
Maltepe çökmesi, 8 Ekim 2026 sabahı Cevizli Mahallesi Doğu Sokak üzerindeki 1987 yapımı binanın alt katlarının göçmesiyle kent gündeminin merkezine yerleşti. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD), Ulusal Medikal Kurtarma Ekibi (UMKE), itfaiye, sağlık ve emniyet ekipleri olay yerine sevk edildi. İstanbul Valiliği açıklamalarında binanın zemin artı 6 kat olduğu, zemin katın işyeri, üstteki 12 dairenin konut olarak kullanıldığı ve nüfus kayıtlarına göre 33 kişinin yaşadığı belirtildi. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (ÇŞB) ile Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü (TKGM) kayıtları, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamındaki riskli yapı şerhinin anlamını yeniden tartışmaya açtı. Yazının devamında kurtarma tablosu, Maltepe Belediye Başkanı Esin Köymen’in kaçak kat açıklaması, e Devlet sorgusunun sınırı, fiziksel uyarı işaretleri ve başvuru yolu ile denetim ve önlem başlıkları ele alınır.
Enkazdaki saatler ve resmi tablo
Olayın resmi çerçevesine geçmeden önce saatlerin hangi sırayla aktarıldığı görülmelidir. Valilik duyurusuna göre çökme 8 Ekim 2026 günü saat 05.40 sıralarında Maltepe Cevizli Mahallesi Doğu Sokak’ta gerçekleşti. Yapının 3 katında göçme meydana geldi ve AFAD koordinasyonunda arama kurtarma başlatıldı. İlk açıklamada 3’ü çocuk 8 kişinin sağ olarak çıkarıldığı, çöken bölümdeki 4 dairede yaşayan 14 kişiden geri kalanlar için çalışmanın sürdüğü bildirildi. Aynı gün ilerleyen saatlerde kurtarılan kişi sayısı 10’a çıktı, cansız bedenine ulaşılan kişi sayısı 2’ye yükseldi ve enkazda 2 kişi için arama devam etti. Sayıların saat saat değiştiği bu tabloda yapı göçüğü, tek bir sabah karesine sığmayan bir kurtarma süreci olarak kayda geçti.
İstanbul Valisi Davut Gül olay yerinde yaptığı değerlendirmede binanın 1987 yılında yapıldığını, zemin artı 6 katlı olduğunu ve zemin katta dükkan bulunduğunu söyledi. Üst katlardaki 12 dairenin konut olarak kullanıldığı, nüfus kayıtlarına göre binada 33 kişinin yaşadığı valilik metninde de yer aldı. Gül, kayıtlı kişilerden 2’sinin memleketinde olduğunun tespit edildiğini, belirli bir aşamada 5 kişinin kurtarıldığını ve bir bölümüyle iletişim kurulduğunu aktardı. Kurtarılanların sağlık durumunun iyi olduğu yönündeki bilgi, panik ile resmi veri arasındaki farkı göstermesi bakımından önemliydi. Çökmeden etkilenmeyen dairelerde yaşayanların tahliye edildiği de aynı açıklamalarda belirtildi. Böylece kayıtlı nüfus ile fiilen içeride bulunan kişi ayrımı, Maltepe çökmesi boyunca ayrıca takip edilmesi gereken bir başlık haline geldi.
Arama sürerken yapının kayma şüphesi nedeniyle çalışmalara bir ara verildiği, ardından ekiplerin yeniden başladığı yönündeki saha aktarımları da gün içinde dolaşıma girdi. Bu tür aralar, enkazın ikincil göçme riski taşıdığı anlarda can güvenliğini öne alan standart bir uygulamadır. AFAD, UMKE, itfaiye, sağlık ve emniyet ekiplerinin aynı sahada çalışması, haberin dağınık görünmesine yol açsa da komuta birliğinin neden gerekli olduğunu gösterir. Çöken bölümdeki 4 daire ile etkilenmeyen katlar arasındaki ayrım, tahliye kararının hangi alana uygulanacağını belirledi. Üst katlarda mahsur kalanların tahliyesi, kat çöküntüsü genişlerse daha da ağırlaşır. Bu nedenle ilk saatlerde hem arama hem boşaltma aynı anda yürütüldü. Komşuların sokakta toplanması ise ekiplerin çalışma koridorunu daraltabildiği için alan güvenliği ayrıca önem kazandı.
Gün içindeki açıklamaların birbiriyle çelişmesi değil, aramanın ilerlemesi söz konusudur. Sabahın erken saatinde 8 sağ kurtulan ve 6 kişi için süren arama bildirilirken, sonraki açıklamada 10 kişinin sağ çıkarıldığı ve 2 kişinin cansız bedenine ulaşıldığı kayda geçti. Enkaz altında aranan kişi sayısı da bu güncellemeyle 2’ye indi. Okurun tek bir sabah manşetine kilitlenmesi, bu hareketli tabloyu eksik bırakır. Resmi kaynak, valilik duyurusu ve valinin saha açıklamasıdır. Saha görüntüleri duyguyu taşır, sayısal çerçeveyi ise bu açıklamalar kurar. Bu ayrım özellikle Maltepe çökmesi gibi saati saatine değişen vakalarda haber takibini disipline eder ve resmi duyuru yenilenmeden kurulan yorumu askıya alır.
Ek kat iddiası ve taşıyıcı sistem
Kurtarma tablosunun ardından yapının neden bu halde olduğuna ilişkin belediye açıklamasına bakmak gerekir. Maltepe Belediye Başkanı Esin Köymen, binanın projesinin 4 katlı olduğunu, zaman içinde 3 kat ilave edildiğini ve yıpranma payının da bulunduğunu söyledi. Bu cümle, 39 yıllık bir yapıda hem tasarım dışı yük hem de yaşlanma iddiasını aynı anda masaya koydu. Valilik kaydı yapıyı zemin artı 6 kat ve 7 katlı bina olarak tanımladığı için proje ile fiili kat sayısı arasındaki fark kamuoyunda ayrıca tartışıldı. Ruhsatlı kat ile sonradan eklenen kat ayrımı, bu enkaz vakası üzerinden bir kez daha görünür kıldı. Soruşturma kapsamında bir cumhuriyet başsavcı vekili ile bir cumhuriyet savcısının görevlendirildiği bilgisi, meselenin yalnızca kurtarmayla kapanmayacağını gösterdi. Teknik dosya tamamlanmadan söylenen her cümle, iddia olarak kalmalı ve kesin neden diye sunulmamalıdır.
Ek kat iddiası tek başına çökmenin nedeni olarak ilan edilemez. Taşıyıcı sistem, zemin, malzeme, bakım ve kullanım biçimi birlikte okunmadan kesin hüküm kurulamaz. Yine de 4 kat için düşünülmüş bir iskeletin üzerine 3 kat eklenmesi, kolon ve kirişlere tasarım dışı düşey yük bindirir. Zemin kattaki işyeri kullanımı, duvar kaldırma ya da açıklık büyütme gibi müdahalelerle birleşirse risk katlanır. Köymen’in yıpranma payına işaret etmesi, 1987 yapımı bir binada beton ve donatı yaşının da incelenmesi gerektiğini düşündürür. Bu yüzden imar denetimi ile kullanım süresince yapılan müdahaleler, Maltepe çökmesi dosyasında birlikte ele alınmalıdır. Teknik rapor çıkmadan tek bir cümleyi nihai neden saymak acelecilik olur.
İnşaat sektörü açısından bu tablo, eski yapı stoğunda kat ilavesinin sıradan bir tadilat gibi görülmesinin maliyetini hatırlatır. Proje dışı kat, yalnızca emsal tartışması değildir. İlave döşeme, su deposu, çatı yükü ve kullanım yoğunluğu, temel ve kolonlara aktarılan kuvveti değiştirir. Sigorta tarafında da hasarın proje dışı imalattan kaynaklanıp kaynaklanmadığı, teminatın sınırını etkileyebilecek bir inceleme başlığıdır. Müteahhit, malik, denetim firması ve idare arasındaki sorumluluk zinciri ancak belgelerle kurulur. Ruhsat, statik proje, iskan ve tadilat dosyalarının aynı klasörde tutulması sonradan yapılacak tespitin hızını belirler. Sektörün bu dosyayı dağınık bırakması, felaket anında hem adli süreci hem de mağduriyetin giderilmesini uzatır ve hasarın kaynağı tartışılırken yapısal göçme, eksik arşiv yüzünden daha uzun bir uyuşmazlığa dönüşebilir.
Kat maliklerinin ortak alanlarda haberleri olmadan yapılan müdahalelere karşı tutanak tutması, bu tür dosyaların ilk halkasıdır. Kolon kesilmesi, asma kat eklenmesi ya da dükkan birleştirme gibi işlemler apartman karar defterine ve belediye yazışmasına yansımalıdır. Yıpranma ise boya ve sıvayla gizlenebildiği için görünür düzgünlük, taşıyıcı sağlık anlamına gelmez. Estetik onarım, çatlağı kapatıp sorunu erteleyebilir ve kat yıkımı riskini görünmez hale getirebilir. Yönetimin yıllık bakım bütçesini yalnızca boya ve asansöre ayırması, karot ve donatı incelemesini sürekli ertelemesine yol açabilir. Bu erteleme, aidat tartışmasında ucuz görünür, enkaz gününde pahalıya çıkar. Ortak kararın gecikmesi, şüphelenen malikin elini de zayıflatır.
Belediyenin 4 kat projesine ve 3 kat ilavesine ilişkin açıklaması, imar arşivinin neden kamuoyuyla paylaşılabilir olması gerektiğini de gösterir. Arşivdeki ilk proje, tadilat ruhsatı ve yapı kullanma izni yan yana konmadıkça fiili kat sayısının hangi kararla oluştuğu anlaşılamaz. Kaçak kat ile ruhsatlı ilave kat aynı şey değildir ve bu ayrım ceza, yıkım ve kentsel dönüşüm sürecini değiştirir. İdare, elindeki belgeyi açıklamazsa mahalle yalnızca söylentiyle yol alır. Şeffaf arşiv, hem komşu binalardaki benzer müdahalelerin taranmasını hem de soruşturmanın sağlıklı ilerlemesini kolaylaştırır. Belge yoksunluğu, iyi niyetli maliki de kötü niyetli müdahaleyi yapanla aynı şüphenin içine sokar ve komşu binalarda benzer kat ilavesi varsa aynı arşiv taraması, sokağın geri kalanı için de erken uyarı işlevi görür. Arşivin kapalı kalması, iddiayı güçlendirmek yerine mahalledeki her binayı aynı belirsizliğin içine çeker ve soruşturmanın belgeye dayanmasını geciktirir.
Tapu şerhi ile e Devlet kaydının sınırı
Belge tartışması, vatandaşın aynı gün e Devlet ekranına yönelmesiyle ikinci bir kulvara taşındı. Sistem, adres yazınca anında mühendislik deneyi yapan bir ekran değildir. Yetkili kurumlar 6306 sayılı Kanun kapsamında inceleme yapmışsa bu durum tapu kaydına riskli yapı şerhi olarak işlenebilir. TKGM hizmetleri altındaki tapu bilgileri sorgulama, taşınmaz üzerindeki şerh ve beyanların görülmesini sağlar. ÇŞB tarafındaki riskli yapı tespiti ekranı ise sürecin idari izini takip etmeye yarar. Artan sorgular, bu iki ekranın neyi gösterip neyi göstermediği ayrılmadan okunursa yanlış güven üretir. Kayıt, daha önce resmi bir işlem yapılıp yapılmadığını anlatır ve aynı günkü Maltepe çökmesi de bu sınırın neden hayati olduğunu yeniden öğretti.
Şerh bulunmaması, binanın depreme ya da göçmeye karşı kesin sağlam olduğu anlamına gelmez. Bu boşluk, çoğu zaman hiç başvuru yapılmamış olmanın kaydıdır. Karot alınması, donatı tespiti ve zemin incelemesi yapılmadan performans hakkında hüküm verilemez. Ekranda temiz görünen bir tapu, 1987 yapımı bir iskeletin bugünkü yükünü ölçmez. Malik, şerh yok diye kolondaki çatlağı yok sayarsa sorguyu amacı dışında kullanmış olur. Bu ayrım, Maltepe çökmesi sonrasında sert biçimde hatırlandı. Sorgu bir alarm kapısıdır, mühendislik raporunun yerine geçmez ve temiz ekran, yalnızca işlem görmemiş bir dosyanın sessizliği olabilir.
Riskli yapı şerhi işlenmişse tablo farklılaşır. Şerh, yapının ilgili kanun çerçevesinde riskli kabul edildiğini ve dönüşüm sürecinin işletilebileceğini gösterir. Malikler bu aşamada tahliye, yıkım ve yeniden yapım takvimini idareyle birlikte okumalıdır. Şerhi görmezden gelip tapuyu devretmek, alıcıya da aynı riski taşır. Alıcı, sorgulamayı satış vaadi aşamasında istemezse sonradan öğrendiği kısıtlamayla karşılaşabilir. Komşu parsellerin şerh durumu, çevrede yapısal göçme yaşanmışsa ayrıca sorulmalıdır. Tek binanın kaydı, sokağın zemin ve yapı stoğu hakkında hüküm kurmaya yetmez, satış görüşmesini yalnızca ilan fotoğrafına kilitlemek ise bu eksiği büyütür.
Kat yıkımı korkusuyla ekrana giren kişinin ilk bakacağı yer, taşınmazın ada ve parsel bilgisiyle eşleşen şerh listesidir. Beyanlar bölümünde riskli yapı ibaresi yoksa sonucun anlamı sınırlıdır. İbare varsa tarih, dayanak ve ilgili idare notu birlikte okunmalıdır. Ekran görüntüsü almak, sonraki başvurularda hangi gün ne görüldüğünü belgelemek için pratik bir adımdır. Güncel olmayan bir kopyayla işlem yürütmek ise yeni bir şerhin atlandığı izlenimini doğurabilir. Bu nedenle sorgu, karar anında yenilenmelidir. Kayıtlı sonuç ile mahallede dolaşan söz arasındaki farkı ancak bu yenileme kapatır, yenileme yapılmadan kurulan güven ise Maltepe çökmesi gününde görüldüğü gibi kolayca dağılır.
Komşuların birbirine ekran görüntüsü yollaması, kolektif bir refleks olsa da her taşınmaz kendi kaydıyla okunur. Bir dairenin şerhsiz görünmesi, yan parseldeki ilave katı temize çıkarmaz. Site ya da apartman yönetiminin toplu sorgu yaptırması, bireysel girişin dağınık sonuçlarını tek tutanağa indirebilir. Bu tutanak, sonraki genel kurulda performans analizi için oy isterken somut dayanak olur. Yalnızca kendi enkazında kalan bir olay gibi anlatılırsa komşu binalardaki benzer proje dışı yükler görünmez kalır. Ortak sorgu, paniği rastgele taşımadan aynı sokağın kayıt haritasını çıkarır ve bina göçüğü yaşanan çevrede ikinci bir aceleciliği de frenler.
Şerhin bulunması ile bulunmaması arasındaki bu ayrım, kentsel dönüşümün neden gönüllü başvuruyla da yürüyebildiğini açıklar. Kanun, kat maliklerinden birinin başvurusunu risk tespiti için yeterli sayan bir kapı bırakır. Beklentinin bütün kat maliklerinin imzasına kilitlenmesi, şüphelenen tek dairenin elini kolunu bağlar. Başvuru, binayı ertesi gün yıkmaz. Önce yetkili kuruluş inceleme yapar, itiraz ve tebligat aşamaları işletilir. Bu kapının kullanılmadan geçen yıllar, Maltepe çökmesi sabahında nasıl bir bedele dönüşebildiğini gösterdi. Erken başvuru, enkaz saatini beklemekten daha ucuz bir idari yoldur, kapıyı yalnızca felaket günü aramak ise süreyi en dar ana sıkıştırır.
Sessiz yapısal işaretler ve tespit başvurusu
Kaydın sınırını gördükten sonra gözle okunabilecek uyarıların nasıl ele alınacağına geçilebilir. Kolon ve kirişlerde derin, çapraz ya da geniş çatlak birikmesi, taşıyıcı sistemin zorlandığına işaret edebilir. Betonun dökülerek paslı donatıyı açığa çıkarması, kesitin zayıfladığını düşündürür. Binanın gözle fark edilir biçimde yana yatması ya da temel çevresinde zeminin ayrılması, oturma sorununa dikkat çeker. Kapı ve pencerelerin ansızın sıkışması, geometrik kaymanın günlük hayata yansıması olabilir. Bu işaretler teşhis koymaz, inceleme için gerekçe üretir. İşareti sıva ile kapatıp beklemek, belge bırakmadan süreyi tüketir, fotoğrafın tarihini not etmek ise sonraki rapora somut iz bırakır.
Başvuru yolu, şüphenin kişisel endişede kalmaması için açıktır. Kat maliklerinden birinin dahi ÇŞB tarafından yetkilendirilmiş kuruluşa ya da ilgili üniversiteye başvurması, performans analizi ve resmi riskli yapı tespiti sürecini başlatabilir. Rapor, karot, donatı tespiti ve zemin verisi olmadan ilan edilen sağlamlık vaatlerinden ayrılır. Yönetim, bu başvuruyu genel kurul kavgasına çevirirse tek malik yine kendi adına ilerleyebilir. Ücret ve yöntem, yetkili kuruluşun teklifinde yazılmalıdır. Sözlü keşif ile imzalı rapor aynı belge değildir. Malik, yalnızca fotoğraf alan bir ziyareti tespit saymamalıdır, teklifteki yöntem yazılmamışsa sonuç da tartışmalı kalır.
Rapor çıktıktan sonra sonuç, apartman karar defterine ve maliklere tebliğ düzenine uygun biçimde iletilmelidir. Riskli yapı kararı oluşursa tahliye ve yıkım takvimi duygusal pazarlığa bırakılamaz. Karar çıkmazsa da tespit, belirli bir tarihteki performansı anlatır. Sonradan kolon kesilmesi ya da kat ilavesi yapılırsa eski rapor hükmünü kaybeder. Bu nedenle tespit, bir kez alınıp rafa kaldırılan bir evrak gibi görülmemelidir. Kullanım değişikliği olduğunda incelemenin yenilenmesi, ilk raporun anlamını korur. Aksi halde dosya, değişmiş bir binayı eski haliyle anlatmaya devam eder ve yenileme ihmal edilirse yönetim, elindeki kâğıdı güncel sanarak yanlış rahatlama üretir.
Denetim boşluğu, sektör etkisi ve önlemler
Tespit kapısı bilinse de uygulanmaması, denetim boşluğunun asıl maliyetidir. İmar arşivi, şantiye kontrolü ve kullanım sırasındaki değişikliklerin izlenmesi aynı zincirin halkalarıdır. Halkalardan biri koparsa 4 katlık projenin 7 kata çıkması yıllarca olağan görünebilir. AFAD’ın enkaz saatindeki başarısı, bu kopukluğu geriye dönük kapatmaz. Önlem, ruhsat sonrası denetimin periyodik hale gelmesi ve proje dışı imalatın erken yazıya dökülmesidir. Belediyenin arşivini yalnızca şikayet gelince açması, riski mahallenin hafızasına bırakır. Yazılı iz, hem sektörün kendini koruması hem de yurttaşın hakkını araması için ortak zemindir, denetim notu tutulmayan her kat ilavesi ise sonraki soruşturmada kayıp halka olarak geri döner.
Sigorta ve gayrimenkul piyasası bu boşluktan doğrudan etkilenir. Hasar, proje dışı kattan ya da bakımsızlıktan doğmuşsa teminatın kapsamı inceleme sonunda netleşir. Alıcı, şerhsiz tapuyu sağlam bina belgesi sanırsa fiyatı yanlış kurar. Değerleme raporuna performans analizi eklenmeden yapılan satış, sonraki göçmede uyuşmazlık üretir. Sektörün ilan metinlerinde yıl ve kat sayısı vermesi yetmez. Ruhsatlı kat ile fiili katın aynı olup olmadığı da yazılmalıdır. Bu açıklık, hem dürüst satıcıyı korur hem de alıcının sorguyu doğru okumasını sağlar, eksik ilan ise piyasanın riski fiyata geç yansıtmasına yol açar.
Malikler için uygulanabilir önlem, büyük lafla değil dosyayla başlar. Ruhsat, statik proje, iskan ve tadilat yazışmaları apartman arşivinde kopyalanmalıdır. Kolon ve kirişteki çatlak, paslı donatı, yatma ve kapı sıkışması fotoğrafla tarih atılarak tutanağa bağlanmalıdır. Şüphe varsa tek malik, yetkili kuruluşa performans analizi için başvurmalıdır. E Devlet ve TKGM sorgusu, şerh var mı yok mu sorusunun yanıtı olarak saklanmalı, sağlamlık belgesi sanılmamalıdır. Ortak alanda izinsiz duvar kaldırma ve kat ilavesi görülürse belediyeye yazılı başvuru yapılmalıdır. Bu adımlar çökmeyi kendiliğinden durdurmaz, sorumluluğu ve müdahaleyi görünür kılar ve görünür dosya, komşuluk baskısını da daha somut bir zemine oturtur.
Günün sonunda Cevizli’deki saatler, kayıt ile gerçek arasındaki mesafeyi kısalttı. Valilik, 1987 yapımı, zemin artı 6 katlı, 12 daireli ve 33 kayıtlı kişinin yaşadığı bir binada 3 katın göçtüğünü duyurdu. Sabah 8 sağ kurtulan ve 6 kişi için süren arama, gün içinde 10 sağ kurtulan, 2 can kaybı ve 2 kişi için süren aramaya evrildi. Köymen’in 4 kat proje ve 3 kat ilavesi açıklaması, soruşturmanın teknik dosyasına girecek bir iddia olarak duruyor. Şerhsiz tapu ise mühendislik raporu yerine konulamayacak bir idari iz olarak kaldı. Asıl kazanım, bir sonraki binada aynı sıranın enkazdan önce işletilmesidir ve beklemek, dosyayı kalınlaştırmaz, yalnızca süreyi daraltır. Kayıt, şerh ve taşıyıcı inceleme aynı sırayla işletilirse bir sonraki sabah yalnızca enkaz haberiyle açılmaz, mahalle de söylentiyle değil dosyayla, tutanakla ve arşiv notuyla daha sağlıklı konuşur.









