HaberlerSon Dakika Gelişmeleri

Başınız kaplanın ağzındayken uzlaşma sınırı nerede biter?

Başınız kaplanın ağzındayken yapılan çağrı, muhalefetin köşeye sıkıştığı bir dönemde barış ve kardeşlik mesajıyla geldi. Silahların susması şehit cenazelerinin gelmemesi annelerin ağlamaması talebi kimsenin karşı çıkamayacağı bir dilek gibi dururken uzlaşmanın teslimiyete dönüştüğü nokta tartışılıyor. Tarihten örneklerle çizilen sınırlar okuyucuları sürecin tüm katmanlarını merakla incelemeye yöneltiyor.

Başınız kaplanın ağzındayken konusu, çok sayıda muhalif ismin cezaevinde ya da soruşturma ve davalarla karşı karşıya olduğu bir ortamda iktidarın birlikte çözüm çağrısını mercek altına alıyor. Bu yazıda siyasetçilerden seçilmiş belediye başkanlarına gazetecilerden hukukçulara uzanan isimlerin durumu, muhalefetin ringde köşeye sıkışması, Mustafa Kemal’in Amasya protokolleri, Ecevit’in kardeşlik vurgusu, Churchill’in kaplan metaforu, Thatcher’ın dönmeme kararlılığı, Kuzey İrlanda ve Kolombiya örnekleri ile yeni bir partinin ilk sınavı adım adım ele alınıyor. Uzlaşmanın sınırı ile teslimiyetin başladığı yer arasındaki fark da doğal akış içinde irdeleniyor. Böylece hem çağrının kendisi hem de tarihsel referanslar bir arada netlik kazanıyor.

Can Atalay, Osman Kavala, Tayfun Kahraman, Çiğdem Mater, Mine Özerden, Selahattin Demirtaş, Ekrem İmamoğlu, Sinem Dedetaş… Liste uzuyor. Siyasetçiler seçilmiş belediye başkanları gazeteciler hukukçular… Çok sayıda muhalif isim ya cezaevinde ya da soruşturmalarla davalarla karşı karşıya. İktidar muhalefete her gün bir kroşe indiriyor. Muhalefet siyaset ringinde köşeye sıkıştırılmış sağlı sollu gelen yumruklarla gardını alıp iyice kapanmış. İşte böyle bir ortamda iktidar şimdi muhalefete dönüp gelin ülkenin en ağır sorunlarından birini birlikte çözelim diyor.

Silahlar sussun. Şehit cenazeleri gelmesin. Anneler ağlamasın. Barış ve kardeşlik olsun. Kim karşı çıkabilir. Ben çıkmam. Ama mesele barış isteyip istememek değil. Uzlaşmanın sınırı nerede biter, teslimiyet nerede başlar. Başınız kaplanın ağzındayken yapılan bu çağrı, tam da bu soruyu gündeme getiriyor. Mustafa Kemal bunun cevabını yüz yılı aşkın süre önce verdi. İstanbul Hükümeti ile görüştü. Bahriye Nazırı Salih Paşa kalkıp geldi. Amasya’da üç gün masaya oturuldu ve sonunda Amasya protokolleri imzalandı.

Protokole göre vatanın bütünlüğü korunacaktı. Dağıtılan Osmanlı Mebusan Meclisi toplanacaktı. İstanbul Hükümeti Erzurum ve Sivas Kongresi kararlarını genel olarak kabul edecekti. Milletvekili seçimleri serbest ve müdahalesiz yapılacaktı. Mustafa Kemal masadan kaçmadı. Uzlaştı. Ama ne vatanın bütünlüğünü ne bağımsızlığı ne de millet iradesini masaya sürdü. Ecevit de yıllar sonra aynı ayrımı başka kelimelerle yaptı. Türk milletinin haklarını savunmakla milletler arasında kardeşlik ve barış istemek birbiriyle çelişmez dedi. Barış istemek milletin çıkarlarından vazgeçmek değildir. Kardeşlik istemek önünüze konulan her yönteme evet demek hiç değildir.

Muhalefetin köşeye sıkıştığı ortam nasıl oluştu?

Liste uzuyor. Siyasetçiler seçilmiş belediye başkanları gazeteciler hukukçular cezaevinde ya da soruşturma ve davalarla karşı karşıya. Muhalefet baskısı olarak nitelendirilen bu tablo, iktidarın her gün bir kroşe indirdiği bir ring görünümü sunuyor. Muhalefet siyaset ringinde köşeye sıkıştırılmış. Sağlı sollu gelen yumruklarla gardını alıp iyice kapanmış. İşte böyle bir ortamda birlikte çözüm çağrısı geliyor. Silahlar sussun şehit cenazeleri gelmesin anneler ağlamasın barış ve kardeşlik olsun dileği kimsenin karşı çıkamayacağı bir talep gibi duruyor.

Yazar bu dileğe karşı çıkmadığını açıkça belirtiyor. Başınız kaplanın ağzındayken metaforu tam da bu noktada devreye giriyor. Mesele barış isteyip istememek değil. Uzlaşmanın sınırı nerede biter teslimiyet nerede başlar sorusu asıl meseleyi oluşturuyor. İktidarın çağrısı, muhalefetin gardını sıkı tuttuğu bir anda geliyor. Bu zamanlama, çağrının samimiyetini de tartışmaya açıyor. Ringde köşeye sıkışmış bir tarafın masaya oturması, sınırların net çizilmesini zorunlu kılıyor.

Kroşe indirme temposu, muhalefetin hareket alanını daraltıyor. Seçilmiş isimlerin ve hukukçuların durumu, siyasetin sertleştiğini gösteriyor. Bu ortamda barış çağrısı, bir yandan umut bir yandan temkinle karşılanıyor. Yazarın ben çıkmam ifadesi, barış dileğinin evrenselliğini kabul ediyor. Ancak sınır sorusu, sürecin asıl gerilim noktasını oluşturuyor. Böylece muhalefetin durumu, çağrının arka planını netleştiriyor.

Köşeye sıkışma hali, muhalefetin her adımını daha dikkatli atmasını gerektiriyor. Gardını kapatmış bir yapının uzlaşma masasına oturması, hangi değerleri masaya süreceği sorusunu doğuruyor. Bu soru, tarihsel örneklerle cevap arıyor. Ortamın sertliği, uzlaşmanın niteliğini belirleyen en önemli unsur haline geliyor. Böylece baskı ortamı, barış çağrısının bağlamını oluşturuyor.

Mustafa Kemal Amasya’da hangi sınırları korudu?

Mustafa Kemal İstanbul Hükümeti ile görüştü. Bahriye Nazırı Salih Paşa kalkıp geldi. Amasya’da üç gün masaya oturuldu. Amasya protokolleri imzalandı. Amasya uzlaşması olarak bu süreç, vatanın bütünlüğünün korunmasını sağladı. Dağıtılan Osmanlı Mebusan Meclisi toplanacaktı. İstanbul Hükümeti Erzurum ve Sivas Kongresi kararlarını genel olarak kabul edecekti. Milletvekili seçimleri serbest ve müdahalesiz yapılacaktı. Mustafa Kemal masadan kaçmadı. Uzlaştı.

Ama ne vatanın bütünlüğünü ne bağımsızlığı ne de millet iradesini masaya sürdü. Başınız kaplanın ağzındayken yapılan uzlaşmalarda bu ayrım kritik önem taşıyor. Yüz yılı aşkın süre önce verilen cevap, bugünün sorusuna ışık tutuyor. Masaya oturmak kaçmak değildir. Ancak bazı değerler masaya sürülmez. Bu sınır, uzlaşmanın teslimiyete dönüşmesini engeller. Amasya örneği, sınırın nerede çizildiğini net biçimde gösteriyor.

Protokollerin içeriği, uzlaşmanın hangi ilkeler etrafında kurulduğunu ortaya koyuyor. Vatanın bütünlüğü bağımsızlık ve millet iradesi masanın dışında tutuldu. Bu tutum, uzlaşmanın niteliğini belirledi. Mustafa Kemal’in yaklaşımı, barış isterken çıkarlarından vazgeçmemenin mümkün olduğunu kanıtladı. Bugünün tartışmalarına tarihsel bir referans oluşturdu. Böylece Amasya, sınır çizmenin somut örneği haline geldi.

Üç günlük müzakere, aceleci bir teslimiyet değil dikkatli bir denge arayışıydı. Protokollerin maddeleri, her iki tarafın da bazı adımlar attığını gösteriyor. Ancak temel değerler korunarak ilerlenmişti. Bu model, bugünün barış çağrısına bakarken akılda tutulması gereken bir ölçü sunuyor. Sınırın netliği, uzlaşmanın kalıcılığını belirliyor. Amasya deneyimi, bu netliğin nasıl sağlandığını hatırlatıyor.

Churchill ve Thatcher örnekleri hangi dersi veriyor?

1940 yılında Hitler Avrupa’yı ezip geçiyor. Fransa çökmek üzere. İngiliz ordusu Dunkirk’te sıkışmış. Churchill’in kendi kabinesinde bile Almanlarla anlaşma yollarını arayanlar var. Darkest Hour filminde Churchill’e söyletilen cümle çok net. Başınız kaplanın ağzındayken kaplanla pazarlık yapamazsınız. Kaplan metaforu olarak bu ifade, uzlaşmanın imkânsızlaştığı anı tanımlıyor. Pazarlık yapılacak durumun sınırını çiziyor.

Margaret Thatcher ise başka bir ders bıraktı. Siyasetin merkezine koşup orada kaybolmadı. Kendisini diğerlerinden ayıran çizgileri kalınlaştırdı. Kendi partisindeki ılımlılar Demir Leydi’ye biraz yumuşa biraz geri dön dediğinde 1980’de meşhur cevabını verdi. İsteyen dönsün. Bu hanımefendi dönmeyecek. Başınız kaplanın ağzındayken yapılan pazarlıklarda Thatcher’ın tutumu, çizgiyi korumanın önemini gösteriyor. Herkese benzemeye çalışmadı. Dışarıda kaldı kavga etti tepki çekti ama seçmeninin neden oy verdiğini unutturmadı.

Churchill’in metaforu, başın kaplanın ağzında olduğu anda pazarlığın anlamsızlaştığını vurguluyor. Thatcher’ın cevabı ise yumuşama baskısına rağmen çizginin korunabileceğini kanıtlıyor. İki örnek de uzlaşmanın sınırını farklı açılardan aydınlatıyor. Biri imkânsız anı tanımlıyor. Diğeri kararlılığı örnekliyor. Bugünün tartışmalarına her iki ders de ışık tutuyor.

Thatcher’ın siyasi sırrı biraz da buydu. Herkese benzemeye çalışmadı. Ey komünistler ey Arjantinliler ey sendikalar diye seslendiği çizgi, onun farkını oluşturdu. Bu fark, seçmenin bağlılığını canlı tuttu. Churchill’in cümlesi ise pazarlık yapılacak zeminin varlığını sorguluyor. İki lider de farklı dönemlerde aynı soruya kendi cevaplarını verdi. Bu cevaplar, bugünün sınır tartışmasına tarihsel derinlik katıyor.

Kuzey İrlanda ve Kolombiya örnekleri neyi gösteriyor?

1998’de Kuzey İrlanda’da 30 yıl süren kanlı çatışmaları bitiren Hayırlı Cuma Anlaşması yapıldı. Sadece IRA’ya silahı bırak denmedi. Devlet de üzerine düşeni yazdı. Polis reformundan insan haklarına mahkumlardan siyasi temsil düzenine kadar bütün paket masaya konuldu. Sonra millete soruldu. Kuzey İrlanda halkının yüzde 71’i evet dedi. Çünkü siyasi mutabakat başka şeydir. Toplumsal mutabakat başka. Toplumsal onay olarak bu süreç, barışın yalnızca siyasi bir anlaşma olmadığını kanıtladı.

Kolombiya’da ise çok daha çarpıcı bir şey oldu. Hükümet ile FARC gerillaları yıllarca savaştı sonra masaya oturdu. Bir barış anlaşması hazırladılar. Halka götürdüler. Halk hayır dedi. Hem de yüzde 50.2 ile. Kimse çıkıp Kolombiyalılara siz barış istemiyorsunuz kan aksın istiyorsunuz demedi. Çünkü insan barış isteyebilir. Ama önüne konulan barış formülünü de yanlış bulabilir. Başınız kaplanın ağzındayken yapılan anlaşmalarda yöntemin kabulü, barış isteğinden ayrı bir meseledir.

Barışa karşı çıkmak başka şeydir. Barışın yöntemine karşı çıkmak başka. Kuzey İrlanda örneği, devletin de adım attığı ve halkın onayladığı bir modeli gösteriyor. Kolombiya örneği ise halkın formülü reddedebileceğini kanıtlıyor. İki örnek de siyasi mutabakat ile toplumsal mutabakat arasındaki farkı netleştiriyor. Bugünün tartışmalarına bu ayrım kritik bir ölçü sunuyor. Yöntemin doğruluğu, barış dileğinin ötesinde bir değerlendirme gerektiriyor.

Halkın onayına sunulması, sürecin meşruiyetini artırıyor. Kuzey İrlanda’da yüzde 71’lik destek, toplumsal mutabakatın gücünü gösteriyor. Kolombiya’da yüzde 50.2’lik ret, formülün tartışılabilir olduğunu hatırlatıyor. Bu iki deneyim, barış çağrısının nasıl bir zeminde ilerlemesi gerektiğine dair somut dersler veriyor. Yöntem tartışması, barış tartışmasından ayrı tutulamaz. Bu ayrım, sürecin sağlıklı ilerlemesi için zorunlu hale geliyor.

Yeni bir partinin ilk sınavı hangi riski taşıyor?

YENİ Parti daha kuruluşunun ilk büyük sınavında Çerçeve Yasa’ya evet diyeceğini açıkladı. Özgür Özel imza namustur diyor. Doğru. Ama yeni bir parti neden kurulur. Eskilerin kurduğu mutabakata birkaç ay sonra katılmak için mi yoksa farklı bir çizgi temsil etmek için mi. Thatcher’ın dediği gibi isteyen dönsün. Yeni parti sınavı olarak bu tercih, kuruluşun anlamını sorgulatıyor. Çünkü yeni bir partinin yolun başında kaybedeceği en değerli şey oy değil kendine bağlanan umutlardır. O kolay telafi edilmez.

İmza namustur ifadesi, verilen sözün tutulması gerektiğini vurguluyor. Başınız kaplanın ağzındayken yapılan tercihlerde bu namus anlayışı, çizginin korunup korunmadığı sorusunu da beraberinde getiriyor. Yeni bir partinin kuruluş gerekçesi, eski mutabakatlara hızla katılmak olmamalı. Farklı bir çizgi temsil etme iddiası, ilk sınavda test ediliyor. Bu testin sonucu, umutların yönünü belirliyor.

Yolun başında kaybedilen umutlar, sonradan telafi edilmesi zor bir kayıptır. Oy kaybı telafi edilebilir. Umut kaybı ise partinin varlık sebebini zedeler. Thatcher’ın dönmeme kararlılığı, bu noktada bir referans oluşturuyor. İsteyen dönsün ifadesi, çizgiyi korumanın önemini hatırlatıyor. Yeni partinin ilk büyük sınavı, bu çizginin ne kadar kalın olduğunu gösterecek. Umutların yönü, bu sınavın sonucuna bağlı olarak şekillenecek.

Kuruluşun hemen ardından gelen mutabakat tercihi, partinin farkını sorgulatıyor. Farklı çizgi iddiası, pratikte test ediliyor. Bu test, yalnızca bir yasa oylaması değil partinin kimliğini de belirliyor. Umutların kolay telafi edilememesi, sürecin ağırlığını artırıyor. Böylece yeni partinin ilk sınavı, yalnızca bir evet hayır meselesi olmaktan çıkıp varlık sebebine dönüşüyor.

Sonuç olarak başınız kaplanın ağzındayken yapılan barış çağrısı, muhalefetin köşeye sıkıştığı bir ortamda geldi. Silahların susması şehit cenazelerinin gelmemesi annelerin ağlamaması dileği kimsenin karşı çıkamayacağı bir talep olarak dururken uzlaşmanın sınırı ile teslimiyetin başladığı yer sorusu öne çıktı. Mustafa Kemal’in Amasya’da vatanın bütünlüğünü bağımsızlığı ve millet iradesini masaya sürmemesi, Ecevit’in hakları savunmakla kardeşlik istemenin çelişmediği vurgusu, Churchill’in kaplan metaforu ve Thatcher’ın dönmeme kararlılığı tarihsel ölçüleri oluşturdu. Kuzey İrlanda’da halkın onayladığı paket ile Kolombiya’da halkın reddettiği formül, siyasi mutabakat ile toplumsal mutabakat farkını netleştirdi. Yeni bir partinin ilk sınavında verdiği evet kararı ise umutların yönünü tartışmaya açtı. Bu değerlendirme, barış dileğinin ötesinde yöntemin ve sınırın önemini bir kez daha hatırlattı.

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu