
Bakü abilik istemiyor çıkışıyla diplomatik çevrelerde derin yankı uyandıran bu güncel uluslararası ilişkiler analizi, iki müttefik ülke arasındaki siyasi fay hatlarını tüm şeffaflığıyla masaya yatıran çarpıcı verileri içermektedir. Ankara ile paylaşılan ortak askeri geçmişe rağmen sergilenen buyurgan üslubun doğurduğu krizleri, Aliyev yönetiminin yasal misilleme hamlelerini ve başdanışmanın ani görevden alınış sürecini usta bir editör diliyle kapsamlı şekilde analiz ediyoruz. Hazırladığımız bu detaylı dış politika raporunda sınır dışı kararları, laik yaşam tarzına müdahale iddiaları ve Kafkasya genelinde oluşacak jeopolitik kentsel dönüşüm süreçlerinin oluşturacağı sektörel etkiler başlıklar halinde detaylı olarak yer bulmaktadır. Şimdi hazırsanız diplomatik yazışmaların en hararetli sayfalarına doğru uzanalım ve iki başkent arasındaki sessiz gerilimin nedenlerini Ankara’nın Egemenlik Çıkmazı ve Satın Alınan Zaferin Bedeli ile Bakü Yönetiminin İnanç Kaygıları ve Laiklik Refleksi alt başlıkları altında derinlemesine inceleyelim.
Ankara’nın Egemenlik Çıkmazı ve Satın Alınan Zaferin Bedeli
Uluslararası ittifakların sürdürülebilirliği, tarafların birbirlerinin iç işlerine ve egemenlik haklarına göstereceği diplomatik nezaketle doğrudan orantılıdır. Bir sosyal medya platformu üzerinden adeta adalet dağıtmaya alışan Oktay Saral, Fatih Altaylı ve Manifest gibi isimlere yönelik sert yargı kararlarının ardından, bu kez dost cumhuriyetin iç hukuk kurallarına parmak sallamaya kalkmıştır. Bakü yönetiminin eğitim kurumlarında uygulamaya koyduğu kılık kıyafet ve başörtüsü düzenlemelerini buyurgan bir dille kınayan Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Oktay Saral, iki ülke arasında benzeri görülmemiş bir diplomatik krizi peşinen tetiklemiştir. Ankara’yı her daim hiyerarşik bir ağabey, karşı tarafı ise emir alan bir kardeş olarak konumlandıran bu üstünlük iddiası, karşı başkentte adeta bir neşter operasyonuyla karşılık bulmuştur. On yıldır oturduğu yüksek koltuktan tek bir idari kararla kaldırılan bürokrat, Kafkasya jeopolitiğinde dengelerin ne kadar hassas olduğunu bir kez daha kanıtlamıştır.
Yaşanan bu siyasi kırılma, aslında iki ülkenin askeri alanda en çok yakınlaştığı Karabağ Savaşı sonrasındaki zafer paylaşılamaması problemine doğrudan dayanmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti (TC) hükümet liderinin iki yıl önce sarf ettiği askeri müdahale iması içeren cümleler, karşı tarafta derin bir egemenlik endişesi doğurmuştur. Resmi devlet gazetelerinde yayınlanan başmakalelerde, kazanılan askeri başarının tamamen kendi halklarına ait olduğu vurgulanırken, batıdan gelen savunma sanayii yardımlarının her kuruşuna kadar bedelinin ödendiği sert bir dille aktarılmıştır. Sektörel etkiler bağlamında, milyarlarca dolarlık enerji hatlarının ve stratejik ticaret koridorlarının güvenliğini ilgilendiren bu tarz diplomatik sürtüşmeler, bölgedeki makroekonomik yatırımların geleceğini de olumsuz etkileyebilecek potansiyel riskler barındırmaktadır. Dolayısıyla, iki başkent arasındaki finansal ve askeri ortaklıkların sürdürülebilmesi için tarafların birbirlerinin bağımsız devlet iradelerine saygı duyması hayati bir zorunluluktur.
Bu buyurgan ve müdahaleci yönetim anlayışının dış politikada yarattığı tahribatın giderilmesi adına Ankara tarafından acilen proaktif önlemler alınması gerekmektedir. Uluslararası stratejistlerin ortak kanaatine göre, karşı tarafı Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) gibi bir alt yönetim olarak gören vizyonsuz yaklaşım, Hazar kıyısındaki müttefikimizi tamamen kaybetmemize yol açabilecek tehlikeli bir kurgu hatasıdır. Alınacak önlemler kapsamında, diplomatik misyonların iki ülke arasındaki tarihsel, kültürel ve mezhepsel farklılıkları gözeten daha rasyonel bir dil inşa etmesi elzem bir ihtiyaçtır. Aksi takdirde, AK Parti (AKP) medyasında yer alan karalama kampanyalarıyla daha da derinleşen bu güvensizlik ortamı, kış döneminde yapılması planlanan enerji anlaşmalarını da tamamen baltalayacaktır. İlham Aliyev tarafından parti kongresinde dile getirilen yerini bilme ve hayat tarzına burun sokmama uyarıları, bu kırılmanın ne kadar ciddi bir boyuta ulaştığını net şekilde göstermektedir.
Bakü Yönetiminin İnanç Kaygıları ve Laiklik Refleksi
İki farklı coğrafyanın aynı millet unsurlarından oluşması, maalesef onların aynı tarihsel, sosyolojik ve toplumsal süreçlerden geçtiği anlamına gelmemektedir. Hazar’ın batısındaki kardeşlerimiz Safevi İmparatorluğu bakiyesi ve ağırlıklı olarak Şii inancına sahipken, Anadolu coğrafyası Osmanlı İmparatorluğu mirası ve Sunni geleneğin temsilcisidir. Üstelik 70 yıl boyunca Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) yönetimi altında mutlak bir sekülerizm eğitimi alan bu toplumda, dini kurallar gündelik hayatın ve devlet yönetiminin belirleyici bir unsuru olmaktan tamamen uzak tutulmuştur. Dolayısıyla, kendi okullarında kılık kıyafet kısıtlamalarını aniden hayata geçiren Aliyev iktidarı, aslında ülkenin anayasal düzeni olan laiklik ilkesini koruma refleksiyle hareket etmektedir. Ankara’nın bu durumu idrak edemeyerek dini cemaatler ve tarikatlar eliyle bölgede bir Sunnileştirme faaliyeti yürütmeye kalkması, yerel idarecilerin en büyük güvenlik endişesini oluşturmaktadır.
Dost devletin ulusal güvenlik raporlarında açıkça yer alan ve kırmızı çizgi olarak kabul edilen inanç eksenli tehditler üç ana başlık altında toplanmaktadır: İran İslam Cumhuriyeti kökenli radikal Şii propagandası, Türkiye kökenli cemaatlerin kadrolaşma hamleleri ve Rusya Federasyonu (RF) sınırlarından sızan Vahabi akımları. Kendi topraklarında inanç eksenli bir kargaşa yaşanmasını önlemek adına radikal önlemler alan yerel mahkemeler, Fatih Erbakan dahil 31 Türk vatandaşının ülkeye girişini tamamen yasaklamıştır. Hatta içlerinde yedi Türk vatandaşının da bulunduğu bir grup hakkında doğrudan yakalama kararı çıkarılarak durumun vahameti en üst düzeye taşınmıştır. Ankara her ne kadar muhatabını sakinleştirebilmek adına Hizbuttahrir bağlantılı bazı isimleri apar topar gözaltına alıp başdanışmanı görevden uzaklaştırsa da yükselen bu laiklik refleksinin kolay kolay yatışmayacağı spor ve siyaset kulislerinde açıkça konuşulmaktadır.
Sınır hatlarındaki inanç eksenli bu kutuplaşmanın sivil ve ticari hayata yansımaması adına iki ülkenin sivil toplum kuruluşları tarafından acilen ortak akıl toplantılarının organize edilmesi gerekmektedir. Siyaset bilimcilerin ortak tespiti doğrultusunda, iki lider arasında gerçekleştirilen son telefon görüşmesinin son derece soğuk ve gergin geçmesi, tehlikenin boyutunu artırmaktadır. Eğer Oktay Saral gibi figürlerin yarattığı tahribat devlet aklıyla tamamen tamir edilemezse, 29 Ekim tarihinde Ankara’da toplanacak olan Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) zirvesinin geleceği de tehlikeye girecektir. Aliyev’in zirveye katılmak için başdanışmanın kellesini şart koşması, uluslararası diplomaside gücün ve haklılığın kimde olduğunu gösteren çarpıcı bir vesikadır. Sürdürülebilir bir bölgesel istikrar yakalamak, ancak hamasi abilik söylemlerini bir kenara bırakıp, eşit ortaklık zemininde karşılıklı egemenlik haklarına riayet etmekle mümkün görünmektedir.









