Maltepe’de çöken binada yangın, arama kurtarma çalışmalarının sürdüğü saatlerde alt katlarda başladı ve ekiplerin müdahalesini iki cepheye yaydı. Cevizli Mahallesi Doğu Sokak’taki 7 katlı yapıda sabah saatlerinde zemin ve üzerindeki katlarda çökme meydana gelmiş, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) koordinasyonunda itfaiye, sağlık ve emniyet birimleri bölgeye sevk edilmişti. İstanbul Valisi Davut Gül, enkaz altında kalan 3 kişiyi arama çalışmalarının sürdüğünü belirtirken, çöken bölümden 10 kişinin sağ çıkarıldığı ve 2 kişiden acı haber geldiği bildirildi. Bina 1987 yılında yapılmış olup zemin artı 6 kat olarak kayıtlarda yer alıyor, zemin kat iş yeri ve üst katlardaki 12 daire konut olarak kullanılıyordu. Nüfus kayıtlarına göre yapıda 33 kişi yaşıyordu, etkilenen 4 dairede ise 14 kişi kayıtlı görünüyordu. Bu metin, yangının arama düzenine etkisini, Vali Gülün aktardığı bilançoyu, binanın yapısal geçmişini, komşu yapıların tahliyesini ve inceleme tedbirlerini ele alıyor.
Enkazda çıkan yangının arama düzenine etkisi
Alt katlarda başlayan enkaz yangını, göçük altında sürdürülen aramanın tempo ve yöntemini aynı anda değiştirdi. Ekipler bir yandan boşluklarda yaşam belirtisi ararken öte yandan alevin taşıyıcı parçalara ve dumanın solunum hattına etkisini izlemek zorunda kaldı. İtfaiye birimleri alt katlardaki yangına müdahale ederken AFAD koordinasyonundaki kurtarma ekipleri, çökme riski süren bölümde kontrollü ilerlemek durumunda kaldı. Bu tür olaylarda duman, hem mahsur kalan kişilerin nefes almasını hem de ekip içi iletişimi zorlaştırır. Arama kurtarma uzmanları, yangının enkaz içindeki hava boşluklarını daraltabildiğini ve ısı nedeniyle beton ile demirin davranışının değişebildiğini uzun süredir vurgular. Bu nedenle müdahale, yalnızca su sıkmaktan ibaret değildir ve taşıyıcı sistemin ani göçme ihtimali her adımda yeniden değerlendirilir.
Sahanın ikinci saatinde ekipler, alt kattaki yangın ile üst bölümlerdeki kayma riskini birlikte okumak zorunda kaldı. Bu sırada Maltepe’de çöken binada yangın, daha önce açılan dinleme boşluklarının bir bölümünü dumanla doldurdu. Binanın alt katlarının çökmesi, üst kütlenin hangi noktadan yük aldığını belirsizleştirmişti. Alevin çıktığı bölgeye yaklaşmak, hem mahsur kalanlara ulaşma hem de yapının daha fazla oynamasını önleme hedefiyle sınırlandı. Çalışma temposu bu yüzden hız ile güvenlik arasında yeniden kuruldu. Dedektör köpeklerin ve dinleme cihazlarının kullanıldığı alanlarda duman, koku izini ve ses aktarımını etkileyebilir. Bu teknik sınır, kurtarma planının neden sık aralıklarla güncellendiğini açıklar.
Vali Gülün olay yerindeki değerlendirmesi, göçükteki alev sürerken aramanın neden duraksamalarla ilerlediğini de dolaylı biçimde ortaya koydu. Yapının altına takoz yerleştirilerek ek göçmenin önlenmeye çalışıldığı, üstten başlayarak kontrollü yıkım seçeneğinin masada olduğu aktarıldı. Kontrollü yıkım, enkaz altındaki kişilere zarar vermeden yükü azaltmayı amaçlar ve yangın varken bu işlem daha dar bir zaman penceresine sıkışır. Sağlık ekipleri, çıkarılan kişileri çevredeki hastanelere sevke hazır tutarken duman maruziyeti ayrı bir izleme başlığı haline gelir. Yaralıların hayati tehlikesinin bulunmadığı yönündeki açıklama, sevkin sakinleştirici tarafını oluştursa da enkazda aranan kişiler için aynı rahatlama geçerli değildir. Bu ayrım, saha yönetiminde acil tıp ile enkaz mühendisliğinin aynı masada buluşmasını zorunlu kılar.
Açılan her yeni boşluk, ekibe kısa süreli bir erişim sağlar ve aynı anda yeni bir risk üretir. Bu aşamada Maltepe’de çöken binada yangın, suyun enkaz içinde birikeceği noktaları da belirleyen bir değişkene dönüştü. Suyla yapılan müdahale enkaz içinde çamurlaşma yaratabilir, bu da hem yürüyüş hattını hem de mahsur kalan kişinin etrafındaki boşluğu daraltabilir. Köpük veya sınırlı su kullanımı gibi tercihler, olayın o anki yangın yüküne göre belirlenir ve tek bir reçete bütün binalara uygulanamaz. Sektörde çalışan iskele, iksa ve kaldırma ekipleri için bu sahalar, sıradan bir yıkım şantiyesinden farklıdır çünkü içeride canlı aranmaktadır. Alınacak önlemlerin başında, yangın söndürme hattı ile kurtarma hattının birbirinin yolunu kapatmaması gelir. Bu düzen kurulmadan yapılan her hızlı hamle, hem ekibi hem enkaz altındakileri daha büyük bir tehlikeye açık bırakır.
Vali Gülün açıklamaları ve arama bilançosu
Gün içindeki açıklamalar, alt katlarda başlayan alevin gölgesinde de olsa bilançonun nasıl oluştuğunu adım adım gösterdi. İlk saatlerde çöken bölümdeki dairelerde kayıtlı kişiler ile olay anında evde olmayanlar ayrıştırılmaya çalışıldı. Kayıtlı 14 kişiden 2’sinin memlekette olduğunun tespiti, aranan sayının kağıt üzerindeki nüfustan düşük olabileceğini gösterdi. Ardından sağ çıkarılanların sayısı yükseldi ve cansız bedene ulaşılanların sayısı 2’ye çıktı. Bu hareketli tablo, tek bir anlık açıklamayla kapanmayan bir operasyonun doğal sonucudur. Aileler için her yeni sayı, hem umut hem de yas haberinin aynı sokakta yan yana durması anlamına geldi.
Öğle saatlerine doğru sağ çıkarılan kişi sayısı 10 olarak aktarılıyordu ve enkaz altında 3 kişi için arama sürerken Maltepe’de çöken binada yangın haberi geldi. Bu eşzamanlılık, kamuoyunun tek bir sonuç cümlesine kilitlenmesini zorlaştırdı. Çünkü yangın, daha önce kurulan kurtarma takviminin üzerine yeni bir bilinmez ekledi. Vali Gül, yaralıların hayati tehlikesinin bulunmadığını söylerken aramanın sürdüğünü de ayrıca vurguladı. İki cümlenin birlikte okunması gerekir, zira biri hastaneye ulaşanları, diğeri hâlâ enkazda olduğu değerlendirilenleri anlatır. Açıklamaların saat saat değişmesi, gizleme olarak değil, sahanın kendi ritmi olarak görülmelidir.
Bilanço açıklamalarının dili, çökme sonrası yangın nedeniyle daha temkinli kuruldu. Yetkililer kesin bir kapanış cümlesi kurmak yerine çalışmanın devam ettiğini tekrarladı. Bu tercih, ailelerin bilgi ihtiyacı ile sahanın belirsizliği arasında zor bir dengedir. Eksik söylenen bir sayı, sonraki saatlerde düzeltilmek zorunda kalır ve güveni zedeler. Fazla kesin konuşmak ise enkaz altındaki kişi sayısının misafir, gündüz çalışan veya kayıt dışı kalan bireylerle değişebileceği gerçeğini görmezden gelir. Vali Gülün, kayıtlar ile fiili durumun birebir örtüşmeyebileceğine işaret etmesi bu yüzden önemlidir. Güvenilir kamu iletişimi, kesin olmayan yerde kesin konuşmamayı da kapsar.
Sağlık sevkinde izlenen çizgi, enkaz içindeki yangın sürerken panik ile rehavet arasındaki ince çizgide kuruldu. Çıkarılanlar arasında çocukların da bulunması, hastane hazırlığının erişkin travmasına ek olarak çocuk acilini de kapsamasını gerektirdi. Ezilme, toz soluma ve uzun süreli hareketsizlik, göçük yaralanmalarının klasik üçlüsüdür. Yangın eklendiğinde dumana bağlı solunum yakınmaları bu listeye katılır. Uzman görüşü, bu hastaların yalnızca ilk saat değil sonraki gün de izlenmesi gerektiği yönündedir, çünkü bazı etkiler gecikmeli ortaya çıkar. Ailelerin hastane kapısında tutulduğu bilgi akışı da bu izlemenin parçasıdır.
Sokağın kapatılması ve çevredeki yapıların boşaltılması, bilançoyu yalnızca enkazın içiyle sınırlı olmaktan çıkardı. Olay, tek binanın sakinlerini değil aynı sıradaki komşuları da geçici olarak yerinden etti. AFAD tarafından temin edilen konaklama, tahliye edilenler için ilk barınma yanıtı olarak devreye girdi. Bu adım, arama sürerken ikinci bir kalabalığın riskli cephede birikmesini de önler. Ekonomik tarafı ise küçük esnaf ve gündelik çalışanlar için aynı gün hissedilir, çünkü sokak erişimi kesilmiştir. Alınacak önlemler arasında, tahliye edilen hanelere eşya ve ilaç erişiminin planlı pencereyle sağlanması da bulunur.
Binanın yapısı ve çökmenin sürdüğü katlar
Kayıtlarda 1987 yılına giden yapı, zemin artı 6 kat olarak tanımlanıyor ve bu yaş tek başına çökme nedeni sayılmaz. İnceleme masasında Maltepe’de çöken binada yangın, çökmenin ardından gelen ikinci olay olarak tutuluyor. Asıl soru, zemin kattaki iş yerinin ve üzerindeki konut katlarının yıllar içinde nasıl yük aldığıdır. Giriş katındaki tekstil atölyesinin olay sabahı boş olduğunun öğrenilmesi, can kaybının daha geniş bir çalışan grubuna yayılmasını engellemiş görünüyor. Buna karşılık çöken bölümdeki dairelerde yaşam sürdüğü için konut tarafı asıl kaybın yaşandığı yer oldu. Alt 3 katın göçmesi, üst kütlenin bir bölümünün askıda kalmasına yol açtı. Bu geometri, hem kurtarmayı hem de yangın müdahalesini güçleştiren asıl fiziksel koşuldur.
İlçe ölçeğinde kat geçmişi de incelemenin merkezine yerleşirken Maltepe’de çöken binada yangın ikinci bir dosya başlığı olarak duruyor. Belediye başkanı, üst katlarda sonradan ilave edildiği değerlendirilen bölümler bulunduğunu söyledi. Bu ifade, şu an için bir tespit iddiasıdır ve çökmenin kesin nedeni olarak kapanmış değildir. Yine de kaçak veya sonradan eklenen kat tartışması, yük aktarımı ve ruhsat uyumu açısından soruşturmanın zorunlu başlıklarından biridir. Statik açıdan zemin katın iş yerine dönüştürülmesi, bölme duvarların kaldırılması ve tesisat boşlukları, eski binalarda sık görülen müdahalelerdir. Her biri tek başına felaket üretmeyebilir, birlikte biriktiklerinde ise taşıyıcı sistemin güvenlik payı daralır.
Yapısal soruların üstü kapanmamalı, çünkü alt kattaki yangın sonuçtur ve çökme daha önce başlamıştır. Duvarlarda çatlak görüldüğüne ilişkin tanık anlatıları, olay öncesi bir uyarı penceresi olup olmadığını da gündeme getirdi. Böyle bir pencere varsa, ihbarın kime ulaştığı ve hangi işlemin yapıldığı idari incelemenin konusudur. İçişleri Bakanlığı, kamu görevlilerinin ihmal, kusur veya sorumluluğunun bulunup bulunmadığını araştırmak üzere mülkiye müfettişi görevlendirdi. Bu adım, cezai soruşturmadan ayrı bir idari hat oluşturur. İki hattın birlikte yürümesi, hem kişilerin hem kurumların sorumluluğunun aynı dosyada karışmadan ele alınmasını sağlar. Uzmanlar, çökme nedeni açıklanmadan benzer sokaklardaki yapıların da yalnızca yaşa bakılarak rahatlatılamayacağını belirtir.
Komşu binaların boşaltılması ve saha güvenliği
Yan parsellerdeki yapıların boşaltılması, Maltepe’de çöken binada yangın çıktıktan sonra daha da anlamlı hale geldi. Göçen kütle komşu cepheye yük bindirebilir, alev ise ortak duvar ve çatı aralığından yayılabilir. Bu nedenle tahliye, abartılı bir tedbir değil, ikinci bir çökme veya sıçrama yangını ihtimaline karşı standart bir saha kuralıdır. Boşaltılan hanelerin otelde veya kamu konaklamasında tutulması, sokağa geri dönüş baskısını azaltır. Aynı anda merak nedeniyle biriken kalabalık, itfaiye ve ambulans hattını daraltabilir. Güvenlik çemberinin geniş tutulması, arama süresini kısaltan görünmez önlemlerden biridir.
Komşu yapılarda süren risk, bina göçüğünde çıkan alevin sıçramasıyla sınırlı değildir. Enkazdan yükselen toz, kırık cam ve gevşek parapet parçaları da yaya aksını tehlikeli kılar. Sokağa çıkan yolların trafiğe kapatılması, hem iş makinesi geçişi hem de hastane sevki için boş koridor bırakır. Bu kapanışın süresi, arama bitince otomatik olarak sona ermez. Kontrollü yıkım veya askıdaki kütlenin indirilmesi gündemde olduğu sürece çevre güvenliği devam eder. Esnafın erişim talebi anlaşılırdır, fakat erken açılış ikinci bir yaralanma üretebilir. Planlı ve saatli geçiş izni, tam kapanış ile başıboş dolaşım arasında uygulanabilir bir orta yoldur.
Saha güvenliğinin bir başka boyutu, enkaz çevresinde görevli olmayan kişilerin görüntü alma baskısıdır. Sosyal medyada dolaşan anlık kayıtlar, ailelerin acısını büyütebilir ve ekip telsizinin duyulmasını zorlaştırabilir. Emniyet müdürü Selami Yıldızın da inceleme için olay yerinde bulunması, çemberin yalnızca itfaiye işi olmadığını gösterir. Kalabalık yönetimi, arama kurtarmanın ayrılmaz parçasıdır. Çocukların ve yaşlıların tahliye sırasında ilaç, gözlük ve belge ihtiyaçlarının not edilmesi ise küçük görünen fakat geceyi belirleyen bir ayrıntıdır. Bu tür lojistik, AFAD ile yerel sosyal destek birimlerinin aynı listeyi kullanmasıyla aksamaz.
Gece vardiyasına geçildiğinde aydınlatma, egzoz dumanı ve makine gürültüsü yeni bir risk katmanı oluşturur. Yangın yeniden alevlenebilir, çünkü enkaz içindeki korlar saatler sonra oksijen bulduğunda parlayabilir. Nöbetçi itfaiye ekibinin söndürme sonrası soğutma izlemesi bu yüzden aramanın bitmiş sayılmasından bağımsızdır. Çalışan ekiplerin dinlenme süresi de güvenlik kuralıdır, yorgun operatör hem kesim hem kaldırma hatasında pay sahibi olabilir. Sektörel etki burada görünür olur. Kurtarma şirketleri, belediye iş makineleri ve gönüllü ekipler aynı dar sokakta sıralandığında komuta tek elden kurulmazsa birbirinin manevrasını keser.
Alınacak önlemlerin somut karşılığı, olay yerine özgü bir güvenlik brifinginin her vardiya başında yenilenmesidir. Brifingte yangın noktası, askıda kalan döşeme, hastane sevki kapısı ve aile bekleme alanı ayrı ayrı işaretlenir. Bu işaretleme yapılmadan sahaya giren her yeni ekip, bir öncekinin boş bıraktığı riski yeniden keşfetmek zorunda kalır. Ulusal Medikal Kurtarma Ekibi ekiplerinin tıbbi triyaj çadırı ile enkaz ağzı arasındaki mesafe de bu brifingin parçasıdır. Çok yakın çadır, göçükten korunamaz. Çok uzak çadır ise altın dakikaları uzatır. Denge, sahanın o anki kayma yönüne göre kurulur.
Mahalle ölçeğinde güvenliğin sürmesi, arama bittikten sonraki günü de kapsar. Gevşek moloz, açık şaft ve kesilmiş elektrik su hatları, meraklı ziyaretçi için tuzak oluşturur. Binanın tamamen indirilmesi gerekirse çevre parsellerin hasar tespiti, iskan sorusundan önce gelmelidir. Komşu duvarda yeni çatlak varsa o yapı da boş tutulmalıdır. Bu karar popüler olmayabilir, fakat erken dönüş ikinci bir çökmenin zeminini hazırlar. Kamuoyuna bu gerekçenin sade dille anlatılması, dedikodunun yerini tutar.
İnceleme süreci ve benzer risklere karşı tedbirler
Çökmenin nedeni açıklanmadan kurulan her benzerlik, hem haksız suçlama hem de yanlış rahatlama üretir. Adli inceleme, olay yerindeki numune, proje ve ruhsat dosyasını birlikte okuyacaktır. İdari inceleme ise ihbar, denetim ve mühürleme zincirinde kopukluk olup olmadığına bakacaktır. Bu iki dosya aynı gün kapanmak zorunda değildir. Ailelerin yanıt beklediği soru ile mühendisin ölçmesi gereken açıklık farklı zamanlarda olgunlaşır. Yangın artığı da delil değerindedir, çünkü alevin çıktığı kat ile çökmenin başladığı kat aynı olmayabilir. Delil toplanmadan yapılan hızlı moloz kaldırma, sonraki bilirkişi raporunu zayıflatır.
Eski konut stokunda zemin katın atölyeye veya dükkana çevrilmesi, bu olayın tek örneği değildir. Tekstil atölyesinin boş olması sevindiricidir, fakat aynı tip kat planı başka sokaklarda sabah mesaisi saatlerinde dolu olabilir. Sektörel etki tam burada belirginleşir. Küçük üretim haneleri, kaçış merdiveni ve yangın kompartımanı zayıf binalarda hem çalışan hem üst kattaki hane için ortak risk üretir. Alınacak önlem, bütün atölyeleri kapatmak değildir. Ruhsatlı işletmelerde yangın çıkışı, tüp ve elektrik panosu denetiminin konut katlarından bağımsız değil, bina bütünüyle birlikte yapılmasıdır. Aksi halde zemin kat güvende sayılırken üst katlar habersiz kalır.
Belediye ve yapı denetim hattında benzer binalar için uygulanabilir bir tarama, yaşa göre otomatik yıkım listesi anlamına gelmez. 1987 yapımı her bina riskli değildir, fakat çatlak, oturma ve izinsiz kat ilavesi bildirilenler önceliklenmelidir. Vatandaş ihbarının hangi sürede yerinde görüleceği yazılı hale gelirse, duvardaki çatlak görüntüsü yalnızca sosyal medyada dolaşan bir kayıt olmaktan çıkar. Uzmanlar, görsel çatlağın her zaman göçme habercisi olmadığını, fakat taşıyıcı elemandaki ayrılmanın aynı gün kontrol gerektirdiğini söyler. Bu ayrım, hem panik ihbarını hem de ihmal edilmiş uyarıyı ayıklamak için lazımdır. Denetim ekibinin fotoğraf, kot ve yük notunu aynı tutanakta biriktirmesi, sonraki tartışmayı kişisel iddiadan çıkarıp dosyaya bağlar.
Mahalledeki diğer haneler için ilk tedbir, komşu binada çökme varken kendi yapısında yeni ses, koku veya kapı sıkışması olup olmadığını not etmektir. Bu not, kendi başına tahliye kararı değildir. Yetkili ekibin aynı gün bakabileceği bir iz listesidir. Elektrik ve doğalgaz kokusu varsa sayaç kapatılıp açık alana çıkılması, çökme tartışmasından bağımsız temel davranıştır. Çocuklu hanelerde toplanma noktasının sokak içinde değil çember dışında belirlenmesi, arama sürerken ikinci bir kalabalık yaratmaz. Bu basit düzen, büyük bir yatırım gerektirmez ve olay günü uygulanabilir.
Soruşturma sonucu açıklanana kadar kesin neden cümlesi kurmamak, haber dilinin de sorumluluğudur. Şu an bilinen tablo, 7 katlı binanın alt katlarında çökme olduğu, arama sırasında alt katlarda yangın çıktığı, 10 kişinin sağ çıkarıldığı, 2 kişinin yaşamını yitirdiği ve 3 kişi için aramanın sürdüğüdür. Sayılar, saha ilerledikçe güncellenebilir. Bu ihtimal saklanmamalı, her yeni açıklama bir öncekinin üzerine eklenmelidir. Ailelerin adı ve özel bilgisi, resmi doğrulama olmadan dolaşıma sokulmamalıdır. Güvenilir anlatı, hız ile doğrulamanın aynı cümlede buluştuğu anlatıdır.
Dosyanın kamuoyuna açık kısmı, olay gününün saat sırasını kaybetmeden büyümelidir. Sabah 05.40 sıralarında bildirilen çökme, ilk kurtarmalar, cansız bedene ulaşılması ve öğleden sonra alt katlarda görülen yangın aynı kronolojide durmalıdır. Bu sıra bozulursa yangın, çökmenin nedeni gibi okunur ve inceleme daha başlamadan yanlış yere oturur. Ailelerin beklediği bilgi de bu sırayla verilirse, her yeni açıklama bir öncekinin yerini yok etmez, onu tamamlar. Kurumlar arasındaki tek sözcü düzeni, çelişen sayıların önüne geçer. Sahanın bitmediği cümlesi, umudu kapatmadan belirsizliği de dürüstçe taşır.
Bekleme alanındaki ailelere aktarılacak bilgi, enkaz ağzındaki teknik dilden sadeleştirilerek verilmelidir. Aynı cümlede hem süren arama hem hastanedeki izlem hem de konaklama adresi yer alırsa, yakınlar üç ayrı noktaya birden koşmak zorunda kalmaz. Bu sadeleştirme, acıyı azaltmaz fakat gereksiz belirsizliği azaltır. Gece boyunca tek bir güncel notun belirli aralıklarla yenilenmesi, kulaktan kulağa yayılan sayının önüne geçer. Bu notun saati ve hangi kurumdan çıktığı da yazılırsa, ikinci ağızdan çoğalan rivayet kendiliğinden zayıflar.
