İhsan Ayrancı Afyonkarahisar Valiliği (AV) bünyesinde vali yardımcılığı ve İl Özel İdaresi (İÖİ) genel sekreterliği yaparken bu akşam saatlerinde hayatını kaybetti. Silahla vurulmuş halde bulunduğu bildirilen yönetici ağır yaralı olarak hastaneye kaldırıldı ve müdahaleye rağmen yaşama tutunamadı. AV açıklamasında vefat duyuruldu, ailesine ve çalışma arkadaşlarına başsağlığı dilendi. Adli ve idari tahkikatın sürdüğü belirtildi. Bu bölüm duyurunun sınırını ve bilinen kamu özgeçmişinin ana duraklarını özetliyor.
Bu tabloyu kuran vali yardımcısının kaybı aynı akşam içinde birden fazla soru doğurdu. İlk bölüm açıklamanın neyi söyleyip neyi henüz söylemediğini ortaya koyuyor. Resmi çerçevenin kurulması ilk başlıkta ele alınıyor. Kariyer durakları ikinci başlıkta açılıyor. Tahkikatın birlikte ilerlemesi ile kurumsal süreklilik kalan başlıklarda işleniyor ve bu çerçevenin ardından resmi duyurunun diline geçmek yerinde olur.
Valilik açıklamasının kurduğu resmi çerçeve
Resmi duyuru, kaybı bir akşam cümlesiyle kamuoyuna bıraktı ve cümlenin etrafındaki ayrıntıyı tahkikata emanet etti. Bu çerçevenin içinde İhsan Ayrancı adı hem görev unvanıyla hem de merhum ifadesiyle yan yana kuruldu. Açıklama vefatın bu akşam saatlerinde gerçekleştiğini söyledi, ailesine, yakınlarına, çalışma arkadaşlarına ve sevenlerine başsağlığı diledi. Dilek cümlesinin hemen ardından adli ve idari tahkikatın sürdüğü belirtildi. Bu sıralama önemlidir çünkü taziye ile soruşturma aynı metinde tutulmuş, biri diğerinin yerine geçirilmemiştir. Taziye acıyı tanıtır, tahkikat ise acının hangi koşullarda doğduğunu henüz kapatmaz. Kamuoyu bu yüzden hem başsağlığı diline hem de açık dosya uyarısına aynı anda muhatap oldu ve bu ikili dil, ilk saatin en doğru idari refleksi olarak okunabilir.
Başsağlığı dili, kurumun ilk refleksi olarak doğru bir eşiktir ve bu eşiğin bozulmaması sonraki bütün cümlelerin itibarını korur. Eşiğin diğer tarafında il özel idaresi genel sekreteri olarak anılan görev, yerel yatırım ve hizmet koordinasyonunun görünür makamlarından biridir. Makamın boşalması, hizmetin durduğu anlamına gelmez fakat hizmetin anlatıldığı sesin o akşam değiştiği anlamına gelir. Değişen ses, kesin neden ilan etmeden yalnızca vefatı ve tahkikatı duyurduğunda spekülasyonun alanı daralır. Alan daralmazsa her yeni paylaşım, açıklamada olmayan bir ayrıntıyı eklemeye başlar. Eklenen ayrıntı doğrulanmadıkça kurumun cümlesi ile sokağın cümlesi birbirinden ayrılır ve ayrılık uzadıkça güven maliyeti büyür.
Açıklamanın kısa tutulması, bilgi saklama olarak okunmamalıdır çünkü kısa metin bazen eldeki doğrulanmış bilginin tamamıdır. Eldeki doğrulanmış bilgi, İhsan Ayrancı adının görev unvanı, vefat saatinin akşam dilimine yerleştirilmesi ve tahkikatın sürdüğüdür. Bunun dışına çıkıp olay yerini, silahın niteliğini ya da kastı ilan etmek bu aşamada haber değil tahmin olur. Tahmin, aile için ikinci bir yük, kurum için ise erken hüküm riski taşır. Erken hüküm bir kez dolaşıma girdi mi tahkikatın tamamlanması onu geri çağırmaz. Bu nedenle ilk gece dilinin ölçüsü, söyleneni büyütmeden ve söylenmeyeni uydurmadan kurmaktır.
Kamu kariyerinin bilinen durakları
Ölçü, yalnızca kurum sözcüsünün değil haberi taşıyan her metnin de sorumluluğudur. Sorumluluğun karşısında mülki idare amiri olarak uzun yıllar sahada görev yapmış bir ismin kaybı, protokol cümlesinden daha geniş bir boşluk bırakır. Boşluk, hem makamın hem de o makamı tanıyan insanların hafızasında aynı anda açılır. Hafıza açıldığında ilk ihtiyaç, kesin neden değil, doğru sıra olur. Doğru sıra taziye, görev bilgisi ve tahkikat uyarısıdır. Sıra bozulursa acı ile iddia birbirine karışır ve karışan dil, hem merhuma hem de soruşturmaya haksızlık eder.
Kamu kariyeri tek bir unvandan ibaret değildir ve bu unvanın gerisinde izi sürülebilen bir eğitim ile görev zinciri vardır. Zincirin başında İhsan Ayrancı için 28 Temmuz 1980 tarihi ve Amasya’nın Suluova ilçesi durur. İlköğretim Belçika’nın Antwerpen kentinde başlamış, Tokat Erbaa Fevzi Çakmak İlköğretim Okulunda tamamlanmıştır. Ortaokul Erbaa İmam Hatip Ortaokulunda geçmiş, lise öğrenimi Ankara’da bitmiştir. 2004 yılında İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinden mezun olunması, idare mesleğine giden hattın akademik eşiği sayılır. Bu eşik tek başına görev vermez fakat görev sınavlarının hangi birikim üzerine kurulduğunu gösterir.
Mezuniyetin ardından bir süre özel sektörde çalışılması, kamuya geçişin hemen değil bir ara duraktan sonra geldiğini gösterir. Ara durağın ardından kamu görevlisi olarak 2008 yılında Sanayi ve Ticaret Bakanlığı stajyer kontrolörlük sınavının kazanılması kayda geçmiştir. Sınav, idareye girişin liyakat kapılarından biridir ve kapıdan geçen isim birkaç yıl sonra mülki idare çizgisine yönelmiştir. 2010 yılında Çorum kaymakam adayı olarak mülki idare amirliği mesleğine adım atılması, kariyerin ikinci büyük eşiğidir. Eşik, masa başı bir atama değil, ilçe ve il ölçeğinde devleti temsil edecek bir formasyonun başlangıcıdır. Formasyonun ilk durakları, unvanın bugünkü ağırlığını açıklayan staj halkalarıdır.
Staj halkaları tek bir kentte kapanmamıştır ve bu dağılma, mesleğin farklı idari koşullarını görme iddiasıyla uyumludur. Şırnak Silopi’de kaymakam refikliği, Kırşehir’de mülkiye teftiş stajı ve Çorum Uğurludağ ilçesinde 6 ay kaymakam vekilliği bu halkaların bilinen parçalarıdır. Yurt dışı halkası da özgeçmişte merhum yönetici için ayrıca yer alır. 1 yıl süreyle Almanya’nın Hamburg kentinde Goethe Institut yabancı dil eğitimi alınmış, Alman kamu kurumlarında idari sistem üzerine çalışılarak staj tamamlanmıştır. Bu halka, dil kursundan ibaret bir gezi değil, başka bir idari sistemi yerinde gözleme denemesi olarak kayda geçmiştir. Denemenin bugünkü göreve birebir nasıl yansıdığı bu metnin konusu değildir, fakat özgeçmişin yalnızca ilçe vekaletinden ibaret olmadığını gösterir.
Adli ve idari tahkikatın birlikte ilerlemesi
Özgeçmişin son halkası, vali yardımcılığı ile İÖİ genel sekreterliğinin aynı kişide birleşmesidir. Birleşme, yerel hizmet ile mülki temsilin aynı masada buluşması anlamına gelir ve bu yüzden kayıp yalnızca bir protokol boşluğu değildir. Protokol boşluğu doldurulabilir, fakat hizmet dosyasını, yatırım takvimini ve kurum içi koordinasyonu tanıyan bir ismin aynı akşam devreden çıkması operasyonel bir soru da doğurur. Soru, kimin atanacağı değildir henüz. Soru, devreden dosyanın aksamadan nasıl taşınacağıdır. Taşıma disiplini kurulmadan yapılan her acele atama açıklaması, tahkikatın gölgesinde ikinci bir gündem üretir. İkinci gündem, acının önüne geçmemeli fakat hizmetin görünmez kalmasına da izin vermemelidir.
Adli tahkikat ile idari tahkikatın aynı cümlede anılması tesadüf değildir ve bu ayrım kamu yönetiminin olay okuma biçimini gösterir. Adli hat, ceza muhakemesi araçlarıyla olayın nasıl gerçekleştiğini araştırır. İdari hat, kurum içi görev, yetki ve süreç bakımından bir inceleme yürütür. İki hat aynı olayı konuşur fakat aynı hükmü kurmak zorunda değildir. Bu ayrımın içinde İhsan Ayrancı dosyası henüz açık bir dosyadır ve açık dosyada kesin neden, kesin kast ya da kesin sorumluluk ilan edilemez. İlan edilirse iki hattın biri daha bitmeden diğeri kamuoyunda kapanmış gibi olur. Kapanmış gibi duran dosya, gerçekte kapanmamışsa hem aile hem kurum için ağır bir iletişim borcu doğar.
Borcun ilk taksiti, ilk gece kurulan cümlelerin ölçüsüdür. Ölçüyü bozan şey genellikle hızdır ve hız, doğrulanmış bilgi ile dolaşan iddiayı aynı başlıkta birleştirir. Birleştirme bir kez olursa sonraki düzeltme, ilk iddianın ulaştığı yere varamaz. Bu yüzden kamu görevlisi hakkında süren bir tahkikatta ölçü, resmi metnin dışına çıkmamak ve resmi metnin de kendi sınırını aşmamasıdır. Sınır aşıldığında taziye cümlesi bile tartışmalı hale gelir. Tartışmalı taziye, acıyı büyütmez, acının etrafındaki güveni küçültür. Güven küçüldükçe her yeni resmi açıklama, bir öncekinin açığını kapatmak için yazılır ve kurum olayın kendisinden çok kendi dilini yönetmeye başlar, bu döngünün içine İhsan Ayrancı dosyası girerse ilk gece kurulan her fazla cümle sonraki günlerin yükü olur.
Dil yönetiminin sağlam yolu, aile ile kamuoyunu aynı cümlede ezmemektir. Merhum yönetici için ailenin bilgilenme hakkı ile kamuoyunun bilgilenme hakkı aynı anda vardır fakat ikisinin temposu aynı olmak zorunda değildir. Aile, sürecin en kırılgan muhatabıdır ve bu muhataplık spekülasyonun hammaddesi yapılamaz. Kamuoyu ise görevin niteliği nedeniyle açıklama beklemekte haklıdır. İki hakkı dengelemenin yolu, doğrulandıkça konuşmak ve doğrulanmayanı boşluk diye bırakmaktır. Boşluk rahatsız eder, fakat uydurulmuş doluluk daha büyük rahatsızlık üretir. Üretilen rahatsızlık sadece o akşamı değil, kurumun sonraki bütün kriz cümlelerini de etkiler ve bu etki deneyimli idareci kaybında daha görünür hale gelir.
Kriz cümlesinin sektörel karşılığı, yerel hizmet kurumunun görünürlüğüdür. İÖİ, yol, su, kırsal yatırım ve ilçe koordinasyonu gibi başlıklarda ilin günlük hafızasında yer tutar. Genel sekreterlik bu hafızanın idari düğüm noktasıdır ve düğüm noktasındaki bir kayıp, yatırım dosyalarının sahipsiz kaldığı algısını doğurabilir. Algı, dosyalar sahipsiz olmasa bile doğar çünkü kamuoyu makam ile işi birbirine bağlar. Bağ kopunca güven, hizmetin fiilen sürdüğünü görene kadar onarılmaz. Onarım için gereken önlem, tahkikatı gölgelemeyen kısa bir süreklilik notudur. Not, yeni isim ilan etmek zorunda değildir, hangi hizmet başlıklarının mevcut vekalet ve imza düzeniyle yürüdüğünü söyleyebilir ve İhsan Ayrancı makamının boşalması da hizmetin sahipsiz kaldığı anlamına gelmez.
Kurumsal süreklilik ve kamuoyu dili
Süreklilik notu yazılmazsa boşluk, başka anlatılarla dolar ve dolan anlatı çoğu zaman en sert olanıdır. En sert anlatı, İhsan Ayrancı kaybını tek bir nedene bağlar ve o nedeni henüz hiçbir resmi cümle kurmamışken dolaşıma sokar. Dolaşım hızlandıkça adli hattın toplayacağı delil ile kamuoyunun inandığı hikaye birbirinden uzaklaşır. Uzaklaşma, soruşturmanın itibarını da zedeler çünkü insanlar kararı dosyadan değil, ilk geceki anlatıdan beklemeye başlar. Bu beklenti hem basın hem kurum için bir önlem başlığıdır. Önlem, olay yerini tarif etmek değil, olay yerini tarif etmeden sürecin hangi makamda olduğunu söylemektir. Makam belli olursa merak, merci belli olmayan bir boşlukta büyümez ve Suluova doğumlu idarecinin dosyası da bu merci disipliniyle okunmalıdır.
Merci belli olsa bile ilk saatlerin bilgisi eksik kalabilir ve eksik bilgi, kötü niyet sayılmamalıdır. Eksik bilgi, delil toplama, otopsi ve idari kayıt taraması gibi adımların sürmesinden de kaynaklanabilir. Bu adımlar kamuoyuna anbean anlatılmak zorunda değildir. Anbean anlatı, tahkikatı değil tahkikatın gürültüsünü büyütür. Büyütülmemesi gereken bir başka başlık da özel hayat ile görev hayatının birbirine karıştırılmasıdır. Görev unvanı kamuoyunu ilgilendirir, aile içi ayrıntı ise ancak soruşturmanın zorunlu kıldığı ölçüde ve resmi ağızdan konuşulabilir. Bu sınır, merhuma saygının yanında soruşturmanın da selameti için gereklidir.
Sınırın pratik hali, başlık ile metin arasındaki ölçüdür. Başlık vefatı ve tahkikatı söyleyebilir, başlık kesin neden vaat ederse metin o vaadi taşıyamaz. Taşıyamayan vaat, okurun öfkesini kuruma yöneltir. Öfke bir kez yönelince sonraki doğru bilgi de şüpheyle okunur. Şüphenin bu kadar kolay yerleşmesi, İhsan Ayrancı dosyasında özel bir risk taşır çünkü olay silahla vurulmuş halde bulunma bilgisiyle kamuoyuna girmiştir. Bu bilgi tek başına kast, fail ya da neden açıklamaz. Açıklamadığı halde en ağır yoruma açık bir kapı bırakır, kapıyı kapatmak tahkikatın işidir ve kapıyı zorlamak haber dilinin kaçınması gereken yerdir.
Kaçınılan yerde durmak, susmak anlamına gelmez. Durmak, bilinen kamu kariyerini, resmi taziye cümlesini ve açık tahkikat uyarısını aynı ciddiyetle taşımaktır. Aynı ciddiyet içinde Suluova doğumlu idareci için kurulan her yeni cümle, 28 Temmuz 1980 doğum tarihinden bugünkü göreve uzanan hattı inkâr etmeden kurulmalıdır. Hat, Antwerpen’de başlayan ilköğretimden Erbaa yıllarına, Ankara lisesinden 2004 mezuniyetine, 2008 sınavından 2010 kaymakam adaylığına kadar uzanır. Hat, Silopi refikliği, Kırşehir teftiş stajı, Uğurludağ’daki 6 aylık vekalet ve Hamburg’daki 1 yıllık dil ile idare stajıyla tamamlanır. Tamamlanan hat, bu akşamki kaybın nedenini açıklamaz. Hat, kaybın hangi birikimin üzerinden kamuoyuna düştüğünü açıklar.
Birikim açıklandıkça kurumun önündeki ikinci iş, hizmetin aksamadan yürümesi olur. Yürüme, yeni bir genel sekreter ilanından önce de mümkündür çünkü imza yetkisi ve vekalet düzeni bu tür boşluklar için önceden tanımlanır. Tanım işletilmezse dosya birikir ve biriken dosya, acının üzerine ikinci bir şikayet bindirir. Şikayet haklı olabilir fakat tahkikat bitmeden kurumu töhmet altında bırakmak da ayrı bir haksızlıktır. Denge, hangi işlemin sürdüğünü sade cümleyle söylemekten geçer. Sade cümle, kahramanlık ilanı da değildir. Sade cümle, İÖİ yatırım ve kırsal hizmet başlıklarında imza zincirinin kopmadığını göstermeye yarar.
Kopmayan zincir, kamuoyunun ilk gece ihtiyacının yalnızca bir parçasıdır. Diğer parça, ailenin yalnız bırakılmamasıdır ve bu parça protokol ziyaretinden ibaret düşünülemez. Başsağlığı, açıklamadaki dileğin sahada da karşılık bulmasıdır. Karşılık, merhumun görev arkadaşlarının kurum dilini spekülasyona kapatmasıyla da kurulur. Kurum dili kapanmazsa her koridor konuşması bir süre sonra kamu cümlesi gibi dolaşır. Dolaşan koridor cümlesi, resmi tahkikatın önüne geçer ve geçen cümle geri alınamaz. Geri alınamayan cümle, hem aileyi hem de henüz dinlenmemiş tanıkları ikinci kez yorar.
