Küçükçekmece’de yıkımı yapılan bina kentsel dönüşüm kapsamında boşaltılmış Şirin Sitesi bloğunda saat 20.30 sıralarında kısmen yıkıldı ve yoldan geçen 2 kişi hafif yaralandı. İnönü Mahallesi Sarsılmaz Sokak civarında Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) itfaiye polis sağlık ve zabıta ekipleri derhal sevk edildi. 6 katlı yapının ayakta kalan bölümü çalışmalar kesildikten sonra kendiliğinden göçtü. Yaralılar ilk müdahale sonrası hastaneye alınırken köpekli tarama sonucunda enkaz altında kimse bulunmadığı tespit edildi. Yazıda olayın dakika dakika gelişimi kentsel dönüşüm güvenliği yaralıların durumu uzman değerlendirmeleri ve İstanbul genelindeki riskli yapı stoku incelenecektir. Şimdi yaşananların teknik ve insani boyutuna geçelim.
Olay Anının Gelişimi ve Acil Ekiplerin Müdahalesi
Mahalle sakinleri öğleden sonra yıkım makinelerinin sesini duyduklarını ancak akşam saatlerinde çalışmaların durduğunu aktardı. Bir vatandaş bloğun duruşundan endişe ettiğini ve çökeceğini tahmin ettiğini söyledi. Ani gürültüyle birlikte yükselen toz dumanı çevreyi kapladı ve kısa süreli panik yaşandı. Yoldan geçmekte olan 2 kişi enkaz parçalarından etkilendi. Sağlık ekipleri olay yerine ulaşır ulaşmaz yaralılara müdahale etti ve onları hastaneye yönlendirdi.
İhbarın ardından AFAD ekipleri göçük altında kalmış olabileceği iddia edilen kişiler için arama başlattı. Köpekli tarama kısa sürede tamamlandı ve kimsenin enkaz altında olmadığı anlaşıldı. Polis çevrede güvenlik şeridi oluştururken cadde trafiğe kapatıldı. İtfaiye ekipleri kalan molozları kontrol altında tutmaya çalıştı. Ertesi gün dron görüntüleriyle hasarın boyutu havadan incelendi.
Çökme sırasında bir iş yerinin güvenlik kamerası son anda kaçan kişileri kaydetti. Bu görüntüler olayın ne kadar ani geliştiğini gözler önüne serdi. Belediye açıklamasında kısmi çökmenin yaşandığı ve yaralıların durumunun yakından izlendiği belirtildi. İnceleme ekipleri binanın statik durumunu yerinde değerlendirmeye aldı. Sektör temsilcileri bu tür olayların yıkım planlamasındaki eksikliklerden kaynaklandığını vurguladı.
Yıkım sırasında alınan önlemlerin yetersiz kaldığı yönünde görüşler dile getirildi. Bağımsız denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi gerektiği konuşuldu. Mahalle sakinleri benzer risklerin başka bloklarda da bulunabileceğinden endişe etti. Yetkililer çevre binalarda hasar olup olmadığını tek tek kontrol etti. Olayın ardından bölgede sükunet sağlanmaya çalışıldı.
Kentsel Dönüşüm Sürecinde Yıkım Güvenliğinin Önemi
İstanbul genelinde binlerce yapı kentsel dönüşüm kapsamında yenilenirken yıkım aşaması en kritik evrelerden birini oluşturuyor. Eski binaların taşıyıcı sistemleri yıllar içinde zayıfladığı için kontrollü yıkım bile beklenmedik sonuçlar doğurabiliyor. Planlama aşamasında zemin etüdü ve komşu yapı etkileşimi yeterince hesaplanmazsa kalan kısımlar dengelerini yitirebiliyor. Bu durum hem çalışanları hem de yoldan geçenleri tehlikeye atıyor. Denetim sıklığının artırılması şart görünüyor.
Yıkım firmalarının kullandığı yöntemler arasında hidrolik kırıcılar ve kontrollü patlatma yer alıyor ancak her yapı için aynı teknik uygun olmayabiliyor. Kalan duvar ve kolonların geçici desteklerle sabitlenmesi unutulursa rüzgar veya titreşim bile tetikleyici olabiliyor. Uzmanlar gece saatlerinde çalışma yapılmamasını öneriyor çünkü görünürlük azalıyor. Sigorta poliçelerinin kapsamı da bu tür riskleri tam karşılamayabiliyor. Sektörde standartların yükseltilmesi kaçınılmaz hale geldi.
Belediyelerin ruhsat sürecinde daha sıkı statik rapor talep etmesi gerektiği belirtiliyor. Bağımsız mühendislerin yıkım öncesi son kontrolü yapması pratikte her zaman uygulanmıyor. Vatandaşların şikayet hatlarını daha etkin kullanması teşvik edilmeli. Eğitimli operatörlerin istihdamı kaza oranlarını düşürebilir. Bu alanda yaşanan her olumsuzluk tüm kentsel dönüşüm projelerine gölge düşürüyor.
Yaralıların Tedavisi ve Bölgedeki Güvenlik Önlemleri
Hastaneye kaldırılan 2 kişinin sağlık durumunun hayati tehlike taşımadığı öğrenildi. İlk müdahale olay yerinde yapıldıktan sonra ileri tetkikler için sağlık kuruluşuna sevk edildiler. Aileleri bilgilendirildi ve ziyaret imkanı sağlandı. Bölgede tozun solunum yollarına etkisi nedeniyle çevredeki bazı kişiler de sağlık kontrolünden geçirildi. Ekipler gece boyunca nöbet tuttu.
Cadde kapatılması ulaşımı aksattı ancak güvenlik gerekçesiyle bu önlem alındı. Çevre apartmanlarda çatlak kontrolü yapıldı ve hasar tespit edilmedi. Zabita ekipleri meraklı kalabalığı uzak tuttu. AFAD koordinasyonunda moloz kaldırma planı hazırlandı. Ertesi sabah dron uçuşuyla kalan riskli parçalar belirlendi.
Mahalle sakinleri evlerine dönerken tedirginlik yaşadıklarını ifade etti. Bazı aileler çocuklarını okula gönderirken ekstra dikkat gösterdi. Yerel esnaf iş yerlerini geçici olarak kapattı. Belediye temizlik ekipleri tozu süpürmek için erken saatte sahaya indi. Olayın psikolojik etkisi birkaç gün daha hissedilecek gibi duruyor.
Güvenlik şeridinin ne kadar süre kalacağı henüz netleşmedi. İnceleme sonuçları açıklanana kadar bölgede yaya trafiği kısıtlı tutulacak. Komşu sitelerde yaşayanlar kendi binalarının durumunu sormaya başladı. Yetkililer her türlü ihbarın değerlendirileceğini duyurdu. Bu süreçte şeffaf iletişim güveni artıracaktır.
Benzer olayların ardından kamuoyunda yıkım firmalarına yönelik eleştiriler yükseliyor. Sorumluluğun kimde olduğu sorusu hukuki süreci de başlatabilir. Sigorta şirketleri hasar dosyalarını açmaya hazırlanıyor. Vatandaşlar bundan sonra yıkım alanlarına daha uzak durmayı tercih edecek. Toplumsal farkındalık bu tür kazaları azaltmada önemli rol oynar.
Benzer Risklerin Azaltılması İçin Uzman Önerileri
İnşaat Mühendisleri Odası (İMO) üyesi uzmanlar yıkım öncesi 3 boyutlu modelleme yapılmasını öneriyor. Kalan yapı elemanlarının yük dağılımı dijital ortamda simüle edilirse sürpriz çökmeler önlenebilir. Geçici çelik destek sistemlerinin zorunlu hale getirilmesi tartışılıyor. İş güvenliği eğitimlerinin periyodik yenilenmesi şart. Bu öneriler hayata geçerse kaza istatistikleri düşer.
Yıkım sahasının etrafında daha geniş güvenlik mesafesi bırakılmalı. Yaya yollarının geçici olarak başka güzergaha alınması düşünülebilir. Sensörlerle titreme ve eğilme anlık izlenebilir. Belediyeler bu teknolojiyi teşvik edecek düzenlemeler getirebilir. Maliyet artışı olsa da insan hayatı her şeyden önceliklidir.
Sektördeki küçük firmaların teknik kapasitesi yetersiz kalabiliyor. Büyük müteahhitlerin alt yüklenici seçiminde daha titiz davranması gerekiyor. Bağımsız denetçi raporları yıkım izni için ön şart olmalı. Kamuoyu bu konuda baskı oluşturursa mevzuat hızla güncellenebilir. Deneyimler gösteriyor ki önlem almak sonradan pişman olmaktan ucuzdur.
Gece saatlerinde çalışma yasağı getirilmesi görüşülen konular arasında. Aydınlatma yetersizliği hata payını artırıyor. Operatör yorgunluğu da risk faktörü. Vardiya sisteminin sıkı denetlenmesi faydalı olur. Bu tür düzenlemeler hem çalışanı hem çevreyi korur.
Mahalle muhtarlıkları riskli yapı bildirimlerini daha sistematik toplamalı. Vatandaş uygulamalarıyla fotoğraf ve video gönderilebilmeli. Erken uyarı mekanizması kurulursa birçok kaza önlenir. Eğitim seminerleri semt konaklarında düzenlenebilir. Bilinçlenen toplum kendi güvenliğini de sağlar.
Sigorta primlerinin risk profiline göre belirlenmesi firmaları daha dikkatli olmaya zorlar. Hasarsızlık indirimi güvenli çalışanları ödüllendirir. Bu piyasa mekanizması denetimi destekler. Uzun vadede sektör kalitesi yükselir. Herkesin kazandığı bir düzen kurulabilir.
İstanbul’daki Riskli Yapı Stokunun Geleceği
Kentte halen yüz binlerce yapı deprem yönetmeliğine uygun değil. Kentsel dönüşüm hızlanırken yıkım kalitesi aynı hızda artmıyor. Yeni yapılacak binaların yanı sıra yıkılanların güvenli şekilde ortadan kaldırılması da planın parçası olmalı. Finansman modelleri bu kalemleri de kapsamalı. Aksi halde dönüşüm yarım kalır.
Yerel yönetimler ilçe bazında risk haritalarını güncel tutmalı. Öncelikli alanlar belirlenip sırayla dönüştürülmeli. Vatandaşın evini boşaltırken yaşadığı mağduriyet azaltılmalı. Geçici konut çözümleri çeşitlendirilmeli. Sosyal boyutu unutulursa direnç oluşur.
Teknoloji kullanımı yaygınlaşırsa hem hız hem güvenlik artar. Yapay zeka destekli hasar tespit sistemleri sahada kullanılmaya başlandı. Bu araçlar insan gözünün kaçırdığı çatlakları yakalayabilir. Pilot uygulamalar başarılı olursa tüm kente yayılabilir. Yatırımın geri dönüşü kısa sürede alınır.
Eğitim kurumları inşaat mühendisliği müfredatına yıkım mühendisliği dersleri eklemeli. Mezunlar sahaya daha donanımlı çıkmalı. Staj programları gerçek yıkım sahalarında yapılmalı. Teori ile pratik birleşirse hatalar azalır. Gelecek nesil mühendisler bu olaylardan ders çıkaracaktır.
Toplum olarak riskli yapılarda oturmanın bedelini artık daha iyi anlıyoruz. Herkes kendi evinin durumunu sorgulamalı. Belediyeler ücretsiz ön inceleme hizmeti sunabilir. Küçük adımlar büyük felaketleri önler. Güvenli kentler ancak ortak çabayla inşa edilir.
