Son Dakika GelişmeleriYerel Haberler

Maltepe’de bina çökmesi can kaybını ikiye çıkardı aramalar sürüyor

Maltepe'de bina çökmesi sabahın erken saatinde Cevizli Mahallesi Doğu Sokak'ı alarma geçirdi. Eğilen üst katlar, enkaz altındaki arama ve yükselen can kaybı aynı karede toplandı. Resmi açıklamaların gün içinde değişen tablosu, ek kat iddiası ve başlatılan soruşturma okurun merakını büyütüyor. Kurtarma temposunun ayrıntısı, yapı stokuna dair riskler ve oturanları doğrudan ilgilendiren önlemler yazının akışında tek tek açılıyor.

Maltepe’de bina çökmesi, İstanbul Maltepe Cevizli Mahallesi Doğu Sokak’ta 1987 yapımı zemin artı 6 katlı yapıda 8 Ekim 2026 saat 05.40 sıralarında ilk üç katın göçmesiyle başladı. Üstteki dört kat yana eğildi ve çevre güvenlik altına alındı. Kayıtlarda 12 dairede 33 kişi vardı. İstanbul Valiliği can kaybının 2’ye yükseldiğini, 2 kişi için aramanın sürdüğünü ve 10 kişinin sağ çıkarıldığını bildirdi. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD), itfaiye, Ulusal Medikal Kurtarma Ekibi (UMKE), İstanbul Valisi Davut Gül, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) Başkanvekili Nuri Aslan ve İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığı sürece dahil oldu. Yazıda oluş biçimi, resmi açıklamalar ve kurtarma temposu, ek kat iddiasıyla denetim boyutu, saha güvenliği ve önlemler aktarılmaktadır.

Çökmenin oluş saati ve yapının kayıtlı profili

Bu özetten sonra çökmenin saatine ve yapının kayıtlı profiline inmek gerekir. Olayın merkezi, sahil şeridine yakın konut dokusunun içinde, ticari kullanımın da bulunduğu bir parselde yer alıyor ve sabaha karşı gelen ilk ihbarın ardından ekipler, Cevizli Mahallesi’ndeki yapı göçmesinin yalnızca alt katlarla sınırlı kalmadığını, üst bloğun da denge kaybettiğini gördü. Bu eğilme, müdahale planını klasik bir göçükten daha hassas hale getirdi çünkü tam yıkılma ihtimali çevredeki sokak akışını da kesti, vinç ile ambulansın aynı anda yanaşmasını da güçleştirdi. Zemin kattaki dükkan kullanımı, çalışma saatinden önce bile içeride insan bulunabileceği ihtimalini artırdı ve ihbarın gün ağarmadan gelmesi gece nöbeti ya da erken mesai ihtimalini masada tuttu. Nüfus kaydındaki 33 kişilik tablo, olay anında herkesin içeride olduğu anlamına gelmiyor, buna karşın ilk saatte net bir yoklama çıkarılmasını zorlaştırdı. Bu nedenle ilk dakikalar, hem enkaz dinlemesine hem de üst kottan tahliyeye aynı anda ayrıldı. Dar sokak kesiti ile toz bulutu, ilk müdahalenin hızını ekip sayısından çok parsel geometrisine bağladı, ihbar saatinin 05.40 olarak kayda geçmesi, gece vardiyası ile erken açılan dükkan ihtimalini aynı anda canlı tuttu ve bu kayıt ilk müdahale planının omurgasını daha ilk saatte kurdu.

Yapının 1987 tarihinde tamamlanmış olması, o günkü yönetmelik ile bugünkü taşıyıcı sistem beklentisi arasındaki farkı kendiliğinden tartışmaya açtı ve kayıtlar zemin artı 6 katı ile 12 daireyi gösterirken saha gözlemi ilk üç katın çöktüğünü, kalan dört katın yana yattığını ortaya koydu. Bu geometri, Maltepe’de bina çökmesi tablosunu yalnızca bir dairenin iç sorunu olmaktan çıkarıp sokak ölçeğinde bir risk haline getirdi. Zarar gören zemin, birinci ve ikinci kattaki dört dairede kayıtlı 14 kişiden 2’sinin memleketinde olduğunun anlaşılması, enkaz altı hesabını bir miktar daralttı fakat memleket bilgisi misafir, çalışan veya kayıt dışı bulunuş ihtimalini tek başına kapatmaz. Bu yüzden arama planı nüfus dökümüne kilitlenmeden, akustik veri ve görgü tanıklarıyla birlikte yürütüldü. İlk saatteki bu çapraz doğrulama, yanlış yoklamanın yaratacağı zaman kaybını azaltır ve görgü tanığının gördüğü eğilme ile kayıttaki kat sayısı birlikte okunmadan teknik hüküm kurulamaz. Kayıt ile fiili kullanım arasındaki açıklık, yoklama listesinin neden tek başına yeterli sayılmadığını da açıklar, daire sayısının 12, kayıtlı nüfusun 33 olması, misafir payını ayrıca sormayı zorunlu kıldı ve bu fark yoklama süresini belirgin biçimde uzattı.

İlk güvenlik çemberi, eğilen bloğun çevresindeki binaları da kapsayacak şekilde genişletildi ve yetkililerin aktardığına göre komşu yapılar boşaltılarak yaklaşma mesafesi kontrollü tutuldu. Bu adım, Doğu Sokak’taki kat çöküntüsünün ikincil bir göçüğü tetiklemesini önlemek içindi, meraklı kalabalığın enkaz hattına inmesini de fiilen kesti. İtfaiye, sağlık ve emniyet ekiplerinin aynı dar sokakta çalışması, vinç ve dinleme cihazlarının konumunu da belirledi. Üst katlardan indirilen kişiler, enkaz altındakilerden ayrı bir sağlık değerlendirmesine alındı. Tanık anlatımları, sesin sabaha karşı bir anda yükseldiğini ve toz bulutunun sokağı kapladığını işaret ediyor, bu da ilk dakikada pencere ve kapıların neden açılmaması gerektiğini hatırlatıyor. Bu tanıklıklar, çökmenin kademeli mi yoksa kısa sürede mi geliştiği sorusunu soruşturmanın teknik ayağına bırakıyor, boşaltılan komşu yapılardaki yoklama, asıl enkaz listesinden ayrı tutuldu ve bu ayrım sahadaki karışıklığı bir miktar azalttı.

Taşıyıcı sistemin hangi elemanında ilk kırılmanın oluştuğu, şu an için saha ekibinin değil bilirkişi incelemesinin konusudur ve zemin katın ticari kullanılması, bölme duvar ile tesisat müdahalelerinin zaman içinde çoğalmış olabileceğini düşündürür. Uzmanların benzer olaylarda altını çizdiği nokta, ruhsat dışı kat ilavesinin yükü kolon ve kirişlere beklenenden erken bindirmesidir. Bu tartışma, Maltepe’de bina çökmesi sonrasında yalnızca bu parseli değil, aynı dönemde yükselen komşu stoku da ilgilendirir. Sektörel etki burada belirginleşir, yapı denetim firmaları ile belediye ruhsat arşivleri aynı dosyada yeniden okunmak zorunda kalır ve arşiv taramasının olay günü değil olağan günde yapılması aynı yaş grubundaki yapıları bekleyen asıl iş yüküdür. Okur açısından pratik karşılık ise basittir, eğilen veya oturan bir yapıda eşya kurtarma refleksi can güvenliğinin önüne geçmemelidir. Bu refleksin ertelenmesi, hem içerideki boşluğu hem de dışarıdaki ekibi korur, kolon kapasitesinin ruhsat değişikliği gününde yeniden hesaplanması da göçüğün önlenebilir kısmını oluşturur, ruhsat arşivinin olay sabahı değil rutin denetimde açılması, aynı kuşaktaki stok için asıl sektörel karşılıktır ve bu iş yükü denetim firmalarını da doğrudan bağlar.

Resmi açıklamalar ve enkaz başındaki kurtarma temposu

Resmi açıklamalara ve enkaz başındaki tempoya geçildiğinde sayıların saat saat değiştiği görülür. Gün içindeki açıklamalar tek bir sayıya kilitlenmedi, tablo saat saat güncellendi ve ilk değerlendirmede enkaz altında üç kişinin bulunduğu belirtilirken bu kişiler 2006 doğumlu 20 yaşında bir kadın, 1960 doğumlu 66 yaşında bir erkek ve 1986 doğumlu 40 yaşında bir erkek olarak açıklandı. Ardından valilik, can kaybının 2’ye yükseldiğini ve aramanın 2 kişi için sürdüğünü duyurdu. Aynı akışta 10 kişinin sağ olarak çıkarıldığı bilgisi de paylaşıldı. Bu değişim, Maltepe’deki enkaz oluşumunda kurtarılan, tahliye edilen ve hâlâ ulaşılamayan kişilerin farklı kategorilerde sayılmasından kaynaklanıyor. Okurun sayıları yan yana koyarken açıklama saatini birlikte okuması gerekir, aksi halde aynı günün iki ayrı tespiti çelişki gibi dolaşıma çıkar. İsim, yaş ve doğum yılı bilgisinin erken paylaşılması ailelerin hastane ile enkaz hattını ayırmasına yaradı, duyulan isim açıklama saatiyle birlikte okunmadan kesin sonuca varılmamalıdır, üç ismin yaşlarıyla birlikte açıklanması, hastane yoklamasını enkaz yoklamasından ayırdı ve bu ayrım yanlış hastane başvurusunu büyük ölçüde kesti.

Vali daha erken saatlerde, enkaz altında değerlendirilen 7 kişiden 4’ü ile iletişim kurulduğunu, 5 kişinin kurtarıldığını ve bu 5 kişinin sağlık durumunun iyi olduğunu söylemişti, aynı açıklamada 3 kişi için aramanın sürdüğü de yer alıyordu. Gün ortasına doğru gelen valilik metninde ise hayatını kaybedenlerin sayısı 2’ye çıkmış, aranan sayısı 2 olarak güncellenmişti. Bu iki metin çelişki değil, Maltepe’de bina çökmesi gibi olaylarda olağan olan ardışık durum tespitidir. İletişim kurulan kişi ile enkazdan çıkarılan kişi aynı anda aynı anlama gelmez. Ses alınan nokta, kurtarma ekibine yön verir fakat çıkarma süresi enkazın geometrisine bağlıdır ve ses alınan noktanın değişmesi ekibin aynı boşlukta kaldığı anlamına gelmez. Bu ayrım, ailelerin bilgi beklerken duyduğu sayıyı doğru okumasına da yardım eder, erken saatteki iyi sağlık bilgisi gün ortasındaki can kaybı artışıyla birlikte okunduğunda tablonun neden sabitlenmediği anlaşılır, erken iyi haber ile gün ortası can kaybı artışı, tek cümlede birleştirilmeden okunmalıdır ve bu okuma ailelerin beklentisini dengeler.

Ekipler enkazda sismik akustik dinleme yaptı ve bu yöntem, göçük içindeki hafif sesi ile hareketi dışarıdaki gürültüden ayırmaya çalışır. Doğu Sokak’taki yıkım tablosunda üst bloğun eğik durması, dinleme noktalarının seçimini daha da hassaslaştırdı. Ağır iş makinesinin erken girmesi hem kalan boşlukları kapatabilir hem de eğilen kütleyi oynatabilir, bu nedenle tempo dışarıdan bakıldığında yavaş görünse de içerideki boşlukları koruyan bir tempodur. Sağlık ekiplerinin hazır bekletilmesi, çıkarılan kişinin ilk dakikada müdahale almasını sağlar. AFAD ve UMKE’nin aynı hat üzerinde çalışması, tıbbi tahliye ile arama kararının tek merkezden bağlanmasını gerektirir. Makinenin gecikmesi bu yüzden ihmal değil eğik kütlenin altında boşluk koruma tercihidir ve dinleme için çevredeki araçların kısa süre susturulması da aynı temponun parçasıdır, susturulan çevresel gürültü, dinleme cihazının hafif sesi ayırmasını kolaylaştırdı ve bu tercih boşluğu korudu.

Bakanlığın paylaştığı metin, il müdürlüğü ekiplerinin valilik koordinasyonunda inceleme ve çalışmaya başladığını, hiçbir ihtimalin göz ardı edilmediğini vurguladı ve bu dil, teknik hasar tespiti ile arama kurtarmanın aynı saatte yürüdüğünü gösterir. İBB tarafı ise çevredeki binaların boşaltıldığını ve gerekli tedbirin alındığını aktardı. Cevizli’deki göçük hadisesi böylece yalnızca enkaz alanına sıkışmadı, sokak ölçeğinde bir tahliye operasyonuna dönüştü. Komşu binaların boşaltılması, olası bir domino etkisini kesmek için alınan en somut önlemdir. Bu önlem, sakinlerin kısa süre eşyasız kalmasını göze alan bir can güvenliği tercihidir ve tahliye edilen komşu sakinlerin bilgi alma noktası da aynı koordinasyona bağlanmalıdır. İl müdürlüğü incelemesi ile tahliye kararı aynı saatte yürüdüğü için hasar tespiti kurtarmayı bekletmez, sakinlerin eşyasız bekleyişi, domino riskine karşı alınan somut önlemin bedelidir ve bu bedel kısa süreliğine göze alındı.

Soruşturma ayağı da aynı gün açıldı ve başsavcılık olaya bir cumhuriyet başsavcıvekili ile bir cumhuriyet savcısı görevlendirdi. Bu atama, olayın yalnızca afet müdahalesi olarak kalmayacağını, inşaat süreci ve kullanım değişikliklerinin de dosyaya gireceğini gösterir. Delil bakımından enkazdan çıkan taşıyıcı parçalar, ruhsat dosyası ve kat ilavesine ilişkin belgeler aynı klasörde toplanır. Adli sürecin sürmesi, kurtarma ekibinin saha önceliğini değiştirmez, önce yaşam alanı korunur sonra kayıt altına alma genişler. Bu sıra, hem aileler hem de teknik tespit için en doğru sıradır. Belgelerin aynı klasörde toplanması tanık beyanının tek başına hüküm kurmasını engeller ve savcıların dosyayı aynı gün devralması delil toplamanın soğumasını da önler, aynı gün devralınan dosya, enkazdan çıkan taşıyıcı parçanın soğumadan kayda girmesini sağlar ve bu hız delilin dağılmasını önledi.

Ek kat iddiası ve denetim boyutunun ağırlaşması

Ek kat iddiası ve denetim boyutu, kurtarma sürerken ayrı bir hat olarak ağırlaşır. İBB Başkanvekili, yapının eski olduğunu, dönemin yönetmeliğine göre yapıldığını ve üzerine birkaç kat eklendiğini söyledi. Bu cümle, Maltepe’de bina çökmesi dosyasının ruhsat tarihi ile fiili kat sayısını yan yana koymayı zorunlu kılar. Ek kat, yalnızca metrekare artışı değildir, deprem ve düşey yük hesabını değiştiren bir müdahaledir ve metrekare kazancının konuşulduğu her tadilat, yük hesabı yenilenmeden güvenli sayılamaz. Aynı açıklamada vatandaşın metrekare hesabı yerine can güvenliğini düşünmesi gerektiği de vurgulandı. Bu çağrı, bireysel tadilat kararlarının kolektif risk üretebildiğini hatırlatır. Bakanlık ile belediye arasında daha sıkı uyum gerektiği de ayrıca dile getirildi, dönemin yönetmeliğine uygunluk iddiası sonraki kat ilavesinin ayrıca ruhsata bağlanıp bağlanmadığı sorusunu kapatmaz, yük hesabı yenilenmeden eklenen kat, metrekare kazancını can güvenliğinin önüne geçirir ve bu hesap yapılmadan güvenlik iddiası eksik kalır.

Denetim boyutu burada ikinci bir bilgi katmanı olarak öne çıkar ve benzer yaştaki yapılarda kolon kesme, asma kat ile tesisat kırma gibi müdahaleler zamanla birikir, hiçbiri tek başına çökme nedeni sayılmasa da birlikte taşıyıcı kapasiteyi düşürür. Maltepe’de bina çökmesi sonrasında bilirkişinin bakacağı yer de tam olarak bu birikmiş müdahale izidir. Sektör açısından sonuç, yapı denetim arşivinin dijital ve geriye dönük taranması baskısının artmasıdır. Belediyelerin ruhsat sorgusunu vatandaşa açık ve anlaşılır tutması, bu tür iddiaların olay günü değil olağan günde kontrol edilmesini sağlar, açık sorgu malikin ve kiracının aynı belgeyi farklı anlatılarla duymasını da azaltır. Soruşturma tamamlanmadan tek bir kusur adreslemek doğru olmaz. Yine de ek kat iddiası, dosyanın merkez sorularından biri olarak durmaktadır ve geriye dönük tarama baskısı denetim firmalarının düzenli dosya disiplini kurmasını gerektirir, açık ruhsat sorgusu, kiracı ile malikin aynı belgeyi farklı anlatmasını azaltır ve bu açıklık olağan günde kontrolü kolaylaştırır.

Kentsel dönüşüm tartışması bu noktada soyut bir slogan olmaktan çıkar. Doğu Sokak’taki kat çöküntüsü, dönüşüm sırasının yalnızca ekonomik değerle değil risk puanıyla da kurulması gerektiğini gösterir. Aynı dönemde yapılan ve sonradan kat alan yapılar, tek tek şikayet gelmeden de taranabilir ve şikayet gelmeden tarama yapılması riski yalnızca sesini yükselten sokağa hapsetmemek anlamına gelir. Bu tarama, malik ile kiracıyı karşı karşıya bırakmadan, ortak alan güvenliğini öne alan bir yöntemle yürütülmelidir. Aksi halde her olaydan sonra yalnızca o sokağın boşaltılmasıyla yetinilir ve risk bir sonraki sokağa devredilir. Uzmanların saha deneyiminde tekrar eden uyarı, taşıyıcıya dokunan tadilatın belediye onayı olmadan yapılmamasıdır, risk puanı ekonomik değerin önüne alınmazsa dönüşüm sırası sürekli enkazdan sonra kurulur, risk puanı konuşulmadan kurulan dönüşüm sırası, enkazdan sonra liste yapmaya mahkum kalır ve bu mahkumiyet bir sonraki sokağa risk devreder.

Saha güvenliği ve oturanlar için uygulanabilir önlemler

Saha güvenliğine ve oturanların uygulayabileceği önlemlere geçildiğinde eğilen kütle yeniden öne çıkar. Saha güvenliğinin üçüncü pratik karşılığı, eğilen kütlenin çevresinde ikinci bir çökme ihtimalinin ciddiye alınmasıdır. Bu ihtimal, Maltepe’de bina çökmesi sürerken meraklı toplanmayı ve görüntü almak için yaklaşmayı da riskli hale getirir. Ekiplerin işaretlediği sınır, keyfi bir uzaklaştırma değil, olası savrulma alanının hesabıdır ve bu hesap yapılmadan kurulan bant kalabalığı yalnızca görüntü için geri iter. Komşu bina sakinlerinin geçici olarak başka bir adreste kalması, kısa vadede zor olsa da yapı sabitlenene kadar doğru tercihtir. Sabitlenme kararı, yalnızca gözle düzgün görünmeye değil ölçüm cihazlarının verdiği oynama verisine bağlanmalıdır. Bu veri paylaşılmadan içeri girmek, kurtarma ekibinin açtığı güvenli koridoru da bozabilir ve ölçüm açıklanmadan verilen içeri girme kararı ikinci bir göçüğü davet edebilir, ölçüm cihazı veri vermeden içeri girmek, ikinci göçük ihtimalini büyütür ve bu ihtimal bant ihlaliyle büyür.

Oturanlar için uygulanabilir önlem, olay anından bağımsız bir alışkanlık olarak da kurulabilir. Bina yöneticisi, ruhsat özeti, iskan durumu ve sonradan eklenen kat ya da balkon bilgisini ortak alanda yazılı tutarsa, Cevizli’deki göçük hadisesi benzeri bir günde yoklama daha hızlı çıkar ve ortak alandaki yazılı özet kriz anında yöneticinin hafızasına bağlı kalmayı azaltır. Kiracı ve malik, kolon ve kiriş görünen noktalarda çatlak, kapı sürtmesi ve zeminde ayrılma fark ederse bunu yalnızca fotoğrafla değil resmi başvuruya bağlayarak kayıt altına almalıdır. Başvuru kaydı, sonradan açılacak soruşturmada zaman çizelgesi de oluşturur, tarihli kayıt sonradan oluşan hasarla eski hasayı ayırmayı da kolaylaştırır. Apartman toplantısında metrekare kazancı konuşulurken can güvenliği aynı cümlenin içinde kalmalıdır. Bu dil, İBB açıklamasındaki çağrıyla da örtüşür. Küçük görünen bir tadilat izni sorgusu, ağır bir enkaz hesabını daha başlamadan azaltabilir, tarihli başvuru kaydı, eski çatlak ile yeni ayrılmayı ayırmayı kolaylaştırır ve bu kayıt yöneticinin sözüne bağlı kalmayı azaltır.

Kurtarma süresince sağlık tarafı da ayrı bir hat olarak izlenmelidir. Sağ çıkarılan 10 kişi ile daha erken açıklamadaki 5 kişinin iyi durumda olması, yaralanma şiddetinin kişiden kişiye değiştiğini gösterir. Enkazdan çıkan herkesin ilk saatte değil sonraki günlerde de kontrol edilmesi gerekir çünkü toz, ezilme ve gecikmiş iç kanama belirtileri geç gelebilir, toz soluyan kişilerin ertesi gün artan öksürüğü ilk muayenenin temiz çıkmasını tek başına yeterli kılmaz. Bu takip, hastane kaydının olay adresiyle eşleştirilmesiyle kolaylaşır ve olay adresiyle eşleşen kayıt taburcu olan kişinin ertesi gün şikayetini aynı dosyaya bağlar. Ailelerin bilgi alma noktası tek merkezde toplanırsa çelişen sayılar da daha az dolaşır. Valilik açıklamasının esas alınması, ikinci el aktarımların önüne geçer, ertesi gün artan öksürük, ilk muayenenin temiz çıkmasını tek başına yeterli kılmaz ve bu belirti taburcu sonrası da izlenmelidir.

Günün sonunda tablo şudur, iki kişi yaşamını yitirmiş, iki kişi için arama sürmüş, on kişi sağ çıkarılmış ve çevre binalar boşaltılmıştır. Soruşturma, ek kat iddiası ve 1987 tarihli ruhsat aynı dosyada ilerlemektedir. Bu dosya kapandığında cevap aranacak soru yalnızca bu sokağın değil, aynı yaş grubundaki yapıların hangi hızla taranacağıdır. Oturan açısından bugünkü en doğru hareket, eğilen yapıya yaklaşmamak, resmi yoklamaya katılmak ve taşıyıcıya dokunan her değişikliği kayıtlı hale getirmektir. Kurumlar arası uyum çağrısı ise kağıt üzerinde değil ruhsat ve denetim verisinin aynı ekranda buluşmasıyla anlam kazanır, aynı ekranda buluşmayan veri uyum çağrısını uygulamaya dökmez. Arama tamamlanmadan verilecek her kesin hüküm, hem ailelere hem de teknik tespite haksızlık eder ve kesin hüküm ertelenirken aramanın sürmesi bekleyişi de teknik tespiti de aynı ciddiyetle korur, aynı ekranda buluşmayan ruhsat verisi, uyum çağrısını uygulamada eksik bırakır ve bu eksik uyum çağrısını zayıflatır.

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu