Kültür HaberleriSon Dakika Gelişmeleri

Afganistan Seyahati ve Kabil Sokaklarında Yaşanan Gerçek Hayat

Dünyanın en zorlu ve tehlikeli coğrafyalarından biri olarak gösterilen Afganistan topraklarında yaşanan günlük hayatı yakından görmeye hazır mısınız? Sınır geçişlerindeki yüksek gerilimden Kabil sokaklarındaki katı yasaklara kadar tüm bilinmeyenler bu çarpıcı incelemede sizleri bekliyor.

Kültür ve toplum dinamiklerini anlamak adına yapılan sınır ötesi yolculuklar, dışarıdan bakanlar için her zaman şaşırtıcı gerçekleri gün yüzüne çıkarır. Bu kapsamlı incelemede, Afganistan seyahati boyunca karşılaşılan zorlukları ve Kabil sokakları üzerinde hüküm süren toplumsal düzeni ele alıyoruz. İlerleyen bölümlerde komşu ülke üzerinden başlayan tehlikeli kara yolculuğunu, şeriat yönetimi altındaki kadınların toplumsal konumunu ve sokaklardaki ilginç yasakları bulacaksınız. Ayrıca geleneksel zikir törenlerini, silahların gölgesindeki pazar yerlerini ve bağımlılıkla mücadele merkezlerindeki çarpıcı tabloyu tüm detaylarıyla aktaracağız.

Komşu Ülke Üzerinden Başlayan Tehlikeli Sınır Yolculuğu

Küresel güvenlik endekslerinde yıllardır dünyanın en tehlikeli ülkesi olarak ilk sırada yer alan Asya ülkesi topraklarına ulaşmak, sıradan bir uçak bileti almaktan çok daha karmaşık süreçler gerektirir. Türkiye sınırları içerisindeki diplomatik temsilciliklerin mevcut yönetimi tanımaması nedeniyle vize işlemlerini doğrudan gerçekleştirmek mümkün değildir. Bu nedenle yaklaşık 6 saat süren bir hava yolculuğunun ardından ilk durak olarak Pakistan başkenti İslamabad tercih edilmektedir.

Havalimanında karşılanan yolcular, yerel rehberlerin desteğiyle ilgili diplomatik temsilciliğe giderek gerekli giriş izinlerini tamamlamaktadır. Uluslararası seyahat güvenliği uzmanları, diplomatik tanınırlığı bulunmayan bölgelere yapılan geçişlerde yerel aracılarla çalışmanın zorunlu olduğunu ancak bu sürecin ciddi güvenlik açıkları barındırdığını ifade etmektedir.

Vize onayının alınmasının ardından asıl zorlu aşama olan ve kabile bölgelerinden geçen kara yolu güzergahı başlamaktadır. İslamabad ile sınır hattı arasındaki yaklaşık 45 ile 50 kilometrelik hassas bölgede, merkezi hükümetin değil yerel aşiretlerin kendi kanunları geçerlidir. Yolun ana asfalt hattından dışarı çıkıldığı anda devlet otoritesinin tamamen kaybolduğu ve silahlı grupların hakimiyet kurduğu bir coğrafya ile karşılaşılmaktadır. Yerel rehberlerin bile güvenlik endişesi nedeniyle girmek istemediği bu bölge için Peşaver şehrinde aracı kişiler devreye girmekte ve sınırı geçirecek olan kaçakçılarla bağlantı kurulmaktadır. Güvenlik ödemelerinin sınır geçişi tamamlandıktan sonra teslim edilmek üzere emanet edilmesi, bölgedeki ticari ve kişisel güven mekanizmasının nasıl işlediğini gözler önüne sermektedir.

Sınır hattına doğru ilerlerken güvenlik eskortu olmadan yola çıkıldığı için dışarıyı görüntülemek veya fotoğraf çekmek kesinlikle yasaklanmıştır. Araçların gövdelerindeki kurşun izleri, bu güzergahta daha önce yaşanan çatışmaların ve güvenlik risklerinin somut birer kanıtı olarak dikkat çekmektedir. Tehlikeli kabile bölgesinin geride bırakılmasının ardından ulaşılan Torkham sınır kapısı, dünyanın en sert ve karmaşık geçiş noktalarından biri olarak öne çıkmaktadır. Kalabalık insan yığınları arasında bekleyen yolcuların sınır görevlileri tarafından aniden öne alınması, yabancılara yönelik farklı bir prosedür uygulandığını göstermektedir. Sınır kapısında görevlilerin yaşlı bir kadına ve çevredeki sivillere sopalarla müdahale ederek kalabalığı dağıtmaya çalışması, insan hakları açısından sarsıcı görüntüler oluşturmaktadır.

Sınır kapısındaki bu sarsıcı manzaraların ardından başkent Kabil yönüne doğru devam eden yolculuk sonunda konaklama noktasına ulaşılmaktadır. Tercih edilen otel binası bile dışarıdan bakıldığında yüksek güvenlikli bir devlet dairesini andırmaktadır. Tesise her giriş çıkışta araçların, çantaların ve kişilerin defalarca aranması, şehirdeki güvenlik paranoyasının boyutlarını ortaya koymaktadır. Otel odalarının kapılarının tamamen kalın çelikten imal edilmiş olması ve asansör çıkışlarında silahlı korumaların beklediği ekstra çelik kapıların bulunması, ziyaretçilerin kendilerini bir kalede hissetmelerine yol açmaktadır. Şimdi bu yüksek güvenlik önlemlerinin ardından, başkentin caddelerindeki sosyal yaşamı ve katı kuralları inceleyeceğimiz bölüme geçiyoruz.

Kabil Sokakları ve Katı Yasakların Gölgesindeki Yaşam

Başkent merkezinde yürüyüşe çıkıldığında ilk göze çarpan gerçek, Kabil sokakları üzerinde neredeyse tek bir kadının dahi bulunmamasıdır. Caddelerde uzun süre dolaşılmasına rağmen kadınların kamusal alandan tamamen silinmiş olması, toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin ulaştığı noktayı göstermektedir. Mevcut kurallar gereği kız çocuklarının ve kadınların eğitim kurumlarına gitmesi tamamen yasaklanmış durumdadır. Kadınların çalışma hayatındaki varlığı ise yalnızca geçmişte eğitim almış sağlık çalışanları ile sınırlandırılmış, bunun dışındaki kesimler evlere hapsedilmiş veya dilenmek zorunda bırakılmıştır. Sokakta karşılaşılan yerel erkeklerin kadınların görünmemesini namus kavramıyla açıklamaya çalışması, toplumsal zihniyetteki derin kırılmayı yansıtmaktadır.

Sokaklardaki yasaklar yalnızca canlı insanlarla sınırlı kalmayıp vitrinlerdeki cansız mankenlere ve dükkan tabelalarındaki çizimlere kadar uzanmaktadır. Berber dükkanlarının camlarındaki insan figürlerinin yüzlerinin siyah boyalarla karalanmış olması, görsel sanata ve insan suretine yönelik katı yaklaşımı ortaya koymaktadır. Giyim mağazalarının vitrinlerindeki plastik mankenlerin başlarının bezlerle örtülmesi veya tamamen kesilmiş olması, günlük yaşamda şaşırtıcı ve ürkütücü bir atmosfer yaratmaktadır. Bu katı kuralların tarihsel arka planına bakıldığında ise 1920 yıllarda Atatürk devrimlerinden etkilenen Kral Emanullah Han döneminde kadınların üniversite eğitimi alabildiği ve özgürce yaşayabildiği modern bir ülke inşa edilmeye çalışıldığı görülmektedir. Ancak geleneksel kesimlerin isyanları, ardından gelen işgaller ve 20 yıl süren savaşın sonunda yönetimin el değiştirmesiyle ülke yeniden karanlık bir döneme sürüklenmiştir.

Toplumsal baskının ve cehaletin yarattığı tehlikelerin en acı örneklerinden biri, 2015 yılında başkent merkezindeki bir caminin önünde yaşanan vahşi olaydır. Muska satan bir şahısla tartışan 27 yaşındaki Ferhunda isimli genç bir kadının, kutsal kitabı yaktığı yönündeki asılsız bir iftira üzerine çevredeki sıradan esnaf ve halk tarafından linç edilerek öldürülmesi hafızalardaki tazeliğini korumaktadır. Olaydan 2 gün sonra resmi makamların genç kadının masum olduğunu açıklamasına ve faillerin yargılanmasına rağmen verilen cezaların uygulanmaması, toplumsal adalet duygusunu derinden yaralamıştır. Siyaset sosyolojisi uzmanları, hukukun üstünlüğünün ortadan kalktığı ve dini duyguların kışkırtıldığı toplumlarda kitle psikolojisinin kolaylıkla kontrolsüz şiddete dönüşebileceğini vurgulamaktadır.

Günlük çalışma hayatında da dini kuralların devlet eliyle zorunlu kılındığı görülmektedir. Tüm kamu görevlileri ve özel sektör çalışanları, mesai saatlerinin ilk 1 saatini zorunlu olarak dini eğitim alarak geçirmektedir. Sabah 9 olarak belirlenen mesai başlangıcının fiili olarak 10 itibarıyla başlaması, çalışma düzeninin ideolojik önceliklere göre şekillendiğini kanıtlamaktadır. Ayrıca şehirdeki park ve bahçelerin kullanımı bile cinsiyete göre katı biçimde ayrılmıştır. Haftanın sadece 1 gününün kadınlara tahsis edildiği parklara diğer günlerde ailelerin eşleriyle veya çocuklarıyla birlikte girmesi dahi kesinlikle yasaklanmıştır. Bu katı toplumsal kuralların ardından, yerel halkın dini ritüellerini ve çarşı kültürünü yakından göreceğimiz bölüme geçiyoruz.

Geleneksel Zikir Ayinleri ve Silahların Gölgesindeki Pazarlar

Yerel kültürü ve inanç pratiklerini yakından gözlemlemek amacıyla katılınan geleneksel zikir törenleri, Afganistan seyahati sırasında karşılaşılan en dikkat çekici dini ritüeller arasında yer almaktadır. Yerel bir din adamının daveti üzerine gidilen mekanda, erkeklerin halka oluşturarak yüksek sesle ve ritmik hareketlerle gerçekleştirdiği zikir ayini izlenmektedir. Daha önce komşu coğrafyalarda tanık olunan ve davullar eşliğinde uyuşturucu maddeler kullanılarak yapılan ritüellerden oldukça farklı olan bu tören, bölgedeki inanç yorumlarının çeşitliliğini göstermektedir. Tören öncesinde yapılan sohbetlerde yerel din adamının Türkiye topraklarında da benzer bir yönetim sisteminin gelmesi gerektiğini savunması, dışarıdan bakış açısının ne denli farklı olduğunu ortaya koymaktadır. Ancak köklü bir cumhuriyet kültürüne sahip toplumlarda bu tür sistemlerin karşılık bulmasının mümkün olmadığı gerçeği açıkça hissedilmektedir.

Dini törenin ardından ziyaret edilen ve geçmişte Bush Pazarı olarak bilinirken günümüzde Mücahit Pazarı adını alan açık hava çarşısı, ülkedeki güvenlik ve ticaret iklimini tüm çıplaklığıyla yansıtmaktadır. Sokaklarda sürekli devriye gezen silahlı güvenlik güçleri nedeniyle görüntü kaydı yapmanın son derece zor olduğu bu bölgede, günlük yaşamın olağan akışı dikkat çekmektedir. Çarşı içerisinde erkeklerin birbirleriyle el ele tutuşarak yürümesi yerel kültürde sıradan bir dostluk göstergesi olarak kabul edilmektedir. Buna karşılık sokaktaki pek çok sivilin omuzlarında Uzi, Kalaşnikof ve yabancı ordulardan geriye kalan M4 tipi ağır otomatik silahlarla dolaşması, ziyaretçilerde büyük bir tedirginlik yaratmaktadır. Tezgahlarda çocuk oyuncağı olarak dahi gerçek silahların birebir kopyalarının satılması, şiddet kültürünün küçük yaşlardan itibaren normalleştirildiğini göstermektedir.

Pazar esnafı ile yapılan sohbetlerde ise halkın ekonomik çaresizliği ve başka ülkelere göç etme arzusu ön plana çıkmaktadır. Daha önce İran üzerinden kaçak yollarla Türkiye sınırlarına giren ve 35 ile 40 kişilik gruplar halinde yolculuk yapmak için bin 800 dolar ödeyen Yusuf isimli genç esnafın anlattıkları, göç gerçeğini gözler önüne sermektedir. İki yıl çalıştıktan sonra sınır dışı edilerek ülkesine geri gönderilen bu genç, yeniden Türkiye topraklarına gidebilmek için 10 bin dolar bile vermeye hazır olduğunu ifade etmektedir. Ülkedeki aylık ortalama kazancın 7 bin yerel para birimi yani 100 doların bile altında kalması, genç nüfusun geleceğe dair tüm umutlarını tüketmiş durumdadır.

Göç ekonomisi uzmanları, işsizliğin ve temel özgürlük kısıtlamalarının zirveye ulaştığı ülkelerde düzensiz göç baskısının durdurulmasının yalnızca sınır duvarlarıyla mümkün olmadığını belirtmektedir. Kendi ülkesinde insanca yaşama ve çalışma imkanı bulamayan milyonlarca insanın, hayatlarını tehlikeye atarak daha özgür ve müreffeh coğrafyalara ulaşmaya çalışması küresel bir insani kriz olarak değerlendirilmektedir. Pazarda karşılaşılan hemen her gencin aynı kaçış hayalini kurması, mevcut ekonomik yapının sürdürülemez olduğunu kanıtlamaktadır. Bu çarpıcı ekonomik ve sosyal tablonun ardından, ülkenin en büyük toplumsal yaralarından biri olan uyuşturucu sorununu ve dönüş yolculuğunu inceleyeceğimiz son bölüme geçiyoruz.

Bağımlılıkla Mücadele Merkezleri ve Dönüş Yolculuğu Değerlendirmesi

Küresel yasa dışı madde ticaretinin merkez üssü konumunda bulunan ülke, dünya genelindeki eroin üretiminin yüzde 85 oranındaki kısmını tek başına karşılamaktadır. Yaklaşık 3 milyon 500 bin bağımlının yaşadığı topraklarda, sokaklardaki bu büyük insani dramı önlemek amacıyla kurulan rehabilitasyon merkezleri dikkat çekmektedir. Ziyaret edilen tedavi merkezinde, sokaklardan zor kullanılarak toplanan bağımlıların kapalı alanlarda tutulup arınma sürecine alındığı görülmektedir. Geçmiş yıllarda uyuşturucu kartellerinin silahlı baskınlarına ve tehditlerine maruz kalan bu sağlık tesisinin, mevcut yönetim döneminde kartellerin dağıtılmasıyla birlikte daha güvenli hizmet vermeye başladığı ifade edilmektedir.

Sağlık sosyolojisi uzmanları, milyonlarca insanı etkileyen madde bağımlılığı krizinin yalnızca fiziksel kapatma yöntemleriyle çözülemeyeceğini, ekonomik kalkınma ve psikolojik destek programlarının şart olduğunu vurgulamaktadır. Aylık gelirlerin 100 dolar seviyesinde kaldığı ve sosyal yaşamın tamamen durduğu bir ortamda, gençlerin umutsuzluktan kurtulması için kalıcı istihdam alanlarının oluşturulması hayati önem taşımaktadır. Rehabilitasyon merkezindeki bu zorlu yaşam mücadelesinin ardından, ülkeyi terk etmek üzere Kabil havalimanına doğru yola çıkılmaktadır.

Havalimanı pistine adım atıldığında, yakın tarihte yaşanan ve tüm dünyanın hafızasına kazınan o trajik tahliye görüntüleri yeniden hatırlanmaktadır. Yabancı askeri birliklerin ülkeden çekildiği son günlerde, kalkış yapan kargo uçaklarının tekerleklerine tutunarak ülkeden kaçmaya çalışan ve gökyüzünden düşerek hayatını kaybeden insanların dramı tam bu noktada yaşanmıştır. Gezi boyunca doğrudan fiziksel bir saldırıya maruz kalınmasa da, her köşe başında hissedilen ağır baskı, silahların gölgesi ve özgürlük kısıtlamaları ziyaretçileri derinden bunaltmıştır. Bu zorlu coğrafyada geçirilen günlerin ardından İstanbul yönüne kalkan uçağa binmek, özgürlüğün ve güvenli yaşamın kıymetini bir kez daha hatırlatmaktadır.

Bütün bu yaşanmışlıkların ışığında yapılan genel değerlendirme, laik ve demokratik bir cumhuriyet düzeninde yaşamanın ne büyük bir kazanım olduğunu tartışmasız biçimde ortaya koymaktadır. Kadınların ve erkeklerin eşit haklarla sokağa çıkabildiği, eğitim alabildiği ve düşüncelerini özgürce ifade edebildiği bir toplumsal yapının değeri, özgürlüklerin tamamen yok olduğu coğrafyalar görüldüğünde çok daha iyi anlaşılmaktadır.

Seyahat severlerin bu tür yüksek riskli bölgelere gitmeden önce mutlaka resmi güvenlik uyarılarını dikkate almaları, bireysel güvenliklerini tehlikeye atmamaları ve dünyadaki güncel gelişmeleri takip etmek için her zaman platformu incelemeleri büyük önem taşımaktadır. Zorlu koşullara rağmen sahadaki gerçekleri tüm çıplaklığıyla aktaran bu kapsamlı gezi incelemesi, özgürlük ve toplumsal düzen kavramlarını yeniden düşünmemizi sağlayan çarpıcı bir rehber niteliğindedir.

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu