Motorin zammı gece yarısı devreye giren 8,34 liralık artışla yeniden gündemin ilk sırasına oturdu. İstanbul Avrupa yakasında litre fiyatının 89 lira 35 kuruş bandına geldiği konuşuluyor. Elli litrelik depoya 420 liralık ek yük bindiği hesabı dolaşıyor. Hormuz hattındaki belirsizlik yıl sonu için 130 ile 150 lira bandı gibi yüksek tahminleri büyütüyor. Aynı günlerde Koç Holding’in Tüpraş payına dair satış haberi ve TOGG ortaklık gerilimi de piyasayı meşgul ediyor.
Bu akaryakıt artışı yalnızca sürücüyü değil gıda ve kargo fiyatını da iter. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) 10 Eylül toplantısı öncesinde 100 baz puanlık indirim beklentisi ile bekleme telkini çarpışıyor. Kademeli emeklilik ve Bağ Kur ihya başlıkları seçim takvimi yorumuna bağlanıyor. Borsa İstanbul’da fon yoğunlaşma sınırı nakit baskısı iddiasını büyütüyor. İlk bölümün ardından pompa fiyatı lojistik zinciri holding satışları faiz takvimi ve hane tedbirleri ele alınacaktır.
Litre fiyatı depoyu ve rafı nasıl birlikte vuruyor?
Zammın ilk teması pompa fişidir. Fiş kabaran sürücü hemen ev bütçesini yeniden kurar. Kurulan bütçe gıdadan kısarak denge arar. Aranan denge çoğu kez bulunmaz çünkü nakliyeci aynı zammı taşıma bedeline yazar. Yazılan bedel markete iner. İnen bedel motorin zammını mutfak haberine çevirir. Çevrilen haber siyasi olmaktan önce günlük hayattır.
Doğu illerinde litre fiyatının 100 liraya dayandığı anlatılır. Anlatılan fark nakliye mesafesi ve dağıtım maliyetinden doğar. Doğan fark aynı zamın her kentte aynı yük olmadığı anlamına gelir. Anlam değişince ulusal ortalama haneyi yanıltır. Yanıltılan hane kendi pompasına bakar. Bakan hane dizel fiyatını şehirlerarası otobüste de hisseder. Hissedilen bilet zammı tatili ve memur yolunu kısar.
Yıl sonu 150 lira tahmini resmi hedef değil piyasa yorumudur. Yorum Hormuz riski ve kur varsayımına yaslanır. Yaslanan varsayım bozulursa tahmin de bozulur. Bozulan tahmin yine de stokçuluğu körükler. Körüklenen stok rafı erken zamlar. Erken zam motorin zammı etkisini fiiliyatta öne çeker. Öne çekilen etki haneyi iki kez vurur.
TÜİK ağustos verisinde aylık yüzde 1,84 yıllık yüzde 31,51 bandı duruyor. Alternatif hesaplar daha yüksek yıllık oran iddia ediyor. İddia resmi tabloyu gölgeler. Gölgelenen tablo pompa zammını başarı cümlesiyle bağdaştırmayı zorlaştırır. Zorlaşan bağ program cümlesine yönelik eleştiriyi büyütür. Büyüyen eleştiri uzun süredir yüksek kalan enflasyonu işaret eder. İşaret edilen süre sabrı tüketir.
Nakliye maliyeti gıda dışında inşaat demiri ve e ticareti de şişirir. Şişen kalem KOBİ kârını yer. Yenen kâr istihdamı kesebilir. Kesilen istihdam iç talebi zayıflatır. Zayıflayan talep motorin zammı ile faiz indirimi beklentisini birlikte bozar. Bozulan beklenti pompayı ikinci kez konuşturur. Konuşulan pompa haneyi gişede bırakır.
Holding satışları ve TOGG gerilimi ne anlatıyor?
Tüpraş payına dair iskontolu toplu satış anlatısı zirveden kâr realizasyonu diye okunuyor. Okunan işlem Koç grubunun nakit tercihini öne çıkardığı yorumunu doğurur. Doğan yorum borsada değerleme uyarısı gibi dolaşır. Dolaşan uyarı diğer holding hisselerini de gerer. Geren hisse küçük yatırımcıyı korkutur. Korkan yatırımcı enerji faturası şişkinken riski sevmez. Sevmeyen risk nakit kaçışını büyütür.
TOGG tarafında yıllara yayılan zarar rakamları konuşuluyor. Konuşulan zarar 2023’te 6,5 milyar lira 2024’te 13,75 milyar lira 2025’te 14,61 milyar lira diye sıralanıyor. Sıralanan rakam ortakların nakit koyma iştahını zorlar. Zorlanan iştah pay devri spekülasyonunu büyütür. Büyüyen spekülasyon Zorlu ve Özilhan payının Turkcell’e gitmesi iddiasını taşır. Taşınan iddia henüz tapu gibi kesin değildir. Kesin olmayan iddia yine de litre fiyatı kadar olmasa da yönetim gerilimini fiyatlar.
Ortaklık geriliminin üst makama taşındığı anlatıları siyasi yorumdur. Siyasi yorum belge yerine geçmez. Geçmeyen yorum yine de kamu bankası ve varlık fonu modelini konuşturur. Konuşulan model yerli otomobili kamu sırtına daha çok yaslar. Yaslanan yük vergi mükellefine döner. Dönen yük yol maliyeti kadar görünmez fakat bütçede durur.
Faiz takvimi emeklilik ve fon baskısı neden çarpışıyor?
On Eylül toplantısında 100 baz puanlık indirim beklentisi duruyor. Duran beklenti taşıma ticareti lobisinin ekim sonunu işaret ettiği anlatısıyla çarpışır. Çarpışan anlatı politika faizinin yüzde 35 üstünde tutulmasını ister. İstenen tutuş kredi faizini yavaş indirir. Yavaş inen kredi motorin zammı yükünü hafifletmez. Hafiflemeyen yük KOBİ’yi çift taraflı sıkıştırır. Sıkışan KOBİ istihdamı keser.
Kademeli emeklilik dosyasının masada olduğu ve Bağ Kur ihyasında prim gününün 7200’e çekileceği konuşuluyor. Konuşulan af geçmiş günleri enflasyonlu faizle ihya etme formülünü taşır. Taşınan formül emekli adayını umutlandırır. Umutlanan kitle seçim takvimine bağlanır. Bağlanan takvim motorin zammı kadar bütçeyi de belirsizleştirir. Belirsiz maliyet açığı şişirebilir. Şişen açık sonra yine pompayı konuşturur.
Fon yoğunlaşma sınırı sığ hissede satış baskısı üretir. Üretilen baskı nakit krizine dayanamayan yapıları işaret eder. İşaret edilen yapı yıl sonuna kadar zorlanabilir. Zorlanan yapı küçük yatırımcıyı ikinci kez vurur. Vurulan yatırımcı altın ve para piyasası fonuna kaçar. Kaçan para endeksi zayıflatır. Zayıflayan endeks nakliye maliyeti yüksekken risk iştahını da keser.
Kamu bankalarının kredi faizi indireceği vaadi pompa zammıyla aynı haftada durur. Duran vaat sürücüye hemen yansımaz. Yansımayan vaat güveni zedeler. Zedelenen güven mevduatı şişirir. Şişen mevduat hisseyi zayıflatır. Zayıflayan hisse motorin zammı haberinin gölgesinde fon satışını hızlandırır. Hızlanan satış kısır döngü doğurur.
Altının kritik destekten döndüğü anlatısı tahvil gerilimine bağlanır. Bağlanan anlatı güvenli liman talebini büyütür. Büyüyen talep kuru da etkiler. Etkilenen kur ithal akaryakıtı pahalılaştırır. Pahalılaşan ithalat enerji faturasını ikinci dalgada şişirir. Şişen dalga yıl sonu 150 lira yorumunu canlı tutar. Canlı tutulan yorum stok davranışını bozar.
Memur disiplinine dair meslekten ihraç anlatıları ayrı bir sosyal gerilim üretir. Üretilen gerilim alım gücünü doğrudan kesmez. Kesmeyen gerilim kamu hizmeti kalitesini konuşturur. Konuşulan kalite güveni zedeler. Zedelenen güven vergi uyumunu zorlaştırır. Zorlaşan uyum bütçe gelirini kısar. Kısan gelir zam ihtiyacını büyütür.
Banka ve kredi hattı asıl fırtınayı nerede biriktirir?
Yorumlarda asıl fırtınanın banka bilançosunda birikeceği söyleniyor. Söylenen risk fon çıkışı ve kredi durgunluğunun çakışmasıdır. Çakışan risk karşılığı yükseltir. Yükselen karşılık yeni krediyi pahalılaştırır. Pahalı kredi nakliye maliyeti yüksekken ticareti kısar. Kısan ticaret batık ihtimalini büyütür. Büyüyen ihtimal faiz indirimini geciktirir.
Küçük paylı şirketlerde yoğunlaşma sınırının aşılması zorunlu satış doğurur. Doğan satış fiyatı ezer. Ezen fiyat teminat eritir. Eritilen teminat kredi çağrısı üretir. Üretilen çağrı nakit krizini hızlandırır. Hızlanan kriz yıl sonu kâbus senaryosunu besler. Beslenen senaryo henüz gerçekleşmiş hüküm değildir.
Katılım fonlarına yönelen vakıf ve kurum parası ayrı bir yoğunlaşma üretir. Üretilen yoğunlaşma aynı kâğıtta şişkinlik yaratır. Yaratılan şişkinlik düzeltmede daha sert iner. Sert iniş tasarrufu da incitir. İncinen tasarruf altına kaçar. Kaçan altın kuru ve ithal enerjiyi etkiler. Etkilenen enerji yine pompayı konuşturur.
Hane ve işletme bu hafta hangi tedbiri almalı?
İlk tedbir deposu dolu diye stok çılgınlığına girmemektir. Girilen çılgınlık yangın ve nakit riski doğurur. Doğan risk litre fiyatı farkından büyüktür. Büyük risk küçük kazancı siler. Silinen kazanç ev bütçesini ikinci kez deler. Delinen bütçe gıdadan kısar. Kısan gıda enflasyonu evde üretir.
İkinci tedbir lojistik sözleşmesine akaryakıt farkı maddesi yazmaktır. Yazılmayan madde nakliyeciyi batırır. Batan nakliyeci rafı boşaltır. Boşalan raf fiyatı zıplatır. Zıplayan fiyat motorin zammını çoğaltır. Çoğalan zam KOBİ’yi vurur. Vurulan KOBİ istihdamı keser.
Üçüncü tedbir kredi ve fon kararını 10 Eylül öncesine yığmamaktır. Yığılan karar sürprizde pahalıya kapanır. Kapanan karar ihtiyaç faizini şişirir. Şişen faiz kart yükünü büyütür. Büyüyen yük enerji faturası ile birleşir. Birleşen yük kış bütçesini eritir. Eritilen bütçe 2027’yi daha zor açar.
Son söz olarak pompa fişi bir kehanet değil erken uyarıdır. Uyarı lojistik ve gıda kanalından eve gelir. Gelen fatura faiz indirilse bile hemen inmez. İnmayan fatura program cümlesini boşaltır. Boşalan cümle sandıkta hatırlanır. Hatırlanan fiş üç yıllık hedeften gür çıkar. Gür çıkan fiş asıl siyasi maliyettir.
