Ortadoğu’da tüm dengeleri sarsabilecek tarihi bir seçimi geride bırakan İsrail’de, oyların neredeyse tamamı sayıldı ancak siyasi kördüğüm çözülemedi. DW Türkçe’nin aktardığı verilere göre, Hamas’ın 7 Ekim saldırılarından bu yana ilk kez sandık başına giden ülkede, ne mevcut Başbakan Benyamin Netanyahu ne de muhalefet bloku hükümet kurmak için gereken 61 sandalyelik çoğunluğa ulaşabildi. Mevcut tabloda 19 sandalye kazanan Arap partileri, ülke tarihinde benzeri görülmemiş bir biçimde kilit rol üstlenirken; Cumhurbaşkanı Isaac Herzog liderlere ‘açık fikirli koalisyon’ çağrısında bulunuyor. Uzmanlar, İran ile tırmanan bölgesel savaş tehdidini öne süren Netanyahu’nun koltuğunu korumak adına acil bir ‘ulusal birlik hükümeti’ için baskı yapabileceğini belirtiyor. Şimdi stüdyomuzun arkasındaki modern ekranlara, Knesset’teki yeni koltuk dağılımı ve Ortadoğu’yu bekleyen kritik senaryolar yansıyalım…
Knesset Siyasi Çıkmazı gölgesinde sandık başına giden seçmenlerin oyları büyük oranda sayılmış olup karar alma mekanizmalarındaki parçalı aritmetik, ülkeyi radikal ve zorlu bir koalisyon diplomasisine mecbur bırakmaktadır. Merkez Seçim Komisyonu (CEC) tarafından yapılan resmi açıklamalara göre sandıkların neredeyse tamamı taranmış olsa da hiçbir siyasi oluşum 120 sandalyeli İsrail parlamentosunda hükümeti kurmak için gerekli olan 61 sandalyelik asgari eşiğe tek başına ulaşamamaktadır. Mevcut Başbakan Benyamin Netanyahu önderliğindeki sağ blok ile muhalefet liderlerinin oluşturduğu ittifaklar arasında yaşanan kıyasıya rekabet, demokratik süreçlerde uzun süredir görülmemiş bir kutuplaşmayı ve stratejik kilitlenmeyi de beraberinde getirmiştir.
Bu kapsamlı analiz yazımızda, parlamento bünyesinde oluşabilecek çok parçalı ortaklık modellerini, Arap partilerinin kilit rollerini ve askeri güvenlik krizlerinin gölgesinde kurulması muhtemel ulusal birlik hükümeti senaryolarını usta editör diliyle detaylandıracağız. Küresel ve bölgesel dengeleri doğrudan etkileyen bu siyasi tıkanıklığı doğru okumak adına, sandıktan çıkan güncel sandalye dağılımlarını ve kurumsal direnç noktalarını yakından incelemek büyük önem arz etmektedir.
Knesset Sandık Aritmetiği ve Sürpriz Koalisyon Arayışları
Seçimlerin ardından ortaya çıkan ilk tahminler ve somut veriler, ülkedeki siyasi yapının ne kadar derin bir bölünme içinde olduğunu açıkça gözler önüne sermektedir. Mevcut Başbakan liderliğindeki sağ ve dindar partilerden oluşan blok parlamentoda 53 sandalye elde ederken rasyonel bir muhalefet vaat eden merkez partiler 48 sandalyede kalmıştır. Koltuk değişimini ve iktidar tasfiyesini ana vizyon olarak benimseyen, Arap vatandaşların haklarını savunan siyasi oluşumlar ise 19 sandalye kazanarak tarihi bir başarıya imza atmışlardır. Siyasi analistler ve anayasa hukukçuları, hiçbir blokun tek başına yürütme erki oluşturamadığı bu tablonun, önümüzdeki haftalarda daha önce hayal bile edilemeyen sürpriz ortaklıklara kapı aralayabileceğini sıklıkla vurgulamaktadır.
Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, kurumsal istikrarın korunması adına tüm parti liderlerine görüşmeler başladığında açık fikirli olmaları ve katı kırmızı çizgilerini esnetmeleri yönünde net bir çağrıda bulunmuştur. Zira kalıcı bir kabine oluşturulamaması durumunda, ülke gelecek yılın başlarında yeniden sandık başına gitmek zorunda kalacak, bu da derinleşen ekonomik krizleri ve askeri harcamaların getirdiği mali yükleri daha da artıracaktır. Sektörel etkilerin minimize edilmesi ve uluslararası ilişkilerde zedelenen imajın toparlanması adına, partilerin ideolojik bagajlarını bir kenara bırakarak rasyonel bir yönetim programı etrafında birleşmesi hayati bir öncelik taşımaktadır. Dolayısıyla tarafların, yasama organındaki bu hassas dengeleri gözeterek çok boyutlu müzakerelere girişmesi kaçınılmaz bir devlet refleksi olarak belirmektedir.
Söz konusu bu siyasi arayışların ve anayasal formüllerin en kritik sacayağını ise bu kez sandığa yüksek katılım gösteren azınlık grupları oluşturmaktadır.
Arap Partilerinin Tarihi Rolü ve Sosyolojik Dönüşüm Dinamikleri
Ülke nüfusunun yüzde 20’sini oluşturmasına rağmen uzun yıllardır sistemik bir ayrımcılığa maruz kalan Arap vatandaşların oy kullanmama yönündeki köklü tutumlarını bu seçimde radikal bir şekilde değiştirmeleri, dengeleri bütünüyle sarsmıştır. Ortak Liste ve diğer azınlık temsilcileri, sandıktan çıkan bu benzeri görülmemiş güç gösterisini, ırkçılık dalgasına karşı durmaya hazır Yahudi seçmenlerle iş birliği kurmak adına stratejik bir manivela olarak kullanmak istediklerini duyurmuşlardır. Muhalefetin en güçlü lider adaylarından olan eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot, tüm halkın iradesini yansıtan kapsayıcı bir hükümet modelinden bahsetse de bu radikal ittifak modeline doğrudan değinmekten diplomatik olarak kaçınmıştır. Tel Aviv sokaklarında sol görüşlü aktivistler tarafından düzenlenen küçük çaplı gösteriler ise Arap partilerinin de içinde yer alacağı geniş tabanlı bir koalisyonun toplumsal tabanda bir karşılığı olduğunu göstermektedir.
Ancak tarihsel hafıza, 2021 yılında kurulan ve kısa ömürlü olan benzer bir ortaklık denemesinin yarattığı güvensizlik ve kurumsal kırılganlıkları da hafızalarda canlı tutmaktadır. Alınacak önlemler bağlamında, hızla büyüyen ultra Ortodoks nüfusun zorlu askerlikten muaf tutulması gibi sancılı meselelerin çözümü, kurulacak kabinenin sosyolojik olarak ne kadar kapsayıcı olacağına doğrudan endekslidir. Üç yıldır kesintisiz süren savaşlarda çocuklarını kaybeden seküler ailelerin tepkileri, bu dinsel ayrıcalıkları kamusal alanda çok daha tartışmalı hale getirmiş olup yeni yasama döneminin en büyük kriz başlıklarından birini oluşturmaktadır. Dolayısıyla, haklarının savunulmasını ve kurumsal temsil hakkı elde etmeyi uman azınlık kitlelerin talepleri, geleneksel siyaset elitlerinin ezberlerini bozacak ciddiyettedir.
Toplumsal fay hatlarının bu denli gerildiği bir atmosferde, en uzun süre görevde kalan lider olarak mevcut Başbakan’ın atacağı adımlar stratejik bir önem arz etmektedir.
Ulusal Birlik Hükümeti Baskısı ve Bölgesel Güvenlik Kalkanı Söylemleri
Toplumsal kutuplaşmanın ve kurumsal krizlerin en önemli mimarlarından biri olarak kabul edilen mevcut Başbakan, hakkındaki ağır yolsuzluk iddialarının yanı sıra Gazze Şeridi’ndeki esir takası antlaşmalarını geciktirmekle de suçlanmaktadır. Uluslararası alanda Batı Şeria’daki Yahudi yerleşimcilerin artan şiddet eylemleri ve Filistin halkına yönelik muameleler nedeniyle ciddi bir prestij kaybı yaşayan Tel Aviv yönetimi, bölgesel tehditleri bir can simidi olarak kullanmak isteyebilir. İran İslam Cumhuriyeti’ne yönelik gerçekleştirilmesi muhtemel yeni bir askeri harekat olasılığı, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki ara seçimlerin hemen ardından Washington’ın da desteğiyle yeniden sıcak bir gündem maddesi haline getirilebilir. Uzmanlar, askeri risklerin tırmandırıldığı böyle bir konjonktürde, Netanyahu’nun ulusal savunma reflekslerini gerekçe göstererek rakiplerini kendi liderliğinde bir ulusal birlik hükümetine zorlayabileceğini öngörmektedir.
Böylesi bir olağanüstü yönetim modeli, 7 Ekim güvenlik zafiyetlerinin kamusal alanda bağımsız komisyonlarca soruşturulması süreçlerini de süresiz olarak erteleme ve unutturma stratejisine hizmet edecektir. Savunma sanayisi harcamalarının katlandığı ve bölgesel müttefiklerle olan ticari hatların zarar gördüğü bu kriz ortamında, devlet mekanizmasının kendi kurumsal bekasını koruma refleksi her türlü iç siyasi hesaplaşmanın önüne geçmektedir. Kurumsal adalet sistemlerinin işleyişi askıya alınırken dış tehdit algısının tırmandırılması, iktidar elitlerinin kendi tasfiyelerini engellemek adına uygulayacakları en köklü hayatta kalma mekanizmasıdır.
