Kahramanmaraş’ın Onikişubat ilçesi, dün akşam saatlerinde tüyler ürperten bir evlat dehşetine sahne oldu. Nefes Gazetesi‘nin aktardığı bilgilere göre, Yusuflar Mahallesi’nde yaşayan A.D. isimli şahıs, kendisinden para talep ettiği annesi N.D.’den olumsuz yanıt alınca adeta gözü döndü. Mutfaktan aldığı bıçakla yaşlı kadını rehin alan saldırganın evinden yükselen çığlıklar üzerine mahalle sakinleri hemen polise ihbarda bulundu. Ekiplerin eve intikal ettiği anlık kargaşadan faydalanan talihsiz anne kaçarak canını kurtarırken, binanın çatısına çıkan öfkeli evlat intihar girişiminde bulunarak polise iki saat boyunca direndi. İkna çabalarının sonuç vermemesi üzerine olay yerine sevk edilen Özel Harekat polislerini karşısında gören şahıs, elindeki bıçağı atarak teslim oldu ve gözaltına alındı. Şimdi stüdyomuzun arkasındaki modern ekranlara, Onikişubat’ta yaşanan o korku dolu anların ve nefes kesen operasyonun sıcak detayları yansıyor…
Evlat şiddeti kavramı günümüzde toplumsal yapının en derin yaralarından birini oluştururken bireylerin en güvenli sığınakları olan aile ortamında karşılaştıkları trajediler insanlığın ortak vicdanını derinden sarsmaya devam etmektedir. Kahramanmaraş Onikişubat ilçesinde yaşanan son olayda bir kadının öz oğlu tarafından para yüzünden bıçakla rehin alınması aile içi ekonomik baskıların ne denli büyük bir güvenlik krizine dönüşebileceğini gözler önüne sermiştir. Yaşanan bu korkunç hadise mahalle sakinlerinin büyük dayanışması ve emniyet güçlerinin zamanında müdahalesi sayesinde bir nebze olsun kontrol altına alınabilmiş olsa da geride bıraktığı psikolojik yıkım uzun süre hafızalardan silinmeyecek niteliktedir. Toplumsal huzuru tehdit eden bu tür aile içi krizlerin önlenmesi adına kurumsal bazda psikososyal destek mekanizmalarının ve emniyet tedbirlerinin eksiksiz uygulanması hayati bir önem taşımaktadır.
Bu kapsamlı inceleme yazımızda aile içi şiddetin ekonomik tetikleyicilerini ele alırken komşuluk ilişkilerinin kriz anlarındaki kurtarıcı rolünü uzman görüşleri ışığında analiz edeceğiz ve alınması gereken toplumsal önlemleri aktaracağız. Ekonomik temelli aile içi krizlerin çözümü için rehber niteliğindeki ilk bölüme geçiş yapıyoruz.
Evlat Şiddeti Vakalarında Ekonomik Baskı ve Psikolojik Sınırlar
Çocuk zorbalığı aile hiyerarşisini tamamen altüst eden ve ebeveynlerin kendi evlerinde can güvenliği korkusu yaşamalarına neden olan çok boyutlu bir kriz olarak karşımıza çıkmaktadır. Kahramanmaraş Emniyet Müdürlüğü (KEM) verilerine yansıyan benzer dosyalarda madde bağımlılığı veya kontrolsüz borçlanma gibi faktörlerin bireyleri en yakınlarına karşı dahi saldırganlaştırdığı açıkça gözlemlenmektedir. Saldırgan şahsın annesinden para talep etmesi ve olumsuz yanıt aldığında mutfaktan bıçak alarak öz annesini rehin alması öfke kontrolünün tamamen yitirildiğini göstermektedir. Uzman psikologların yaptıkları derinlemesine analizlere göre ekonomik talepler aslında buzdağının sadece görünen kısmını oluşturmakta ve arka planda ciddi bir narsisistik kişilik bozukluğu barındırmaktadır. Bu tür durumlarda sınırları çizemeyen veya evladının taleplerine sürekli boyun eğmek zorunda kalan yaşlı anne ve babalar ne yazık ki birer açık hedef haline gelmektedir.
Toplumsal yapıda bu tür sapmaların önlenmesi adına öncelikle aile içindeki ekonomik sınırların ve bireysel sorumlulukların erken yaşlardan itibaren sağlıklı bir şekilde inşa edilmesi gerekmektedir. Klinik psikiyatri uzmanları cezalandırıcı olmayan ancak kararlı duruş sergileyen ebeveyn modellerinin çocukların ileriki yaşlarda sergileyebileceği agresif eğilimleri büyük ölçüde törpülediğini ifade etmektedir. Olay esnasında annenin yaşadığı akut stres bozukluğu sadece o anlık fiziki tehlikeyle sınırlı kalmayıp bireyin tüm yaşam güvenliği algısını kökten sarsan travmatik bir etkiye sahiptir. Dolayısıyla aile içi rehberlik hizmetlerinin sadece kriz anından sonra değil kriz öncesi dönemde de aktif bir şekilde sahada olması gerekmektedir. Ailelerin çocuklarına karşı sergiledikleri aşırı korumacı veya sınırsız serbestlik tanıyan tutumlar ilerleyen yıllarda bu tarz taleplerin şiddet yoluyla dayatılmasına zemin hazırlayabilmektedir.
Sektörel bazda bakıldığında sosyal hizmet uzmanlarının aile içi şiddet olaylarına müdahale hızı ve kalitesi bu tür vakaların cinayetle sonuçlanmasının önündeki en büyük engeli teşkil etmektedir. Sosyal Hizmetler Bakanlığı (SHB) bünyesinde çalışan uzman ekiplerin mahalle bazlı taramalar yaparak risk altındaki yaşlı vatandaşları önceden tespit etmesi hayati bir zorunluluktur. Yaşanan hadisede kadının can havliyle dışarı kaçabilmesi büyük bir şans olarak değerlendirilse de her trajedinin bu şekilde sonuçlanmadığı bilinen bir gerçektir. Bu nedenle toplumsal farkındalık kampanyalarının artırılması ve ailelerin şiddet eğilimli bireyleri gizlemek yerine erkenden kurumsal yapılara bildirmesi teşvik edilmelidir. Şiddetin bir çözüm aracı olarak görüldüğü aile ortamlarında yetişen bireylerin toplumsal entegrasyon süreçleri de tamamen baltalanmakta ve bu durum suç oranlarının genel artışına doğrudan etki etmektedir.
Ebeveynlerin güvenliğini korumak adına mahalle kültürünün kriz anlarında nasıl bir emniyet sibobuna dönüştüğünü inceleyeceğimiz bölüme geçiyoruz.
Komşuluk Dayanışması ve Kriz Anlarında Toplumsal Reaksiyonun Rolü
Evlat şiddeti olayının tırmandığı o kritik dakikalarda evden yükselen feryatları karşılıksız bırakmayan mahalle sakinlerinin sergilediği toplumsal refleks tam bir kurtarıcı hamle olmuştur. Çığlıkları duyar duymaz hiç vakit kaybetmeden kolluk kuvvetlerine ihbarda bulunan komşular modern kent hayatının getirdiği vurdumduymazlığın aksine kolektif bir güvenlik kalkanı oluşturmuşlardır. Sosyologların bu durum üzerine yaptıkları değerlendirmeler geleneksel mahalle dayanışmasının kriz anlarında en hızlı ve etkili erken uyarı sistemi vazifesi gördüğünü açıkça ortaya koymaktadır. Eğer o feryatlar sessizlikle karşılansaydı ve çevre sakinleri durumu görmezden gelseydi yaşlı kadının evden kaçabilecek fırsatı bulması imkansız bir hal alabilirdi. Toplumsal denetim ve duyarlılık emniyet güçlerinin olay yerine intikal sürecini hızlandırarak olası bir can kaybının önüne geçilmesinde en birincil basamağı oluşturmuştur.
Güvenli bir toplum inşası için her bireyin çevresinde gelişen sıra dışı durumlara karşı duyarlı olması ve adli makamları harekete geçirmesi yasal olduğu kadar ahlaki bir sorumluluktur. Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM) tarafından geliştirilen Kadın Destek Uygulaması (KADES) gibi teknolojik altyapılar sadece mağdurların değil çevre sakinlerinin de hızlı ihbar yapabilmesine olanak tanımaktadır. Mahallede yaşayan her bir vatandaşın bu tür dijital güvenlik ağlarına entegre olması suçun önlenmesi ve bastırılması süreçlerinde hayati bir çarpan etkisi yaratmaktadır. Yaşanan bu olayda komşuların sergilediği kararlı tutum emniyet birimlerinin mahalleye giriş yaptığı andan itibaren doğru yönlendirme almasını da kolaylaştırmıştır. Kriz anlarında panik yapmak yerine soğukkanlılıkla yetkililere haber vermek toplumsal olgunluğun ve vatandaşlık bilincinin en somut göstergelerinden biridir.
Sektörel etkiler açısından bakıldığında bu tür toplumsal dayanışma örnekleri mahallelerin suç örgütleri veya agresif bireyler için korunaklı bir alan olmasını tamamen engellemektedir. Bir mahallede suç işleme eğiliminde olan kişiler çevre sakinlerinin tetikte olduğunu bildiklerinde adımlarını çok daha temkinli atmak zorunda kalmaktadırlar. Bu durum mikro düzeyde bir caydırıcılık mekanizması üreterek yerel huzurun korunmasına doğrudan katkı sağlamaktadır. Uzmanların önerdiği üzere her mahallede muhtarlıklar ve yerel emniyet birimleri koordinasyonunda dönemsel huzur toplantıları düzenlenmeli ve vatandaşların kriz anlarında nasıl hareket etmesi gerektiği uygulamalı olarak anlatılmalıdır. Toplumsal reaksiyonun gücü organize bir emniyet müdahalesi ile birleştiğinde aşılması imkansız görülen pek çok güvenlik riski çok kısa sürede bertaraf edilebilmektedir.
Şahsın çatıya çıkarak gerçekleştirdiği intihar girişimini ve özel ekiplerin operasyonel başarısını analiz edeceğimiz bölüme geçiyoruz.
Özel Harekat Müdahalesi ve Kriz Müzakerelerinde Operasyonel Başarı
Çocuk zorbalığı uygulayan şahsın annesinin elinden kaçması üzerine binanın çatısına çıkarak intihar girişiminde bulunması vakanın boyutunu bir anda asayiş olayından rehin alma ve ikna operasyonuna taşımıştır. Yaklaşık 2 saat boyunca yerel polis ekiplerinin yürüttüğü ikna çalışmalarından hiçbir sonuç alınamaması şahsın rasyonel düşünme yetisini tamamen kaybettiğini göstermektedir. Bu aşamada devreye giren Özel Harekat Başkanlığı (ÖHB) ekipleri kriz müzakereleri ve nokta müdahale teknikleri konusundaki uzmanlıklarını sergileyerek operasyonu kansız bir şekilde tamamlamışlardır. Emniyet stratejistlerinin yaptıkları teknik analizlere göre bu tür akut kriz anlarında profesyonel ekiplerin varlığı hem şahsın hem de çevre güvenliğinin korunması adına en kritik virajı temsil etmektedir. Özel ekiplerin psikolojik baskı unsurlarını doğru yönetmesi ve şahsın kaçış noktalarını tamamen kapatması saldırganın elindeki bıçağı atarak teslim olmasını sağlamıştır.
Kriz müzakerelerinde zaman yönetimi ve doğru argümanların kullanılması saldırgan bireylerin teslim olma eğilimlerini doğrudan belirleyen en temel unsurlar arasında yer almaktadır. Şahsın karşısında son derece kararlı ve donanımlı profesyonel ekipleri görmesi zihnindeki direnç mekanizmasının kırılmasına ve teslimiyet kararını almasına yol açmıştır. KEM bünyesinde görev yapan rehberlik ve psikolojik danışmanlık uzmanları bu tür vakalarda şahısların cezalandırılma korkusuyla agresifleşebileceğini ancak profesyonel yaklaşımın bu korkuyu yönetebileceğini belirtmektedir. Operasyonun hiçbir canlıya zarar gelmeden tamamlanması Türk emniyet teşkilatının dünyadaki muadillerine kıyasla kriz yönetiminde ulaştığı üstün seviyeyi bir kez daha tescillemiştir. Sağlık kontrolünün ardından adalete teslim edilen şüphelinin tutuklanması toplum vicdanını rahatlatan bir gelişme olmuştur.
Alınacak önlemler boyutunda bu tür operasyonel başarıların sürdürülebilir olması için yerel polis birimlerinin de kriz müzakereleri konusunda sürekli hizmet içi eğitime tabi tutulması gerekmektedir. Kriz anında özel ekipler gelene kadar geçecek olan sürenin doğru yönetilmesi ve şahsın daha da kışkırtılmaması ilk müdahaleyi yapan ekiplerin profesyonelliğine bağlıdır. Ayrıca bu tür olayların yaşandığı bölgelerde halkın operasyon alanından uzak tutulması ve emniyet şeritlerine riayet edilmesi operasyonun güvenliği açısından zorunludur. Adli makamların bu tür nitelikli yağma ve rehin alma suçlarına karşı uygulayacağı tavizsiz cezai yaptırımlar gelecekte benzer eylemlere kalkışabilecek kişiler üzerinde net bir caydırıcılık oluşturacaktır. Yaşlı kadının öz oğlundan şikayetçi olması ise aile bağlarının dahi bir noktadan sonra hukuki koruma sınırları içine girmesi gerektiğinin en acı kanıtıdır.
