
Küresel piyasalarda yaşanan gelişmeler ile yurt içindeki finansal krizler Türkiye ekonomisini çok yönlü bir baskı altına almaya devam ediyor. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve Avrupa merkezli yatırım kuruluşları Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) politikalarını yakından izlerken Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) kararları da tartışmaların odağında yer alıyor. AK Parti (AKP) yönetimi ile Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) gündemine taşınan yasal düzenlemeler ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) denetimleri piyasa aktörlerinin en temel gündem maddesini oluşturuyor. İlerleyen bölümlerde ilk olarak uluslararası finans basınından gelen kur ve kredi uyarılarını ele alacağız. Ardından Ankara kulislerinde şekillenen seyyanen zam ve asgari ücret planlarını detaylandıracağız. Sonrasında ise tahvil mağduriyetleri ile yatırım fonu tasfiyelerindeki yasal zırh tartışmalarını ve uluslararası tahkim risklerini inceleyeceğiz.
Küresel finans merkezlerinden gelen bu sarsıcı mesajların arka planını ve döviz kurları üzerindeki olası etkilerini anlamak için öncelikle uluslararası sermaye çevrelerinin beklentilerine bakmak gerekiyor.
Londra Merkezli Finans Basınından Gelen Devalüasyon ve Kredi Mesajı
İngiltere merkezli küresel finans yayın organlarında yer alan son analizler Türkiye ekonomisindeki yatırımcı güveni kaybının boyutlarını açıkça gözler önüne seriyor. Söz konusu değerlendirmelerde son 2 veya 3 yıllık süreçte ekonomi yönetiminin büyük çabalarla yeniden inşa etmeye çalıştığı piyasa itibarının yaşanan fon skandalıyla yerle bir olduğu vurgulanıyor. Türkiye ekonomisinin özellikle yenilenebilir enerji yatırımları ve Paris İklim Anlaşması kapsamındaki taahhütlerini yerine getirebilmesi için tam 300 milyar dolar tutarında dış kaynağa ihtiyaç duyduğu belirtiliyor. Ancak mevcut döviz krizi ve hızlanan yabancı sermaye çıkışı dikkate alındığında bu devasa finansmanın mevcut koşullar altında bulunmasının neredeyse imkansız olduğu ifade ediliyor. Uluslararası finans uzmanları sermaye girişlerinin yeniden başlaması için kur politikalarında piyasa gerçekleriyle uyumlu ve öngörülebilir bir fiyatlama mekanizmasının şart olduğuna dikkat çekiyor.
Küresel sermaye çevreleri Türkiye ekonomisine talep edilen 300 milyar dolarlık kaynağın sağlanabilmesi için öncelikli şart olarak döviz kuru üzerinde kapsamlı bir düzeltme yapılmasını işaret ediyor. Yabancı fon yöneticileri mevcut seviyelerden ülkeye döviz getirip bozdurmanın kendileri açısından mantıklı olmadığını ve kurun olması gereken adil değerinin 80 lira bandının üzerinde bulunduğunu savunuyor. Sıcak para olarak adlandırılan kısa vadeli yatırımlarla ülkeye giren fonların şimdiden pozisyonlarını kapatarak dolar ve euro varlıklarını alıp ülkeden çıkış yapmaya başladıkları aktarılıyor. Tıpkı 2001 ekonomik krizi sonrasında Uluslararası Para Fonu ile yapılan anlaşmalarda olduğu gibi dış finansman kapılarının açılması için önce sert bir kur ayarlamasının zorunlu tutulduğu belirtiliyor. Finansal risk analistleri yapay olarak baskılanan döviz kurlarının ihracatçıların rekabet gücünü zayıflatırken ileride daha büyük ve kontrolsüz kur şokları biriktirdiğini kaydediyor.
Piyasalardaki bu olumsuz tabloyu destekleyen bir diğer kritik gelişme ise uluslararası endeks sağlayıcılarının Türk hisse senetlerine yönelik aldığı kararlar oldu. Morgan Stanley tarafından hazırlanan gelişmekte olan piyasalar endeksinden Sabancı Holding ve Astor Enerji gibi dev şirketlerin çıkarılması küresel piyasalar açısından önemli bir uyarı fişeği olarak değerlendiriliyor. Ayrıca küçük ölçekli şirketler kategorisinden tam 18 firmanın birden endeks dışına atılması ve yerlerine yeni şirketlerin eklenmemesi yabancı yatırımcılara piyasadan uzak durun mesajı veriyor. Borsa İstanbul endeksinin dolar bazında 220 dolar seviyesinin altına gerilemesi ve işlem hacimlerinin kriz öncesi dönemin üçte birine kadar düşmesi piyasadaki daralmayı kanıtlıyor. Portföy yöneticileri büyük endekslerden çıkarılan hisse senetlerinde pasif fon satışlarının hızlandığını ve bu durumun yerel piyasalardaki likidite sıkışıklığını derinleştirdiğini vurguluyor.
Uluslararası finans çevrelerinden gelen bu kur ve faiz indirimi baskıları sürerken Ankara kulislerinde ise yaklaşan seçim takvimi öncesinde milyonlarca çalışanı ve emekliyi ilgilendiren yeni zam formülleri hazırlanıyor.
Ankara Kulislerinde Şekillenen Seyyanen Zam ve Asgari Ücret Planları
İktidar kanadında 2027 yılının kasım ayında yapılabilecek olası bir erken seçim senaryosu masaya yatırılırken ekonomi yönetimi maaş artışlarına yönelik kapsamlı bir rapor hazırladı. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ile Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek tarafından Cumhurbaşkanı Erdoğan yönetimine sunulan bu çalışmada yeni yıl zam oranları detaylandırıldı. Kulislerden sızan bilgilere göre en düşük emekli aylığı olan 23 bin 550 lira tutarındaki ödemeye yönelik seyyanen zam teklifi 12 bin lira alt sınırıyla sunuldu. Ancak iktidar kanadında bu artışın 15 bin veya 16 bin lira seviyelerine çekilerek en düşük emekli maaşının yuvarlama hesabıyla 40 bin lira bandına yükseltilmesi formülü üzerinde duruluyor. Sosyal güvenlik uzmanları yüksek enflasyon dönemlerinde taban maaşlara yapılan oransal zamların alım gücünü korumada yetersiz kaldığını ve seyyanen iyileştirmelerin gelir dağılımındaki bozulmayı sınırlı da olsa dengeleyebildiğini belirtiyor.
Çalışma hayatının en önemli gündem maddesi olan asgari ücret artışları konusunda ise önceki dönemlerde konuşulan yüzde 30 oranındaki tahminlerin geride bırakıldığı görülüyor. Yıl sonu resmi enflasyon beklentisinin yüzde 29 civarında şekillenmesine rağmen bağımsız araştırma gruplarının yüzde 45 seviyesinde ölçtüğü hayat pahalılığı dikkate alınarak yüzde 35 ile yüzde 40 arasında bir artış planlanıyor. Bu hesaplamalar doğrultusunda yeni yılda net asgari ücretin 38 bin lira ile 40 bin lira aralığına çıkarılması yönünde güçlü bir hazırlık yürütülüyor. Aralık ayında toplanacak komisyon görüşmelerinin ardından nihai rakamın bizzat Cumhurbaşkanı inisiyatifiyle açıklanması ve işveren maliyetlerine yönelik desteklerin de devreye alınması bekleniyor. Çalışma ekonomisi uzmanları yüksek oranlı ücret artışlarının kayıt dışı istihdamı tetiklememesi için küçük ve orta ölçekli işletmelere yönelik vergi ve sigorta primi teşviklerinin eş zamanlı uygulanması gerektiğini ifade ediyor.
İktidarın oy oranlarını yeniden yükseltmek amacıyla hazırladığı bu ekonomik paketin üçüncü ayağını ise uzun süredir beklenen kademeli emeklilik düzenlemesi oluşturuyor. Emeklilikte Yaşa Takılanlar yasasının ardından sadece birkaç günlük farkla 15 veya 16 yıl daha fazla çalışmak zorunda kalan milyonlarca çalışana yönelik bu düzenlemenin büyük bir gizlilikle çalışıldığı belirtiliyor. Çalışma Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu bürokratlarının dahi bilgilendirilmediği bu sürecin doğrudan saraydaki danışmanlar ve iktisatçılar tarafından yürütüldüğü aktarılıyor. Ocak ayındaki maaş artışlarının anketlere yansımasına göre bu düzenlemenin haziran veya temmuz aylarında meclis tatile girmeden önce yasalaştırılarak seçmen karşısına bir koz olarak çıkarılması planlanıyor. Hukuk ve sosyal politika uzmanları sosyal güvenlik sistemindeki yaş ve prim günü adaletsizliklerinin giderilmesinin toplumsal barışa katkı sağlayacağını ancak aktüeryal dengelerin de uzun vadeli olarak korunması gerektiğini vurguluyor.
Çalışanların ve emeklilerin alım gücünü korumaya yönelik bu hamleler tartışılırken sermaye piyasalarında ise özel sektör tahvilleri ve yatırım fonları üzerinden yaşanan devasa mağduriyetler gündemi sarsıyor.
Tahvil Mağduriyetleri ve Fon Tasfiyelerinde Bankalara Tanınan Yasal Zırh
Sermaye piyasalarında yaşanan krizlerin bir diğer boyutunu ise büyük sanayi kuruluşlarının ihraç ettiği döviz cinsi özel sektör tahvillerinde yaşanan ödeme krizi oluşturuyor. Vestel tarafından ihraç edilen ve İş Yatırım aracılığıyla yatırımcılara satılan eurobond tahvillerinde şirket yönetiminin küçük yatırımcı kesiminden ana paralarının yüzde 45 oranındaki kısmından feragat etmelerini talep ettiği ortaya çıktı. Ayrıca 2029 vadeli olan bu borçlanma araçlarının vadesinin 6 yıl ertelenerek 2035 yılına uzatılması ve yüzde 8 ile yüzde 9 bandındaki faiz oranlarının yüzde 4 seviyesine düşürülmesi dayatılıyor. Şirketin borçlanmayla elde ettiği kaynakları ana faaliyet alanı dışındaki diğer grup şirketlerine aktardığı yönündeki iddialar üzerine tahvil mağdurları meclise çağrıda bulunarak denetim kurumlarının göreve çağrılmasını istedi. Sermaye piyasası hukukçuları ihraççı şirketlerin mali yapılarındaki bozulmaların yatırımcılara zamanında bildirilmemesinin ve borç yapılandırmalarında bireysel yatırımcıların aleyhine şartlar dayatılmasının ağır hukuki sorumluluk doğurduğunu belirtiyor.
Diğer taraftan 7 portföy yönetim şirketinin yönettiği 132 adet yatırım fonu üzerinde patlak veren krizin ardından çıkarılan yasal düzenlemeler piyasalarda yeni bir tartışma başlattı. Meclis gündemine getirilen kanun teklifine eklenen bir maddeyle tasfiye ve devir işlemlerini yürüten Ziraat Bankası ve İş Bankası başta olmak üzere ilgili kurum ve görevlilere 17 Eylül 2026 tarihinden geçerli olmak üzere hukuki, idari ve mali sorumsuzluk zırhı getiriliyor. İdarenin her türlü eylem ve işleminin yargı denetimine tabi olduğunu öngören anayasa hükümlerine aykırı olduğu savunulan bu düzenlemenin arkasında kamu görevlilerinin tazminat davalarından çekinerek evraklara imza atmaması yatıyor. Üstelik 17 Eylül tarihinde saat 13.30 öncesinde verilen ve takası kesinleşmiş olan satış emirlerinin dahi geriye dönük olarak iptal edilmesi sermaye piyasalarının en temel güvencesi olan takas kesinliği ilkesini ortadan kaldırdı. Anayasa hukukçuları idari işlemlere yönelik yargı yolunu kapatan veya geriye dönük kazanılmış hakları ortadan kaldıran kanun maddelerinin yüksek mahkeme tarafından iptal edilmesinin kaçınılmaz olduğunu kaydediyor.
Fon mağdurlarına ana paralarının ödeneceği yönündeki resmi açıklamalara rağmen uygulamada yatırımcılara ana para yerine net yatırım tutarı adı altında çok daha düşük ödemeler yapıldığı ortaya çıktı. Örneğin 391 milyon lira yatırım yapan Menderes Tekstil şirketinin bu tutara karşılık yalnızca 250 bin lira civarında bir geri ödeme alabildiği ve bireysel emeklilik fonlarının dahi devlet tahvili kiralama işlemleri üzerinden büyük zararlara uğratıldığı belirtiliyor. Öte yandan piyasa değerinin onlarca kat üzerine çıkarılan ve sonrasında yüzde 95 oranında değer kaybeden hisse senetlerinin borsa dışındaki işlemlerle şirket sahiplerine çok düşük fiyatlardan geri devredilmesi ikinci bir mağduriyet dalgası yaratıyor. Destek Finans, Hedef Holding, Gündoğdu Gıda ve Çitlekçi gibi birçok şirketin paylarının çöküş sonrası dip fiyatlardan patronlara aktarılması sermaye piyasaları içerisindeki adalet duygusunu derinden zedeliyor. Yatırımcı koruma uzmanları borsa dışı virman işlemleriyle yapılan devirlerin şeffaf müzayede kurallarından uzak olduğunu ve bu durumun ileride şirket sahiplerine haksız kazanç kapısı aralayacağını ifade ediyor.
Yurt içindeki bu karmaşık tasfiye süreçleri ve yasal koruma tartışmaları devam ederken fon skandalının etkileri uluslararası yargı mercilerine ve döviz ile emtia piyasalarına da sıçramış durumda.
Uluslararası Tahkim Tehlikesi ile Döviz ve Altın Piyasalarındaki Yeni Dönem
Borsa İstanbul çatısı altında yaşanan manipülasyon ve fon skandalı sadece yerli yatırımcıları değil dünyanın en büyük kurumsal yatırımcılarından biri olan Norveç Varlık Fonu yönetimini de harekete geçirdi. Söz konusu dev fonun Türk sermaye piyasalarında uğradığı 220 milyon dolarlık zararın tazmin edilmesi için Türkiye yönetimine şubat ayına kadar süre tanıdığı kulislerde konuşuluyor. Belirlenen tarihe kadar ödeme yapılmaması halinde fon yönetiminin Paris merkezli Uluslararası Tahkim Mahkemesi nezdinde Türkiye aleyhine tazminat davası açmaya hazırlandığı belirtiliyor. Uzmanlar böyle bir davanın açılmasının dahi tek başına borsa endeksini 10 bin puan seviyesinin altına çekebilecek yıkıcı bir şok dalgası yaratabileceğine dikkat çekiyor. Uluslararası ticaret hukukçuları devletlerin düzenleyici kurumlarının denetim zafiyeti nedeniyle yabancı kurumsal yatırımcıların uğradığı zararların ikili yatırım anlaşmaları kapsamında tahkim davalarına konu edilebildiğini vurguluyor.
Yurt içindeki piyasalarda yaşanan bu güven erozyonu ve kara para aklama iddiaları üzerine eski mali suçlar uzmanlarının ve hukuk profesörlerinin yaptığı uyarılar da gündemdeki yerini koruyor. Hiçbir reel ekonomi yatırımı bulunmayan bazı şirketlere halka arz ve borçlanma izni verilerek kaynağı belirsiz paraların temerrüt görüntüsü altında finansal sisteme sokulduğu öne sürülüyor. Denetim kurumlarının geçmişte yapılan resmi uyarılara rağmen bazı aracı kurumlara yatırım bankası ve halka arz lisansları vermesi sistemdeki yapısal zafiyetleri gözler önüne seriyor. Bunun yanı sıra Borlease Oto, Dünya Varlık Yönetim ve Bus Yatırım gibi şirketlerin tahvil ödemelerinde temerrüde düşmesi ile Özsüt markasının konkordato ilan etmesi reel sektördeki nakit sıkışıklığının boyutlarını gösteriyor. Bankacılık ve finans denetim uzmanları finansal suçlarla mücadelede kurumlar arası istihbarat paylaşımının eksiksiz işletilmesinin ve lisanslama süreçlerinde sıkı güvenlik soruşturmalarının yapılmasının sermaye piyasası itibarı için vazgeçilmez olduğunu belirtiyor.
Ekonomideki tüm bu gelişmeler ışığında döviz mevduatlarında son 1 haftada yaşanan 1,5 milyar dolarlık artış ve kur üzerindeki baskılar yatırımcıların güvenli liman arayışını hızlandırıyor. Uluslararası yatırım bankası JP Morgan tarafından yayımlanan son değerlendirmelerde ise düşüş dönemlerinde altın ve bakır ile lityum gibi stratejik emtiaların toplanması yönünde kritik mesajlar veriliyor. Küresel piyasalarda ons altının 3 bin 800 dolar seviyelerindeki tarihi destek bölgelerini test etmesinin ardından önümüzdeki 3 veya 6 aylık süreçte dolar bazında yüzde 15 ile yüzde 20 arasında yükseliş potansiyeli taşıdığı hesaplanıyor. Yurt içinde gram altının olası bir kur hareketiyle birlikte gelecek yıl 10 bin lira ile 12 bin lira bandına doğru hareketlenebileceği öngörülürken döviz kurları cephesinde ise euro dolar paritesinin 1,10 seviyesinin altına sarkması ihracatçılar için yeni riskler doğuruyor. Küresel ekonomi ve finans piyasalarındaki tüm bu çarpıcı gelişmeleri yakından takip etmek isteyen okuyucular en güncel analizlere bilhaber üzerinden ulaşabiliyor.









