Cumhuriyet uygarlığın adıdır ilkesinden hareketle hazırlanan bu güncel toplumsal analiz, ulusal kalkınma ve insan hakları ekseninde yaşanan kırılmaları tüm şeffaflığıyla masaya yatıran çarpıcı verileri içermektedir. Aydınlanma felsefesinin yeşil sahalardan adliye koridorlarına kadar uzanan evrensel yansımalarını, küresel özgürlük endekslerindeki güncel puanlamaları ve kurucu liderin vasiyetine sadık kalmanın manevi önemini usta bir editör diliyle kapsamlı şekilde analiz ediyoruz. Hazırladığımız bu detaylı demokratik raporda ifade özgürlüğü, sendikal haklar ve hukuki kentsel dönüşüm süreçlerinin toplumsal hayatta yaratacağı sektörel etkiler başlıklar halinde detaylı olarak yer bulmaktadır. Şimdi hazırsanız bağımsızlık karakterimizin en onurlu sayfalarına doğru uzanalım ve çağdaşlaşma tarihimizin aşamalarını Küresel İtibardan Hukukun Üstünlüğü Endeksindeki Gerilemeye ve Ekonomik Güce ile Demokratik Eleştirinin Sınırları ve Evrensel İnsan Hakları Sözleşmeleri alt başlıkları altında derinlemesine inceleyelim.
Küresel İtibardan Hukukun Üstünlüğü Endeksindeki Gerilemeye ve Ekonomik Güce
Ulus devletlerin uluslararası arenadaki itibarı ve saygınlığı, sadece askeri güçle değil, esas olarak tesis ettikleri adalet düzeni ve vatandaşlarına sundukları özgürlük alanlarıyla ölçülmektedir. Bundan tam 103 yıl önce bitti, yok oldu denilen bir milletin muazzam şahlanışıyla ilan edilen Türkiye Cumhuriyeti (TC), çağdaşlaşmanın, bilimin ve aydınlanmanın en somut adı olmuştur. Kurucu lider Mustafa Kemal Atatürk’ün de ifade ettiği gibi, Türk milletinin karakterine en uygun olan bu yönetim biçimi, ilk on yılında dünyada gıptayla bakılan bir itibar seviyesine ulaşmıştır. Ancak aradan asırlık bir zaman dilimi geçtikten sonra, uluslararası bağımsız araştırma kuruluşlarının yayınladığı veriler ne yazık ki kurumsal kalitede büyük bir erime yaşandığını net şekilde ortaya koymaktadır. Günümüzde halkın adalet mekanizmasına olan güveninin yüzde 27 ile yüzde 33 gibi çok düşük bir aralığa sıkışması, sistemdeki kronik açmazların en taze vesikasıdır.
Dünya Adalet Projesi (WJP) tarafından hazırlanan küresel raporlar incelendiğinde, memleketimizin hukukun üstünlüğü endeksinde 143 ülke arasında 117. sıraya gerilediği acı bir gerçek olarak karşımıza çıkmaktadır. Benzer şekilde, Dünya Özgürlük Endeksi verilerinde de ülkemiz sadece 32 puan alarak maalesef özgür değil kategorisinde konumlandırılmıştır. Devletin adalet sistemindeki puanlamasının yüzde 1 sınırının da altına inerek yüzde 0.41 seviyesine gerilemesi, kurumların asli vazifelerini yerine getirmekte zorlandığını gösteren ciddi bir kurgu hatasıdır. Sektörel etkiler bakımından bakıldığında, işçi haklarında 143 ülke arasında 136. sırada yer almamız ve en kötü sekiz ülke arasına girmemiz, yabancı sermaye yatırımlarını ve nitelikli iş gücü piyasasını doğrudan olumsuz etkilemektedir. Temel haklarda 134. sırada, basın özgürlüğünde ise 180 ülke arasında 163. sıraya kadar gerilemiş olmak, çağdaş dünyadan ne kadar uzaklaştığımızın çarpıcı kanıtlarıdır.
Mevcut idari yapıdaki bu yapısal tahribatların ve itibar kayıplarının giderilmesi adına devlet aklı tarafından acilen proaktif önlemler alınması gerekmektedir. Makroekonomik istikrarın ve toplumsal refahın korunması için, adalet sisteminin evrensel standartlara uygun olarak yeniden restore edilmesi elzem bir ihtiyaçtır. Alınacak önlemler kapsamında, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ne alt yapısal haksızlık başvurularında Rusya ve Ukrayna’yı da geride bırakarak birinci sırada yer almamıza yol açan yasal noksanlıklar tamamen giderilmelidir. Aksi takdirde, para birimimizin Amerikan doları (USD) karşısında yaşadığı tarihi değer kaybı ve 1923 yılında 1 lira 68 kuruş olan döviz kurunun bugün 50 lira sınırına dayanması engellenemeyecektir. Son 25 yılda hızlanan bu geriye gidiş trendi, 1970’li yıllara kadar vizesiz elimizi kolumuzu sallayarak gittiğimiz Avrupa ülkelerinin kapılarında bin bir güçlükle karşılaşmamıza neden olmaktadır.
Demokratik Eleştirinin Sınırları ve Evrensel İnsan Hakları Sözleşmeleri
Demokratik rejimlerin en temel varlık gerekçesi, vatandaşların anayasal sınırlar dahilinde idarecileri serbestçe eleştirebilme ve düşüncelerini barışçıl yollarla ifade edebilme hakkıdır. Ancak son günlerde kamuoyuna yansıyan ve üniversite gençliğinin demokratik tepkilerini hedef alan yargısal uygulamalar, hukuk devleti ilkesi açısından derin bir burukluk yaratmaktadır. Bir bakanın eğitim politikalarına yönelik olarak pankart asan 20 yaşlarındaki Nehir Dizdar ve Nevin Tekin isimli iki üniversite öğrencisinin gece yarısı evleri basılarak tehdit suçlamasıyla tutuklanması haksız bir uygulamadır. Ceza hukukçularının da ortak mütalaalarında belirttiği gibi, suç unsuru barındırmayan demokratik bir eleştiri yüzünden gencecik insanların özgürlüklerinden mahrum bırakılması evrensel hukuk normlarına taban tabana zıttır. Milyarlık fon vurguncularının ve memleketi dolandıran nitelikli dolandırıcıların adalet önünde rahatça dolaşabildiği bir iklimde, öğrencilere yönelik bu sert refleks toplumsal vicdanı zedelemektedir.
Yargı mekanizmasının üzerindeki bu siyasi ve idari baskıların ortadan kaldırılması, anayasal düzenin korunması adına hayati bir zorunluluktur. İlk stratejik hamle olarak, vatandaşların demokratik eleştiri haklarını ceza tehdidi baskısından kurtaracak yasal güvenceler genişletilmeli ve hakimlerin tarafsızlığı tam olarak sağlanmalıdır. İkinci olarak, toplumsal yapıyı içeriden kemiren döneklere, güce tapan işbirlikçilere ve usulsüz fon yöneticilerine karşı yürütülen hukuki süreçler hiçbir imtiyaz tanınmadan kararlılıkla sonuna kadar götürülmelidir. Atılacak bu akılcı adımlar sayesinde, borsa koridorlarından eğitim kampüslerine kadar her alanda adalete olan inanç yeniden pekişecek ve toplumsal barış sarsılmaz bir kalkana kavuşacaktır. Ey yükselen yeni nesil, istikbal sizsiniz vasiyetiyle cumhuriyeti gençliğe emanet eden kurucu iradenin mirasına sadık kalmak, ahlak ve erdeme dayanan bir idarenin en temel asgari koşuludur.
