
Tarihsel hafızanın ve güncel jeopolitik dengelerin kesiştiği bir dönemde gündeme oturan Ortadoğu satranç tahtasında siyasi mühendislik ve tarihsel hafıza tartışmaları dış politikanın seyrini yeniden sorgulatıyor. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile İsrail ekseninde şekillenen bölgesel gerilimlerin ardından Türkiye Cumhuriyeti (TC) diplomasisinin attığı her adım dikkatle izleniyor. İlim Yayma Vakfı (İYV) Mütevelli Heyeti Başkanı sıfatıyla Beyrut kentine giden Bilal Erdoğan’ın gördüğü devlet protokolü dikkatleri üzerine çekti. Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) ve dış politika çevrelerinde bu ziyaretin resmi diplomasi kurallarıyla ne ölçüde örtüştüğü tartışılıyor. Bu makalede ilk olarak 108 yıl önceki tarihi çekilişten bugüne uzanan diplomatik ziyareti ve protokol tartışmalarını inceleyeceğiz. Ardından ülkenin kırılgan mezhepsel anayasal yapısını ve geçmişteki vekalet savaşlarının bölgeye maliyetini ele alacağız. Son bölümde ise ekonomik iş birliği söylemlerinin ardındaki geçmiş acı tecrübeleri ve rasyonel devlet aklının gerekliliklerini detaylandıracağız.
Tarihin akışı bazen bir asrı aşan zaman dilimlerinin ardından aynı coğrafyada bambaşka siyasi senaryoları sahneye taşır. 1918 yılının sonbaharında Nablus cephesinin yarılmasıyla birlikte Osmanlı orduları Bekaa Vadisi üzerinden kuzeye doğru çekilmek zorunda kalmıştı. O karanlık günlerde genç bir komutan olan Mustafa Kemal Paşa elindeki düzenli birlikleri koruyarak Halep hattına çekmiş ve bugünkü sınırlarımızın temelini atmıştı. Aradan tam 108 yıl geçtikten sonra kasım 2026 tarihinde Beyrut havalimanına inen uçaktan çıkan isim siyaset dünyasında yeni bir diplomatik hamle tartışması başlattı. Resmi devlet hiyerarşisinde herhangi bir bakanlık veya bürokratik görevi bulunmayan Bilal Erdoğan’ın Lübnan Cumhurbaşkanı, Meclis Başkanı ve Başbakanı tarafından en üst düzeyde ağırlanması dikkat çekti. Uluslararası ilişkiler uzmanları resmi sıfatı olmayan bir isme açılan bu devlet protokolünün alışılmış diplomasi teamüllerinin tamamen dışında olduğunu vurguluyor.
Beyrut kentindeki resmi temasların ardından rotanın kuzeye çevrilerek eski Osmanlı kalesi Trablusşam şehrine gidilmesi ziyaretin sembolik boyutunu daha da belirginleştirdi. Burada İkinci Abdülhamid’in torununa tespih hediye edilmesi ve restore edilen mevlevihanenin gezilmesi iç kamuoyuna yönelik güçlü tarihsel mesajlar barındırıyordu. Kurulan cümlelerde Trablusşam şehrinin tıpkı Saraybosna gibi ortak tarihin ayrılmaz bir parçası olduğu vurgusu öne çıkarıldı. Bu tablo dış dünyaya devleti temsil edebilecek yeni bir siyasi figür sunarken iç politikada ise ecdat mirasına sahip çıkan bir liderlik imajı çiziyor. Siyaset bilimciler bu kurguyu son derece planlı bir siyasi mühendislik ve olası bir haleflik provası olarak nitelendiriyor. Ancak tarihsel nostalji üzerine inşa edilen bu söylemlerin bölgenin acımasız gerçekleriyle ne kadar uyuştuğu ciddi bir soru işareti oluşturuyor.
Bölgeye yönelik yapılan hamaset dolu benzetmeler Ortadoğu coğrafyasının karmaşık güç dengeleriyle yüzleştiğinde ağır bir sınava tabi tutuluyor. Trablusşam için kurulan Saraybosna benzetmesi akıllara hemen 1982 yılından bu yana ülkeyi kuşatan ve köprülerini vuran İsrail’in bu denklemdeki yerini getiriyor. Uluslararası politika analistleri dış politikada duygusal ve tarihsel sembollerin rasyonel güvenlik analizlerinin önüne geçmesinin telafisi zor hatalara yol açabileceği uyarısında bulunuyor. Nitekim dünyanın en mayınlı siyasi satranç tahtalarından biri olan bu coğrafya siyasi staj veya kariyer inşası için son derece tehlikeli bir zemin barındırıyor. Şimdi bu ülkenin kendi içindeki kırılgan devlet yapısını ve geçmişte yaşanan vekalet savaşlarının Türkiye’ye ödettiği ağır bedelleri yakından inceleyelim.
Mezhepsel Devlet Yapısı ve Vekalet Savaşlarının Bölgesel Maliyeti
Ortadoğu coğrafyasındaki krizlerin temelini anlamak için dış müdahaleler kadar ülkelerin kendi içindeki yapısal çelişkilere de bakmak gerekir. Lübnan devletinin asıl trajedisi sınırlarının dışından atılan füzelerden ziyade anayasal sistemine giydirilen demografik deli gömleğinden kaynaklanıyor. 1861 yılında Fransa tarafından dayatılan bu sisteme göre Cumhurbaşkanı Maruni Hristiyan, Meclis Başkanı Şii ve Başbakan ise Sünni olmak zorundadır.
Devlet makamlarını mezhepsel kotalara bölen bu kırılgan siyasi yapı ülkeyi her dış gücün kendi çıkarları doğrultusunda at koşturduğu bir vekiller arenasına dönüştürdü. Siyaset sosyologları kimlik ve mezhep ayrılıkları üzerine kurulu yönetim modellerinin toplumsal bütünleşmeyi imkansız kıldığını ve sürekli bir kriz ortamı ürettiğini ifade ediyor.
Zayıf merkezi otoritenin yarattığı bu güç boşluğu tarih boyunca bölgede yeni silahlı örgütlerin doğmasına ve kanlı çatışmaların yaşanmasına zemin hazırladı. İsrail ordusunun 1982 yılında Beyrut şehrine girmesiyle birlikte Hizbullah örgütü sahneye çıkarken ülke bitmek bilmeyen bir iç savaş sarmalına sürüklendi. 2006 yılındaki saldırılar sırasında dönemin ABD Dışişleri Bakanı tarafından sarf edilen yeni Ortadoğu’nun doğum sancıları ifadesi küresel güçlerin bölgeye biçtiği rolü açıkça özetliyordu. Sınırları parçalamak ve uzun süreli vekalet savaşları çıkarmak üzerine kurulu bu vizyon komşu ülkelerin güvenliğini de doğrudan tehdit etti. Türkiye de sınırlarının ötesindeki bu otorite boşluğunun faturasını yıllar boyunca ağır güvenlik sorunlarıyla ödemek zorunda kaldı.
Geçmişte yaşanan acı tecrübeler sınır ötesindeki kontrolsüz bölgelerin terör örgütleri için nasıl bir sığınağa dönüştüğünü tüm çıplaklığıyla kanıtlıyor. Lübnan sınırları içerisindeki Bekaa Vadisi yıllar boyunca terör örgütü elebaşlarının militanlarını eğitip Türkiye üzerine saldığı bir ana kamp işlevi gördü. Günümüzde Esad rejiminin çöküşüyle birlikte bölgedeki tüm güç odaklarının yeniden bu hatta yönelmesi yeni bir jeopolitik risk dalgasını tetikliyor. Güvenlik ve strateji uzmanları bölgede arabuluculuk veya ağabeylik rolüne soyunmadan önce sınır güvenliğinin ve terörle mücadele kazanımlarının mutlak surette korunması gerektiğini vurguluyor. Hamasi söylemlerle hareket etmek yerine bölgedeki vekalet ağlarının çok katmanlı yapısını doğru okumak ulusal güvenlik açısından hayati önem taşıyor. Şimdi gündeme getirilen ekonomik iş birliği projelerinin geçmişteki acı mali bilançosunu ve kurumsal derslerini ele alalım.
Ekonomik Ortaklık Söylemleri ve Geçmişin Acı Mali Bilançosu
Bölgesel diplomasi hamlelerinin en önemli meşruiyet zeminlerinden birini her zaman ticaret koridorları, liman projeleri ve ekonomik iş birliği vizyonu oluşturur. Kağıt üzerinde son derece cazip görünen bu kalkınma projeleri geçmişte yaşanan somut ekonomik felaketler hatırlandığında büyük bir ihtiyatla karşılanıyor. Türkiye geçmiş yıllarda Lübnan merkezli Hariri ailesiyle kurulan büyük yabancı yatırım ortaklığının bedelini çok ağır bir şekilde ödedi.
Ülkenin en stratejik iletişim altyapısı olan ve milli güvenlik meselesi sayılan Türk Telekom kurumu büyük vaatlerle bu gruba devredildi. Ancak süreç sonunda kurumun içi boşaltıldı, altyapı yatırımları aksatıldı ve Türkiye bankalarına tam 4 milyar 750 milyon dolarlık dev bir kredi batığı bırakıldı. Ekonomi tarihçileri bu olayı Cumhuriyet tarihinin en büyük kurumsal finansal zararlarından biri olarak nitelendiriyor.
Geçmişte yaşanan bu milyarlarca dolarlık kayıplar günümüzde masaya getirilen yeni ticaret ve yatırım anlaşmaları için önemli bir uyarı niteliği taşıyor. Uluslararası finans ve yatırım uzmanları siyasi ilişkiler üzerinden kurgulanan sınır ötesi ortaklıklarda şeffaf ihale süreçlerinin ve bağımsız denetim mekanizmalarının işletilmesini şart koşuyor.
Kamu kaynaklarının veya ulusal bankaların kredi hacimlerinin siyasi hedefler uğruna riskli bölgelere aktarılması ülke ekonomisinde telafisi güç kırılganlıklar yaratabilir. Bu nedenle atılacak her türlü ekonomik iş birliği adımının mutlaka rasyonel fizibilite raporlarına ve uluslararası hukuk güvencelerine dayandırılması gerekiyor. Bireysel veya siyasi kariyer inşası amacıyla atılan adımların yaratacağı mali faturaların günün sonunda tüm vatandaşların sırtına yükleneceği gerçeği asla unutulmamalıdır.
Sonuç olarak Türkiye’nin dış politika vizyonu kişisel siyasi gelecek planlarının değil köklü devlet aklının ve ulusal çıkarların üzerine inşa edilmelidir. Beyrut ve Trablusşam duraklarında sergilenen görkemli protokol görüntüleri iç siyasette bir güç gösterisi olarak sunulsa da Ortadoğu gerçekleri çok daha karmaşıktır.
Tarihin tekerrür etmemesi için ne Osmanlı nostaljisine dayalı hamasi söylemlere ne de geçmişte büyük zararlara yol açan ortaklık hatalarına yer vardır. Dış politikada gerçek başarı duygusal sloganlarla değil tarihsel tecrübelerden ders çıkaran akılcı, temkinli ve kurumsal diplomasiyle elde edilir. Türkiye’nin dış politikasındaki son dakika gelişmelerini, bölgesel analizleri ve ekonomi dünyasındaki sıcak başlıkları takip etmek isteyenler için tüm ayrıntılar burada sunuluyor.









