Din-İslamSon Dakika Gelişmeleri

Kuran Ayetleri Işığında Kadın Ve Erkek Eşitliği Gerçeği

İlahi mesajda yer alan sorumluluklar, manevi değer ölçüleri ve Arapçanın kendine özgü dil kuralları çerçevesinde kadın ile erkeğin yaratıcı katındaki konumu bütün yönleriyle yeniden değerlendiriliyor.

Din ve inanç dünyasında sıkça tartışma konusu haline getirilen kadın ile erkeğin konumu meselesi Kuran ayetlerinin bütünlüğü ve Arapçanın edebi incelikleri üzerinden ele alınıyor. İlahi metne yönelik art niyetli eleştirilere ve geleneksel kalıplara dayalı yanlış yorumlara karşı sunulan değerlendirmelerde yaratıcı katında üstünlüğün yalnızca takva ölçütüne dayandığı vurgulanıyor. Bu kapsamlı incelemede öncelikle yaratılışsal farklılıkların üstünlük sebebi olmadığını ve sorumluluk ile mükafat dengesini inceleyeceğiz. Ardından ayetlerde geçen kapsayıcı edatların ve doğrudan kadın ile erkeği birlikte anan pasajların anlam derinliğini ele alacağız. Son bölümde ise Arapçadaki eril ve dişil gramer yapısını ile tağlib sanatının metin üzerindeki etkilerini analiz ederek okuyucularımıza aktaracağız.

Yaratılışsal Farklılıklar Ve Sorumluluk İle Mükafat Dengesi

İslam dinine ve Kuran ayetlerine karşı mesafeli duran veya eleştiri yönelten bazı çevreler tarafından ilahi metinde kadın ile erkeğin eşit olmadığı ve kadının ikinci sınıf bir konuma yerleştirildiği iddiası sıklıkla gündeme getirilmektedir. Bu iddiaları savunan kesimler kadının yalnızca erkeğe hizmet eden bir varlık veya ahiret yurdunda sunulan sıradan bir ödül unsuru gibi gösterildiğini öne sürerek ayetleri bağlamından koparmaktadır. Oysa biyolojik ve psikolojik açıdan kadın ile erkeğin yaratılış gereği farklı özelliklere sahip olması hiçbir şekilde birinin diğerinden üstün olduğu anlamına gelmemektedir. İlahi mesajda gerek cinsiyetler arasında gerekse bireyler arasında değer ve üstünlük ölçütü tamamen takvaya, yani yaratıcının koruması altına girme bilincine dayandırılmaktadır.

Geleneksel yorumların da etkisiyle ortaya atılan temel itirazlardan biri Kuran ayetlerinde yer alan cennet tasvirlerinin ve manevi ödüllerin yalnızca erkeklere hitap ediyormuş gibi okunmasıdır. Özellikle Rahman, Vakıa ve Nebe surelerindeki ilgili ayetler örnek gösterilerek cezalandırma konusunda eşit tutulan kadınların ödüllendirme aşamasında geri planda bırakıldığı yönünde yanıltıcı çıkarımlar yapılmaktadır. Bununla birlikte Bakara Suresi iki yüz yirmi sekizinci ayetinde boşanma hukuku bağlamında geçen derece ifadesi de cinsiyetler arası bir hiyerarşi varmış gibi yorumlanmaktadır. Halbuki ilgili ayetin hukuki bağlamı incelendiğinde bu ifadenin boşanma sonrasında kadınların gebelik ihtimaline karşı beklemek zorunda oldukları iddet süresinden erkeklerin muaf olmasını anlatan teknik bir düzenleme olduğu açıkça görülmektedir.

İlahi hitapta emirlere ve yasaklara uyma sorumluluğu ile dünyadaki amellerin karşılığı olarak verilecek ceza ve mükafat dengesi açısından kadın erkek eşitliği mutlak bir ilke olarak karşımıza çıkmaktadır. Kuran ayetlerinin yüzlercesinde genel hükümler, ahlaki kurallar ve ahiret ödülleri zikredilirken Arapçada kim veya her kim anlamına gelen men edatı kullanılmaktadır. Cinsiyet ayrımı gözetmeyen bu kapsayıcı edat hem kadınları hem de erkekleri doğrudan muhatap alarak ilahi buyrukların tüm insanlık için geçerli olduğunu ortaya koymaktadır. Dolayısıyla yaratıcı katında erkeklerin kayırıldığı veya kadınların dışlandığı yönündeki iddialar metnin temel mantığıyla tamamen çelişmektedir.

İslam düşüncesi ve tefsir tarihi uzmanları kutsal metinlerin anlaşılmasında dönemin toplumsal koşullarının ve hukuki düzenlemelerinin doğru okunması gerektiğini belirtmektedir. Boşanma sürecindeki bekleme süresi gibi biyolojik temelli hukuki tedbirleri genel bir değer yargısına dönüştürmek metnin adalet ilkesini gölgelemektedir. Ayetlerin bütünlüğü içerisinde her bireyin kendi iradesi ve eylemleriyle sorumlu tutulduğu bireysel hesap bilinci esas alındığında cinsiyet temelli ayrımcılık iddialarının temelsiz kaldığı net biçimde anlaşılmaktadır.

Kapsayıcı Ayetler Ve Ahiret Hayatının Madde Ötesi Yapısı

Genel hükümlerin yanı sıra Kuran ayetlerinde kadın ve erkeğin aynı dereceye sahip olduğunu ve aynı manevi karşılığı alacağını açıkça ilan eden çok sayıda doğrudan ifade bulunmaktadır. Ali İmran Suresi yüz doksan beşinci ayetinde aklını kullanan ve yaratıcıya gönülden bağlanan kimselere hitaben erkek olsun kadın olsun hepsinin birbirinden olduğu ve çalışan hiçbir kimsenin emeğinin zayi edilmeyeceği kesin bir dille bildirilmektedir. Benzer şekilde Nisa Suresi yüz yirmi dördüncü ayeti ile Nahl Suresi doksan yedinci ayetinde erkek veya kadın olarak iman edip düzeltmeye yönelik iyi işler yapan herkesin güzel bir hayatla yaşatılacağı ve cennete gireceği müjdelenmektedir. Ahzab Suresinde de ibadet ve ahlaki erdemler sayılırken mümin erkekler ve mümin kadınlar şeklinde tek tek eşleştirme yapılarak her iki cinsin de ibadet ve sorumluluk alanında müşterek olduğu vurgulanmaktadır.

Yaratıcı katında cinsiyet ayrımı bulunmadığı bu kadar açıkken aksi yöndeki söylemlerin ya bilgisizlikten ya da metni çarpıtma niyetinden kaynaklandığı görülmektedir. Cennet nimetlerine dair anlatılan bağlar, bahçeler ve somut ikramların ise insan zihnini iyiliğe özendirmek amacıyla kullanılan birer sembolik ifade olduğu unutulmamalıdır. Ahiret aleminde bugünkü fiziksel dünya şartlarına benzer bir tarım veya madde düzeni bulunmayıp oradaki yaşam doğrudan insanın öz varlığı olan benliğine ve ruhuna yönelik bambaşka bir boyutta gerçekleşecektir. Dünyadaki biyolojik yapımız, görme ve işitme duyularımız, sindirim sistemimiz ve üreme mekanizmamız tamamen bu gezegenin atmosferine ve yaşam koşullarına göre ayarlanmıştır.

Öteki alemde dünyevi anlamda bir üreme veya fiziksel bedensel ihtiyaçlar söz konusu olmayacağından ayetlerdeki tasvirleri maddi bir tüketim algısıyla okumak büyük bir yanılgıdır. İnsanın asıl özünü oluşturan nefis ve ruh yapısının daha bu dünyadayken dahi cinsiyeti bulunmadığına göre ilahi adalet sisteminde biyolojik farklılıkların bir üstünlük aracına dönüştürülmesi düşünülemez. Her birey kendi benliğiyle, niyetiyle ve ortaya koyduğu güzel davranışlarla değerlendirilerek ebedi huzura kavuşturulacaktır. Bu temel hakikat kavrandığında ahiret ödüllerine dair yapılan yüzeysel tartışmaların anlamını yitirdiği görülmektedir.

Din sosyolojisi ve felsefe araştırmacıları kutsal metinlerdeki sembolik anlatımların tarihsel süreçte ataerkil kültür kalıpları üzerinden yorumlanmasının çeşitli yanlış anlamalara zemin hazırladığına dikkat çekmektedir. Toplumların kendi geleneksel alışkanlıklarını dini metinlere yansıtması yerine metnin evrensel ve ruhsal mesajına odaklanmak sağlıklı bir inanç algısı için zorunludur. Bireyin öz değerini cinsiyetinden değil ahlaki olgunluğundan ve topluma sağladığı faydadan aldığı bilinci yaygınlaştıkça hem toplumsal huzur hem de metinlere yönelik doğru kavrayış güçlenecektir.

Arapçanın Gramer Yapısı Ve Tağlib Sanatının Metindeki Rolü

Kadın ve erkek eşitsizliği iddialarının temel dayanağı olarak gösterilen dilsel ifadelerin arkasında aslında Arapçanın kendine özgü dil bilgisi kuralları yatmaktadır. Yeryüzündeki her dilin kendine ait yapısal özellikleri bulunduğu gibi dünya dillerinin büyük bir kısmında kelimeler eril ve dişil olarak iki ayrı gramer kategorisinde sınıflandırılmaktadır. Türkçede kadın veya erkek fark etmeksizin üçüncü tekil şahıs için tek bir zamir kullanılırken İngilizce gibi dillerde dahi cinsiyete göre farklı zamirler tercih edilmektedir. Kuran metni de insanlığa yeni ve yapay bir dil göndermek yerine muhataplarının konuştuğu doğal Arapça üzerinden vahyedildiği için bu dilin tüm gramer kurallarını barındırmaktadır.

Arap dilinde kelimelerin, fiillerin, zamirlerin, sıfatların ve edatların eril veya dişil formda çekimlenmesi tamamen dil bilimsel bir kural olup biyolojik cinsiyet üstünlüğüyle hiçbir ilgisi yoktur. Nitekim dünya genelinde eril ve dişil kelime ayrımına sahip olan dillerin tamamında hukuk metinleri, anayasalar ve resmi yönetmelikler kaleme alınırken kapsayıcı genel ifade olarak eril kalıplar kullanılmaktadır. Bu dilsel gelenek hukuk kurallarının yalnızca erkekleri bağladığı anlamına gelmediği gibi kutsal metinlerdeki genel hitapların da yalnızca erkeklere yönelik olduğunu göstermez.

Bunun yanı sıra Arap edebiyatında ve belagat ilminde dış dünyadaki diğer dillerde pek rastlanmayan ve tağlib sanatı olarak adlandırılan çok özel bir anlatım tekniği bulunmaktadır. İki farklı unsurdan birini diğerine baskın kılarak her ikisini birden tek bir kelimeyle ifade etme sanatı olan bu edebi yöntem gündelik dilde ve hatta Türkçeye geçmiş kavramlarda dahi görülmektedir. Örneğin Arapçada iki baba anlamına gelen ebeveyn kelimesi hem anneyi hem de babayı kapsarken, iki ay anlamına gelen kamereyn ifadesi hem ayı hem de güneşi birlikte anlatmak için kullanılmaktadır. Aynı şekilde Mekke ve Medine şehirleri için tek bir sözcükle iki harem anlamındaki haremeyn ifadesinin tercih edilmesi bu sanatın en bilinen örnekleridir.

Kuran ayetlerinde geçen ey iman edenler, takva sahipleri veya kurtuluşa eren müminler gibi ifadeler gramer bakımından eril kalıpta görünse de tağlib sanatı gereği hem kadınları hem de erkekleri eksiksiz biçimde kapsamaktadır. Dilin bu teknik özelliğini görmezden gelerek kadınların oruç, namaz, zekat ve takva gibi sorumlulukların dışında tutulduğunu veya hitap alınmadığını iddia etmek ciddi bir dil bilimsel kural hatasıdır. Özetle insanın ruhsal özünde cinsiyet ayrımı bulunmadığı gibi yaratıcı katında da kadın ile erkek her açıdan tam bir eşitlik içerisindedir. Din ve kültür dünyasındaki bu derinlikli analizleri, ilmi değerlendirmeleri ve gündeme dair en güncel başlıkları takip etmek isteyen okuyucularımız güvenilir adresimiz bilhaber üzerinden tüm içeriklere ulaşabilir ve en taze gelişmeleri anbean okuyabilirsiniz.

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu