Son Dakika GelişmeleriYerel Haberler

Maltepe’de bina çökmesi sonrası tutuklanan mimar ve şantiye şefi

Maltepe'de bina çökmesi dosyasında gece yarısı yükselen sessizlik adli bir eşiğe taşındı. Sabahın erken saatinde kısmen göçen yapı kentsel güvenliği yeniden tartışmaya açtı. Kurtarılanlar ve yaşamını yitirenler aynı sokakta bekleyişi ağırlaştırdı. Sorumluluk zinciri gözaltıdan tutuklamaya uzandı. Okur, denetim halkalarının neden sorgulandığını merakla izleyecek.

Maltepe’de bina çökmesi soruşturması, İstanbul’un Maltepe ilçesi Cevizli Mahallesi Doğu Sokak’taki 7 katlı yapının 3 katının saat 05.40 sıralarında henüz belirlenemeyen nedenle göçmesiyle açıldı. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) ile Ulusal Medikal Kurtarma Ekibi (UMKE) ekipleri, itfaiye, sağlık ve emniyet birlikleriyle olay yerine sevk edildi. Arama kurtarma çalışmalarında 8 kişi sağ olarak kurtarıldı, 5 kişi yaşamını yitirdi. Gülce Turhan, Ahmet Muhammet İnan, Zeynep İnan, Mesut Bilece ve Hüseyin Özkurt’un cansız bedenleri enkaz altından çıkarıldı. Gözaltına alınan mimar ile şantiye şefi adliyeye sevk edildi ve mahkeme 2 şüpheli hakkında tutuklama kararı verdi. Yazının ilerleyen bölümlerinde müdahale zinciri, tutuklamanın adli anlamı, denetim tartışması, yakın çevrede alınabilecek önlemler ve dosyanın bundan sonraki seyri ele alınacaktır.

Enkazın ilk saatlerinde kurulan müdahale zinciri

İhbarın ulaşmasının ardından kurulan saha düzeni, karanlıkta ve dar sokak koşullarında hem aramayı hem de çevredeki riski aynı anda yönetmek zorunda kaldı. Ekiplerin önceliği, göçük altında ses verenleri ayırmak ve üst katlardan gelebilecek yeni bir hareketi durdurmaktı. Bu aşamada yapı göçmesi yalnızca bir enkaz hacmi olarak değil, her dakikası ayrı karar isteyen bir zaman baskısı olarak okundu. Sağlık birimleri kurtarılanları stabilize ederken emniyet çevreyi boşalttı, AFAD koordinasyonu ise birimlerin birbirinin çalışma koridoruna girmemesini gözetti. UMKE personelinin tıbbi müdahaleyi enkaz kenarında sürdürmesi, hastaneye sevki hızlandıran kritik halka oldu. İlk saatlerin bu disiplini, daha sonra sorulacak sorumluluk sorularının da zeminini hazırladı ve karanlıkta kurulan bu düzen olmasaydı hem kurtarma koridoru hem de delil bütünlüğü aynı anda korunamazdı. Arama sürerken molozun gelişigüzel taşınmaması, ileride yazılacak teknik tespitin güvenilirliğini koruyan ilk tedbir olarak öne çıktı.

Kurtarılan 8 kişi ile yaşamını yitiren 5 kişinin aynı yapı içinde bulunması, Maltepe’de bina çökmesi sonrasında katlar arasındaki yük aktarımının neden bir anda koptuğu sorusunu büyüttü. Tanıkların ve komşuların anlattığı sarsıntı hissi, henüz teknik rapor açıklanmadan kamuoyunda farklı yorumlara yol açtı. Uzman çevreler, böyle bir kısmi yıkım tablosunda kolon, kiriş ve döşeme birleşimlerinin olay yerinde bozulmadan örneklenmesinin şart olduğunu vurgular. Numune alınmadan yapılacak erken yorumlar, hem adli hem de mühendislik açısından yanıltıcı olabilir. Bu nedenle ilk müdahale ekiplerinin enkazı yalnızca boşaltmakla kalmayıp belirli kesitleri işaretlemesi, ileride yazılacak bilirkişi raporunun güvenilirliğini doğrudan etkiler. Mahalle sakinlerinin aynı sokakta oturmaya devam etmesi ise bu teknik titizliğin neden aceleye gelmemesi gerektiğini gösterir, zira bitişik nizamda acele boşaltılan bir kesit komşu taşıyıcıda yeni bir risk de üretebilir.

Cevizli Mahallesi ölçeğinde bakıldığında Maltepe’de bina çökmesi, yalnızca tek bir parselin sorunu gibi durmaz. Dar sokak, bitişik nizam ve erken saat dilimi, kısmi yıkım görüntüsüyle birleşince itfaiye araçlarının yaklaşımını ve sedye tahliyesini güçleştiren koşullar yaratmıştır. Komşu yapıların pencere hizasındaki çatlakların kontrol edilmesi, arama sürerken ikinci bir risk halkası olarak ele alınmalıdır. Belediye ekiplerinin geçici iskele ve ikaz şeridi kurması, meraklı kalabalığın enkaz sınırına yaklaşmasını azaltır. Bu tedbir, kurtarma personelinin dikkatini bölmeden çalışmasını sağlar. Aynı zamanda olay yerinden çıkan beton parçalarının karışması, olası delil niteliğinin zayıflamasına yol açabilir. Bu yüzden geçiş güzergahı önceden ayrılmadan kamyon seferine izin verilmemesi, saha güvenliği kadar dosya güvenliği için de gereklidir ve molozun hangi kottan çıktığı etiketlenmeden yapılan her sefer ileride bilirkişi önünde eksik halka olarak döner.

Yaşamını yitirenlerin adlarının kamuoyuna açıklanması, Maltepe’de bina çökmesi dosyasını istatistik cümlesinden çıkarıp hane hikayesine bağladı. Aynı soyadını taşıyan kişilerin enkazdan çıkarılması, bir ailenin aynı katta ya da aynı dairede bulunmuş olabileceğini düşündürür. Bu ayrım, kimlik tespiti ve defin işlemleri tamamlanmadan kesinleştirilemez. Sosyal hizmet birimlerinin yakınlara yönelik bilgilendirme temposu, teknik arama kadar belirleyici bir kamu görevidir. Gece yarısından sabaha uzayan bekleyişte doğru ve ölçülü açıklama, söylenti ile resmi bilginin yer değiştirmesini engeller. Bu iletişim disiplini, daha sonra açılacak tazminat ve ceza süreçlerinde de ailelerin kuruma güvenini korur. Saha düzeninden kişiye yönelik şüpheye geçiş, tam da bu noktada adli safhanın kapısını aralar ve ailelerin bekleyişi ancak bu geçişin şeffaf anlatılmasıyla tahammül edilebilir bir zemine oturur.

Tutuklama kararının adli anlamı

Mimar ile şantiye şefinin emniyetteki işlemlerinin ardından adliyeye sevk edilmesi, soruşturmanın saha tespitinden kişiye yönelik şüpheye geçtiğini gösterir. Mahkemenin 2 şüpheli hakkında tutuklama kararı vermesi, kaçma ya da delil karartma ihtimalinin bu aşamada ağır bastığı şeklinde okunabilir. Karar, kusurun kesinleştiği anlamına gelmez. Ceza yargılamasında tutuklama bir güvenlik tedbiridir ve esas hüküm duruşma sonunda oluşur. Buna karşılık göçük hadisesi gibi çok sayıda kişinin etkilendiği dosyalarda tutukluluğun kamu vicdanındaki karşılığı genellikle daha yüksektir. Savcılık, proje, ruhsat, beton döküm tutanakları ve şantiye günlüklerini aynı klasörde birleştirdiğinde tablonun teknik boyutu netleşecektir. Bu klasör tamamlanmadan kurulan kesin yargı, hem savunmanın hem de ailelerin hakkını eksiltir, çünkü imza tarihi ile döküm saati çakışmadan kurulan suçlama dosyayı dayanaksız bırakabilir.

Şantiye şefinin günlük kontrol yükümlülüğü ile mimarın proje müellifliği aynı kefeye konmamalıdır. Birinde uygulama sırasındaki sapma, diğerinde hesap ve çizim hatası öne çıkabilir. Bu ayrım, Maltepe’de bina çökmesi dosyasında ifadelerin ve keşif tutanaklarının karşılaştırılmasıyla kurulacaktır. Bilirkişi heyetinin statik proje, zemin etüdü ve uygulama fotoğraflarını birlikte okuması gerekir. Aksi halde sorumluluk, en görünür isimlere sıkışıp asıl kırılma noktasını ıskalayabilir. Hukukçular, böyle dosyalarda tüzel kişi yöneticileri ile fenni mesul arasındaki imza zincirinin de ayrıca sorulması gerektiğini belirtir. Tutuklanan 2 isim bu zincirin tamamı değildir, yalnızca ilk halkadır ve ruhsat, denetim ile uygulama defterleri yan yana gelmeden sorumluluğun nereye kadar uzandığı söylenemez.

Adli süreç ilerlerken enkazdan alınan numunelerin laboratuvar sonuçları, iddianamenin omurgasını oluşturur. Beton basınç dayanımı, donatı çapı ve paspayı gibi ölçümler, projede yazılanla yerinde bulunan arasındaki farkı sayıya döker. Bu ölçümler açıklanmadan oran üretmek, hem ailelere hem de şüphelilere haksızlık olur ve yapısal çökme ancak laboratuvar verisiyle birlikte iddia konusu yapılabilir. Yapısal çökme iddiası ancak bu verilerle birlikte anlam kazanır. Mahkeme, tutukluluğun devamını değerlendirirken delillerin toplanma hızını da gözetecektir. Uzayan keşif, hem adaletin gecikmesi hem de çevredeki güvenlik boşluğu olarak hissedilir. Bu nedenle teknik heyetin olay yerine erken çıkması, yalnızca mühendislik değil yargılama takvimi açısından da gereklidir ve adli safha netleştikçe tartışma, tek parsele sıkışmayan bir kentsel güvenlik sorusuna genişler.

Denetim boşluğunun kentsel güvenlik boyutu

7 katlı bir yapıda 3 katın göçmesi, yükün alt katlarda birikmesi ya da üst katlardaki müdahalenin taşıyıcı sistemi zayıflatması gibi olasılıkları aynı anda gündeme getirir. Henüz neden belirlenmediği için bu olasılıklar senaryo olarak kalır. Yine de kısmi yıkım görüntüsü, bitişik yapılarda oturanlar için somut bir tedirginlik üretmiştir. Komşu binaların bodrum ve zemin katlarındaki rutubet, kolon sıvasındaki kabarma ve merdiven sahanlığındaki ayrılma izleri, olaydan bağımsız da olsa yeniden kontrol edilmelidir. Belediye fen işleri ile yapı denetim kuruluşlarının ortak keşfi, bu tedirginliği ölçülebilir bir tarama listesine çevirebilir. Tarama yapılmadan verilen genel güvence, mahallede inandırıcı bulunmaz ve çatlak gören hanenin geceyi içeride geçirmesi resmi açıklamayla değil ancak yerinde kontrol tutanağıyla mümkün olur. Bu güvence açığı, denetim tartışmasının neden yalnızca enkaz parseliyle sınırlı kalamayacağını gösterir.

Yapı denetim sisteminin kağıt üzerinde işlemesi ile şantiyede fiilen işlemesi arasındaki fark, bu tür dosyalarda tekrar eden bir tartışmadır. Numune alımının laboratuvar gününe denk getirilmesi, döküm saatinden sonraki kür koşullarının izlenmemesi ve kaçak kat iddialarının ruhsat ekiyle karşılaştırılmaması, sorumluluğu belirsizleştirir. Sigorta sektörü açısından da hasarın kime ait olduğu sorusu, poliçedeki deprem, yangın ve imalat hatası koşullarının okunmasına bağlıdır. Ailelerin acil barınma ihtiyacı ile sigorta ekspertizinin yavaş temposu çatıştığında, yerel yönetimlerin geçici konut ve kira desteği mekanizması devreye girmelidir. Bu destek, kusur oranı belli olmadan da insani bir yükümlülük olarak tasarlanabilir. Sektörel etki tam da burada görünür. Konut üretimindeki hız baskısı, denetim günlüğünün doldurulmasını formaliteye indirgerse benzer sabahlar başka sokaklarda da yaşanabilir ve sigorta havuzundaki hasar yükü ile kira desteği talebi aynı anda büyüyebilir.

Olayın hemen ardından Maltepe’de bina çökmesi nedeniyle çevredeki esnafın kepenk kapatması ve okul servis güzergahlarının değişmesi, olayın mahalle ekonomisine yansıyan ilk halkasıdır. Dar sokakta kurulan şerit, çöp toplama ve market ikmali gibi gündelik akışı da keser. Bu kesinti birkaç gün sürse bile yaşlı ve hasta sakinler için ecza ile gıda erişimini zorlaştırır. Muhtarlık ve ilçe sosyal hizmet birimleri, enkaz sınırındaki haneleri tek tek dolaşarak ilaç ve bakım ihtiyacını not etmelidir. Böyle bir saha taraması, yalnızca yardım listesi değil, ikinci bir riskin fark edilmesi için de erken uyarıdır. Komşu binada oturan bir hanenin çatlak nedeniyle geceyi dışarıda geçirmesi, resmi tahliye kararı olmasa bile ciddiye alınmalıdır, çünkü erken saatlerde görülen ayrılma izi ertesi gün taşıyıcı harekete dönüşebilir.

İnşaat sektöründe fenni mesul, yapı denetçisi ve şantiye şefi unvanlarının kamuoyunda birbirine karışması, hesap sorulmasını da bulandırır. Her unvanın imza yetkisi farklıdır ve dosyada kim ne zaman paraf atmışsa o tarih aralığındaki işçilik ona sorulur. Bu yüzden Maltepe’de bina çökmesi tartışması tek bir mesleğe yüklenmemelidir. Beton santralinden gelen irsaliye, demir bağlama ekibinin puantajı ve kalıp söküm tarihi aynı takvimde yan yana konduğunda kırılma anı daha net seçilir. Meslek odalarının olay yerinde gözlemci bulundurması, resmi bilirkişinin yerine geçmez ama rapor dilinin mesleki standartla çelişip çelişmediğini kamuoyuna anlatır. Bu şeffaflık, spekülasyonu azaltan bir otorite unsurudur ve meslek içi gözlem ile resmi bilirkişi dili çeliştiğinde kamuoyu hangi metnin hangi yetkiye dayandığını ayırt edebilir.

Kentsel dönüşüm söylemi ile mevcut stoğun bakımı arasındaki makas da bu dosyada yeniden görünür oldu. Yıkılıp yeniden yapılan parseller konuşulurken bitişiğindeki ruhsatlı yapıda görülen kat yığılması, dönüşüm vaadinin tek başına güvenlik sağlamadığını hatırlatır. Mevcut binalarda periyodik taşıyıcı kontrolü, yangın merdiveni ve tesisat müdahalelerinin kayda geçmesi gerekir. Apartman yönetimleri, ortak alan tadilatını karar defterine bağladığında sonradan açılacak davalarda iz sürmek kolaylaşır. Bu kayıt disiplini, büyük bütçeli dönüşüm projelerinden daha ucuz ve daha hızlı bir önlem olabilir. İhmal edilen defter, yıllar sonra enkaz başında eksik halka olarak ortaya çıkar. Kayıt boşluğu görüldükten sonra sıra, sokakta aynı gün uygulanabilecek somut tedbirlere gelir ve bu geçiş yapılmadan denetim tartışması mahalledeki fiili riske cevap vermez.

Yakın çevrede alınabilecek somut önlemler

Olayın hemen ardından atılacak ilk adım, göçük hattındaki komşu yapıların geçici olarak boşaltılıp boşaltılmayacağına dair mühendislik kararının yazıya dökülmesidir. Karar ağızdan açıklama olarak kalırsa sakinler geceyi nerede geçireceğini bilemez. İlçe afet biriminin, Maltepe’de bina çökmesi gibi dosyalarda toplanma alanı, battaniye ve sıcak içecek düzenini aynı gün içinde görünür kılması beklenir. Ailelerin kimlik ve ilaç çantasıyla çıkabilmesi için kısa bir hazırlık süresi tanınmalıdır. Bu süre, arama faaliyetini durduracak kadar uzun olmamalıdır. Net saat duyurusu, panik ile kayıtsızlık arasındaki dengeyi kurar ve toplanma alanının adresi ile dönüş saati yazılmadan yapılan çağrı haneleri sokakta başıboş bırakır, üstelik ilaç çantası ile kimlik evde kalırsa sevkte ikinci bir gecikme doğar.

İkinci halka, enkaz sınırındaki elektrik, doğalgaz ve su hatlarının kontrollü kesilmesidir. Kıvılcım ya da gaz kaçağı, aramayı bir anda yangın müdahalesine çevirir ve enkaz oluşumu sürerken kontrolsüz bir kıvılcım ikinci bir müdahale hattı açar. Bu kesinti yapılırken hastane cihazı ya da solunum desteği kullanan hanelerin ayrıca tespit edilmesi gerekir. Yapısal çökme riski sürerken altyapı şirketlerinin olay yerinde nöbet tutması, vananın yeniden açılıp açılmayacağı sorusunu tek elden yanıtlar. Apartman görevlilerinin kendi imkanıyla tesisata müdahale etmesi engellenmelidir. Böyle bir müdahale hem can güvenliğini hem de delil düzenini bozar ve vana hareketinin saatini bilmeyen teknik heyet gaz kaçağı ile göçük riskini birbirine karıştırabilir.

Üçüncü halka, moloz döküm sahasının önceden belirlenmesidir. Gelişigüzel kamyon seferi, numune karışmasına ve çevre yolunda toz yüküne yol açar. Göçük hadisesinden çıkan beton ve demir, adi hafriyat gibi işlem görmemelidir. Döküm alanı girişinde plaka kaydı tutulması, hangi katın hangi parçası olduğuna dair etiketle birlikte düşünülmelidir. Bu uygulama yavaşlatıyor gibi görünse de dava sonunda hangi malzemenin hangi kottan geldiği sorusunu cevaplar ve etiketsiz parça, hem iddia hem savunma için kullanılamaz hale gelir. Çevre sakinleri için sulama ile toz bastırma da aynı planın parçasıdır ve etiketsiz döküm, hem solunum yolu şikayetlerini hem de numune karışması itirazını aynı dosyada büyütür.

Dördüncü halka, psikososyal destektir. Enkazı pencereden izleyen çocuklar ile kimlik tespiti bekleyen yakınlar aynı mahallede yan yana bulunur. Okul idarelerinin ertesi gün rehberlik saati ayırması, söylentinin sınıfa taşınmasını azaltır. Sağlık ocaklarının uyku bozukluğu ve akut stres başvurusuna hazır olması, acil servis yükünü de dengeler. Bu destek gönüllü duyurusuna bırakılmamalı, ilçe protokolüyle nöbet listesine yazılmalıdır. Kayıp yakınlarının bekleme alanının basından ayrılması, mahremiyetin asgari koşuludur. Destek halkası kurulmadan yapılan genel çağrı, ihtiyacı olan haneye ulaşmadan dağılır ve çocukların enkazı pencereden izlemesi ertesi gün okulda kontrolsüz bir anlatıya dönüşebilir.

Beşinci halka, ruhsat ve iskan arşivinin aynı gün dijital kopyasının soruşturma dosyasına konmasıdır. Kağıt arşivin belediye deposunda kalması, ifadeler ile belgenin çelişmesini geciktirir. Apartman karar defteri, yönetici değişim tutanakları ve son tadilat faturaları da bu sete eklenmelidir. Böylece kaçak kat ya da sonradan açılan duvar iddiası, tanık sözüne mahkum olmaz. Kayıt bütünlüğü, hem savunma hem iddia makamı için eşit bir zemin kurar ve dijital kopya aynı gün dosyaya girmezse tanık anlatımı belgesiz kalır. Eksik klasör, ileride bozma nedeni olarak geri dönebilir ve ruhsat eki ile tadilat faturası aynı gün dosyaya girmezse ifade ile belge arasındaki çelişki aylarca açık kalır.

Altıncı halka, iletişimdir. Tek sözcünün belirli aralıklarla can kaybı, kurtarılan sayısı ve süren riski güncellemesi, sosyal medyadaki abartılı anlatımı geri iter. Açıklamada henüz bilinmeyen nedenin bilinmiyor diye söylenmesi, uydurma oran dolaşıma çıkmadan boşluğu kapatır. Mahalle hoparlörü ya da kısa mesajla yapılan duyuru, yaşlı sakinlere de ulaşır. Bu sade dil, kurumun otoritesini yükseltir. Belirsiz cümleler ise her yeni saatte yeni bir iddiaya yer açar. İletişim düzeni oturduğunda dosyanın bundan sonraki adli seyri daha sağlıklı izlenir ve bilinmeyen nedenin bilinmiyor diye söylenmesi, uydurma oranların mahallede yerleşmesini daha en baştan keser.

Dosyanın bundan sonraki seyri

Tutuklama kararından sonra beklenen adım, keşif ve ölü muayene tutanaklarının iddianame taslağına bağlanmasıdır. Savcılık, mimar ve şantiye şefi dışında ruhsat sürecinde imzası bulunanları da ifadeye çağırabilir. Bu genişleme, dosyanın daraltılarak kapanmayacağını gösterir. Bilirkişi raporunun çelişkili çıkması halinde ek rapor istenmesi olağandır ve takvimi uzatır. Aileler bu uzamayı ihmal olarak okuyabilir. Ara kararların düzenli paylaşılması, bekleyişin tahammül sınırını genişletir. Keşif gününün önceden duyurulması, komşu yapıların o saatlerde boşaltılıp boşaltılmayacağı sorusunu da netleştirir ve ek rapor ihtiyacı doğarsa aileler uzamayı ihmal değil usul olarak okuyabilir.

Hukuki cephede ceza davası ile tazminat davası paralel yürüyebilir. Ceza dosyasındaki tutukluluk, tazminat miktarını kendiliğinden belirlemez. Sigorta şirketinin eksper raporu da bu 2 yargılamadan ayrı bir tempo tutar. Ailelerin barınma ve defin masraflarının hangi kalemden karşılanacağı, sosyal yardım mevzuatı ile poliçe metninin birlikte okunmasına bağlıdır. Bu 3 kanalın birbirine karıştırılması, beklentiyi büyütüp sonra kırmamak için anlatılmalıdır. Net ayrım, güvenilir bir süreç yönetiminin parçasıdır. Ailelere bu ayrımın sade dille anlatılması, hem kurum güvenini hem de dava takvimini korur ve ceza tutukluluğunun tazminat miktarını kendiliğinden belirlemediği baştan söylenmezse beklenti kırılması kaçınılmaz olur.

Mahalle ölçeğinde ise sokak normale dönmeden önce taşıyıcı sistem şüphesi giderilmelidir. Komşu yapılarda oturmaya devam kararı, yazılı ve imzalı bir teknik görüşe dayanmalıdır. Görüş açıklanmadan kepenk açılması, esnafı da sorumluluk altında bırakır. Okul ve ibadethane gibi toplanma yapılarının ayrıca kontrol edilmesi, kalabalık saatlerdeki riski düşürür. Bu kontroller tamamlandığında günlük hayat, söylentiyle değil kayıtla yeniden başlar. Dosya adliyede sürerken sokaktaki güvenlik hissi ancak böyle yerine gelir. Enkaz sessizliği kalkmadan verilen genel normalleşme ilanı, mahallede karşılık bulmaz ve yazılı teknik görüş olmadan açılan kepenk, esnafı da açıklanmamış bir riskin içine çeker.

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu