak çoğunluğu elinde bulundurduğu parlamentonun üst kanadı, sokak olaylarında meydana gelen tahribatın faturasını doğrudan eylemcilere kesmeyi hedefleyen tasarıyı büyük bir kararlılıkla desteklemiştir. Kabul edilen yasal metnin en çok tartışılan ve tepki çeken maddesini ise kamu malına veya özel şirketlerin mülklerine zarar veren kişilerin devletten aldıkları sosyal yardımlara haciz uygulanabilmesi kararı oluşturmaktadır. Hükümet kanadı bu hamleyle birlikte sokakları savaş alanına çeviren gruplara karşı caydırıcı bir ekonomik kalkan oluşturulduğunu savunurken, muhalif kesimler ise uygulamanın temel insani hakları ve aile yapısını çökerteceğini ileri sürmektedir. Mevcut anayasal prosedür uyarınca tasarının tamamen yasalaşması ve ülke genelinde uygulanabilmesi için Ulusal Meclis (UM) genel kurulunda da aynen kabul edilmesi gerekmektedir.
Söz konusu yasal tasarı şu aşamada değerlendirilmek ve oylanmak üzere meclisin alt kanadına resmi olarak sevk edilmiş durumdadır. Fransa İçişleri Bakanı Laurent Nuñez, senatodan çıkan bu sonucu sağduyunun zaferi olarak nitelendirerek son 2 hafta sonu eylemlerinde 2 bin 500 adet iş yerinin yağmalandığını beyan etmiştir. Yaşanan bu toplumsal krizin aşılması noktasında mali yaptırımların tek çare olduğunu savunan hükümet, esnafın ve kamu bütçesinin korunması adına bu yasayı bir an önce yürürlüğe koymakta kararlıdır. Sektörel bazda perakende, sigortacılık ve yerel esnaf gruplarını doğrudan koruma altına almayı amaçlayan bu yasa, radikal sağ grupların da desteğini alarak parlamentoda güçlü bir ittifak zemini bulmuştur.
Aşırı sağcı Ulusal Birlik (RN) partisi de liderleri Marine Le Pen tarafından önerilen aile yardımlarına haciz koyma fikrinin metne entegre edilmesinden büyük bir memnuniyet duyduklarını kamuoyuna açıklamıştır. Geçiş sürecinde kolluk kuvvetlerinin sahadaki yetki sınırlarının genişletilmesi de emniyet bürokrasisi içinde hararetle tartışılan idari konuların başında yer almaktadır. Tasarının yasalaşması durumunda bireysel olarak göstericilerin karşılaşacağı finansal yükümlülükler de netleşmeye başlamıştır.
Göstericilere yönelik cezai tazminat süreçlerinin hukuki boyutu
Yeni hukuki mekanizma kapsamında protestolarda mülke zarar verdiği tespit edilen her bir birey 10 bin euro tutarına kadar nakdi tazminat ödemekle yükümlü kılınabilecektir. Üstelik Fransa genelinde vandallık yasası hükümleri sadece suçu bizzat işleyenleri değil, mala zarar vermeyi amaçlayan yasa dışı toplulukların içinde yer alan tüm eylemcileri kapsayacak şekilde genişletilmiştir. Emniyet güçlerinin yasal dağılma çağrılerine defalarca uymayan ve eylem alanını terk etmeyen vatandaşlar da meydana gelen toplu zararlardan müştereken ve müteselsilen mali sorumlu tutulabilecektir. Yasa teklifinin bu amir hükümleri, sol partiler ve insan hakları örgütleri tarafından demokratik gösteri hakkının tamamen ortadan kaldırılmasına yönelik bir operasyon olarak değerlendirilmektedir. Yeşiller Partisi (YP) Senatörü Mélanie Vogel, bu düzenlemenin gerçek vandalları durdurmaktan ziyade anayasal protesto hakkını kullanmak isteyen sıradan yurttaşları korkutarak evde oturtmayı amaçladığını savunmuştur.
Hukuk çevrelerinde büyük tartışma yaratan bir diğer eleştiri ise Komünist Parti (KP) üyesi Senatör Fabien Gay tarafından dile getirilmiştir. Tasarının barışçıl göstericiler ile suç işleyen vandalları aynı kefeye koyduğunu vurgulayan senatör, bu yasal metni tam anlamıyla bir hukuki skandal olarak nitelendirmiştir. Uluslararası Af Örgütü (UAÖ) gibi küresel sivil toplum kuruluşları da yoksul ailelerin sosyal ödeneklerine haciz getirilmesinin toplumsal sefaleti artıracağı yönünde resmi raporlar yayınlamıştır. Alınacak kurumsal önlemler kapsamında, polis şiddetinin ve orantısız güç kullanımının da denetlenmesi gerektiğini belirten uzmanlar, adli süreçlerin şeffaf yürütülmemesi halinde devlet ile halk arasındaki güven bağının tamamen kopabileceğini ifade etmektedir. Geçtiğimiz günlerde yaşanan sert çatışmalarda ülke genelinde 400 bin kişinin sokağa çıktığı ve sadece 1 günde 1300 kişinin gözaltına alındığı resmi verilerle doğrulanmıştır.
Mahkemelerin bu kadar yoğun bir dava ve icra yükünü mevcut personel yapısıyla nasıl eriteceği konusu ise yargı bağımsızlığı tartışmalarını derinleştiren teknik bir sorun olarak ortada durmaktadır. Sokaklardaki bu kitlesel hareketliliğin makroekonomik dengeler üzerindeki sarsıcı etkileri de yasanın çıkış gerekçelerinden biridir.
Protestoların ve yasal süreçlerin ekonomik sektöre yansımaları
Haftalardır dinmeyen yüksek yaşam maliyetleri, enflasyonist baskılar ve eğitim sistemindeki yapısal aksaklıklar yüzünden Fransa sokakları kronik bir istikrarsızlık sarmalına sürüklenmiştir. Bu kitlesel eylemler yüzünden Fransa genelinde vandallık yasası hayata geçirilmeye çalışılırken ticari hayatın kalbi olan büyük metropollerdeki lüks mağazalar, butikler ve restoranlar kepenk indirerek milyarlarca euroluk ciro kaybına uğramıştır. Sektörel etkiler bağlamında sigorta şirketlerinin üstlendiği risk primleri tavan yaparken, yabancı sermayenin ve turizm yatırımcılarının ülkeye olan güven endeksi de son yılların en düşük seviyesine gerilemiştir. Ticari güvenliğin tesisi adına esnaf odaları hükümete acil çağrılar yaparken, devletin kolluk kuvvetleri vasıtasıyla sokaklarda tam hakimiyet kurması yönündeki baskılar artmaktadır.
Mali kayıpların ulaştığı devasa boyutlar karşısında, sigorta fonlarının yetersiz kalması riski üzerine usta ekonomistler merkezi bütçeden esnafa doğrudan hibe desteği verilmesi gerektiğini savunmaktadır. Alınacak finansal önlemler kapsamında, gösterilerde zarar gören işletmelerin vergi borçlarının ertelenmesi ve düşük faizli kredi imkanlarının sunulması ticari hayatın devamlılığı adına hayati bir kalkan işlevi görecektir. Ancak adli otoriteler, gelecek cumartesi günü için sosyal medya üzerinden yeni ve çok daha geniş katılımlı protesto çağrılarının yapıldığını tespit etmiş durumdadır. Hükümetin meclisten geçirmeye çalıştığı mali yaptırım yasasının sokaktaki öfkeli kalabalığı caydırıp caydıramayacağı ya da kargaşayı daha da tırmandırıp tırmandırmayacağı önümüzdeki günlerde netlik kazanacaktır. Yaşanan bu makroekonomik kriz ortamında, sendikaların genel grev kararlarını uzatması durumunda ülkedeki tedarik zincirlerinin tamamen kırılacağı ve bunun da sanayi üretimine onarılamaz darbeler vuracağı tahmin edilmektedir.
Hükümetin atacağı adımlar ile işçi konfederasyonlarının direnişi arasındaki bu bilek güreşi, yakın gelecekte tüm Avrupa pazarlarını etkileyecek yeni bir ekonomik durgunluk riskini de beraberinde getirmektedir.









