Üsküdar Belediyesi başkanvekilliği seçiminin 8 Eylül Salı günü saat 09.00 da yapılması kararlaştırıldı. Tutuklanan belediye başkanının yerine 5 Ağustos ta yapılan oylama mahkeme kararıyla durdurulmuştu. Mecliste salt çoğunluk sağlanamayınca tarih 5 Eylül den 8 Eylül e alındı. Gözaltındaki üyelerin oy kullanabilmesi için bazı gruplar oturuma katılmama kararı aldı.
Süreç yerel demokrasi ve hizmet sürekliliği tartışmalarını alevlendirdi. Makalede seçimin arka planı meclis aritmetiğindeki değişimler yargı kararlarının etkisi ile ilçe hizmetlerine yansımalar ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır. Bu gelişmelerin ardından seçimin nasıl bir zeminde yenileneceğini anlamak için sürecin başlangıcına bakmak gerekir.
Seçimin Ertelenmesine Yol Açan Olaylar
İlçe yönetimi 29 Temmuz da başlayan soruşturma sonrası köklü bir değişim yaşadı. Belediye başkanı rüşvet irtikap ve örgüt kurma suçlamalarıyla tutuklandı ardından görevden uzaklaştırıldı. 5 Ağustos ta meclis dört tur süren oylama yaptı. Cumhuriyet Halk Partisi adayı 22 oy alırken Adalet ve Kalkınma Partisi adayı 18 oyda kaldı. Üçüncü turda beş oyun geçersiz sayılması itirazlara konu oldu. Adalet ve Kalkınma Partisi usulsüz sayım ve hukuka aykırılık iddiasıyla İstanbul 2. İdare Mahkemesine başvurdu. Mahkeme 24 Ağustos ta yürütmeyi durdurma kararı verdi.
Karara yapılan itiraz 2 Eylül de İstanbul Bölge İdare Mahkemesince reddedildi. İstanbul Valiliği 5393 sayılı Belediye Kanunu nun 45. maddesine dayanarak yeni oylamayı 5 Eylül Cumartesi saat 10.00 için uygun gördü. Ancak o gün meclis salonunda 22 üye bulundu. Toplantı yeter sayısı olan salt çoğunluk oluşmadı. Meclis birinci vekili yoklama sonrası oturumu 8 Eylül Salı saat 09.00 a erteledi. Cumhuriyet Halk Partisi sözcüsü gözaltındaki üyelerin oy hakkını korumak amacıyla Yeni Parti ile birlikte katılmama kararı aldıklarını duyurdu.
Güvenlik önlemleri belediye binası çevresinde sabah saatlerinden itibaren artırıldı. Bazı yollar kapatıldı bariyerler yerleştirildi. Toplantıya izleyici ve basın alınmadı. Dışarıda bekleyen yurttaşlar sloganlar attı. Bu tablo seçimin yalnızca sayısal bir işlem olmadığını siyasi ve toplumsal gerilimin de parçası haline geldiğini gösterdi. Yerel yönetim organı karar alma mekanizmasının işlemesi için yasal çerçevenin titizlikle uygulanması gerektiği uzmanlarca vurgulanmaktadır.
İnşaat ruhsatı ve iskan süreçlerindeki usulsüzlük iddiaları soruşturmanın merkezinde durmaktadır. Bu durum ilçedeki yapılaşma faaliyetlerini doğrudan etkilemektedir. Sektör temsilcileri belirsizliğin proje sürelerini uzattığını ve yatırımcı güvenini zayıflattığını belirtmektedir. Oylamanın bir an önce sonuçlanması hizmetlerin aksamaması açısından kritik görülmektedir.
Meclis Aritmetiği ve Üye Hareketleri
Üsküdar yerel idaresi meclisinde toplam 46 sandalye bulunmaktadır. Başkanın tutuklu olması ve oturumu yöneten vekilin dışarıda bırakılmasıyla fiili dağılım değişti. Cumhuriyet Halk Partisi nin 23 Adalet ve Kalkınma Partisi nin 18 Milliyetçi Hareket Partisi nin üç üyesi vardı. Seçime iki gün kala dört meclis üyesi Cumhuriyet Halk Partisi nden istifa ederek Adalet ve Kalkınma Partisi ne katıldı. Bu geçişler dengeyi ciddi biçimde etkiledi.
Gözaltına alınan üyeler arasında belediye başkan yardımcıları ve ruhsat müdürü yer aldı. Bazı isimler tutuklandı bazıları adli kontrolle serbest bırakıldı. Yeni Parti li üyelerin de işlemleri gündeme geldi. Bu gelişmeler oylama öncesi meclis iradesinin serbestçe yansımasını tartışmaya açtı. Parti grupları kendi adaylarını desteklemek için her türlü yasal yolu kullandığını savundu.
Belediye teşkilatı içindeki bu hareketlilik 2024 yerel seçimlerindeki tabloyu hatırlattı. O dönemde Cumhuriyet Halk Partisi adayı yüzde 49.90 oy alarak başkanlığı kazanmıştı. Adalet ve Kalkınma Partisi yüzde 42.37 de kalmıştı. Seçmen iradesinin meclis aracılığıyla sürdürülmesi gerektiği görüşü öne çıktı. Ancak üye geçişleri ve yargı süreçleri bu iradenin pratikte nasıl yorumlanacağı sorusunu doğurdu.
Uzmanlar meclis üyelerinin serbest iradeyle oy kullanabilmesinin demokratik meşruiyetin temel şartı olduğunu belirtmektedir. Gözaltı timing inin seçim takvimine denk gelmesi eleştiri konusu oldu. Alınacak önlemler arasında bağımsız gözlemcilerin bulunması ve oylama kayıtlarının şeffaf tutulması önerilmektedir. Böylece hem hukuki hem siyasi tartışmaların azalacağı ifade edilmektedir.
İlçe belediyesi çalışanları belirsizlik döneminde günlük işleyişi sürdürmeye çalıştı. Başkanvekili seçilene kadar imza yetkisi ve acil kararlar sınırlı kaldı. Sosyal yardım başta olmak üzere bazı hizmetlerde yavaşlama riski oluştu. Bu durum özellikle ihtiyaç sahibi aileleri etkiledi.
Yargı Kararları ve Hukuki Çerçeve
İstanbul 2. İdare Mahkemesi nin yürütmeyi durdurma kararı seçimin yenilenmesinin hukuki temelini oluşturdu. Kararda üçüncü turdaki geçersiz oyların değerlendiriliş biçimi öne çıktı. Adalet ve Kalkınma Partisi li üye beş oyun hukuka aykırı sayıldığını ileri sürdü. Mahkeme bu itirazı kabul etti. Bölge mahkemesinin itirazı reddetmesi kararı kesinleştirdi.
5393 sayılı yasa başkanın görevinin sona ermesi halinde meclisin vekil seçmesini öngörür. Valiliğin tarih belirleme yetkisi bu maddeye dayanır. Ancak yeter sayının oluşmaması halinde erteleme de aynı yasal zeminde yapılır. 8 Eylül deki oturumda aynı kuralların geçerli olacağı açıktır. Salt çoğunluk sağlanamazsa yeni bir erteleme gündeme gelebilir.
Hukukçular idari yargının seçim sürecine müdahalesinin istisnai olması gerektiğini savunmaktadır. Usul tartışmalarının esasa taşınması yerel yönetim istikrarını zedeler. Aynı zamanda soruşturmaların seçim takviminden bağımsız yürütülmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Aksi halde kamuoyunda siyasi müdahale algısı güçlenir.
Belediye yönetimi üzerindeki soruşturmalar ruhsat işlemlerini yavaşlattı. Bu da kentsel dönüşüm ve imar faaliyetlerinde gecikmelere yol açtı. Sektörel etkiler konut piyasasında belirsizlik yaratırken vatandaşın belediye hizmetlerinden beklentisi devam etmektedir. Şeffaf bir oylama bu belirsizliği kısmen azaltabilir.
Seçimin İlçe Hizmetlerine Yansımaları
8 Eylül deki oylama yalnızca bir koltuğu doldurmayacak. Başkanvekilinin kim olacağı bütçe harcamaları personel atamaları ve proje önceliklerini belirleyecek. Tutuklu başkan döneminde başlayan soruşturmalar nedeniyle bazı dosyalar askıya alındı. Yeni vekilin bu dosyaları nasıl ele alacağı merak konusu.
Yerel demokrasi açısından seçmenin 2024 teki tercihine sadık kalınması gerektiği görüşü yaygın. Ancak meclis aritmetiğindeki son değişiklikler farklı bir tablo ortaya koyabilir. Hizmetlerin kesintisiz sürmesi için tarafların uzlaşı zemini araması önerilmektedir. Aksi halde ilçe sakinleri günlük yaşamda aksamalarla karşılaşabilir.
Uzman değerlendirmelerine göre alınacak önlemlerin başında oylama sürecinin kayıt altına alınması gelir. Kamera görüntüleri ve tutanakların karşılıklı incelenmesi güveni artırır. Ayrıca gözaltındaki üyelerin yasal hakları korunarak oy kullanmaları sağlanmalıdır. Bu hem hukuki hem etik bir gerekliliktir.
Üsküdar Belediyesi nin tarihi ve kültürel dokusu hizmetlerin kalitesini daha da önemli kılmaktadır. Türbeler camiler ve sahil düzenlemeleri gibi alanlarda kesinti yaşanmaması beklenir. Başkanvekili seçildikten sonra ilk iş olarak mevcut projelerin envanterinin çıkarılması önerilmektedir. Böylece hem yasal sorumluluk hem kamuoyu beklentisi karşılanmış olur.
Süreç boyunca yaşananlar Türkiye genelindeki yerel yönetim tartışmalarına da örnek teşkil etmektedir. Bir ilçedeki vekil seçiminin bu kadar uzun ve gerilimli hale gelmesi sistemin işleyişine dair soru işaretleri doğurdu. 8 Eylül salı günü atılacak adımlar bu sorulara kısmen yanıt verecektir. İlçe sakinleri ise hizmetlerin aksamadan devam etmesini öncelikli talep olarak dile getirmektedir.
