Mali düzenleme vaatlerinin ardından kamuoyunda oluşturulan asılsız zam havası, toplumun geniş bir kesiminde yapay bir beklenti dalgası yaratmış durumdadır. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından duyurulan takvim yaklaşırken basında yer alan yüzde 10 ile yüzde 20 oranındaki refah payı formülleri ve taban aylık senaryoları bütçe dengeleriyle taban tabana zıt bir görünüm sergilemektedir.
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Orta Vadeli Program (OVP) bütçe verileri detaylıca incelendiğinde, ilave kaynak artışlarının büyük bölümünün sağlık, ilaç ve rutin enflasyon kalemlerine ayrıldığı net bir şekilde görülmektedir. Gerçekçi ekonomik analizlerin göz ardı edilerek hane halkı muhtaçlık kriterleri veya bölgesel yardım modellerinin sisteme dahil edilmeye çalışılması kazanılmış hakların özünü zedelemektedir.
Okuyucularımız uzman ekonomi yazarları ve akademisyenlerin öngörüleriyle hazırlanan bu makale içerisinde bütçe dengeleri ve faiz yükü, sosyal yardıma dönüştürme riski ve gerçekçi mali senaryolar alt başlıkları altında tüm güncel verilere ulaşacaktır.
Kamu harcamalarında mali disiplinin korunduğu bu kritik süreçte ekonomi yönetimi bütçe dengesini ön planda tutuyor.
Bütçe Dengeleri Ve Faiz Yükü
Uluslararası iktisadi konjonktür ve iç piyasa dengeleri incelendiğinde, kamu maliyesinin geleceğini belirleyen en temel unsurun bütçedeki zorunlu harcama kalemleri olduğu açıkça görülmektedir. Yeni dönem bütçe projeksiyonlarına göre, önümüzdeki yıl devlet hazinesinden yapılacak olan faiz ödemeleri toplamda 4 trilyon TL seviyesine yaklaşmaktadır.
Kamu yönetiminin uluslararası borçlanma kabiliyetini ve finansal kredibilitesini koruyabilmesi adına bu taahhütleri zamanında yerine getirmesi kaçınılmaz bir zorunluluk olarak öne çıkmaktadır. Hal böyleyken Kur Korumalı Mevduat (KKM), devlet garantili köprü ve yol ödemeleri ile görev zararlarına gelince kesintisiz işleyen kaynak tahsisleri, iş emekli maaşlarına gelince bütçe imkanları engeline takılmaktadır. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan resmi tüketici enflasyonu verileri baz alınarak yapılacak rutin artışların
üzerine eklenecek bir iki puanlık refah payı, ne yazık ki sokaktaki yoksulluk sınırını hafifletmeye yetmemektedir. Bu durum, toplumun en kırılgan kesimlerinin satın alma gücünün günden güne erimesine ve gelir adaletsizliğinin derinleşmesine neden olan temel yapısal sorunların başında gelmektedir.
Finansal otoritelerin ve bağımsız makroekonomistlerin yaptığı derinlemesine analizlere göre, milli gelirden alınan payın adil dağıtılması toplumsal refahın sürdürülebilirliği açısından hayati bir önem taşımaktadır. Son çeyreklerde kesintisiz büyüme kaydeden bir ekonomik modelde, bu gelişimden yaşlılık aylığı alan vatandaşlara pay aktarılmaması sosyal devlet ilkesiyle bağdaşmamaktadır. Yaşanan bu adaletsizlik, medyadaki tıklanma, reyting ve gazete satışı odaklı sansasyonel haberlerle perdelenerek toplumun ilgisinin farklı alanlara kaydırılmasına sebebiyet vermektedir. Finans dünyasındaki kaynak krizlerinin faturasını hafifletmek adına yürütülen bu iletişim stratejileri, milyonlarca hak sahibinin insanca bir emeklilik geliri elde etme talebini ne yazık ki bir sosyal yardım veya sadaka algısına indirgemektedir.
Gelecek dönem bütçe planlamalarında sosyal güvenlik harcamalarının payının artırılması, endüstriyel istikrarı ve iç pazardaki tüketim dengesini korumak adına atılması gereken en birincil makroekonomik adımdır.
Sosyal Yardıma Dönüştürme Riski
Sosyal güvenlik sisteminin uzun vadeli aktüeryal dengesini korumak ve prim haklarını savunmak adına yürütülen politikalar, son dönemde tehlikeli bir dönüşümün eşiğine gelmiştir. Ankara kulislerinde dolaşan hane geliri kriteri, bölgesel kira yardımı veya vatandaşlık maaşı gibi alternatif formüller, prim-maaş ilişkisine dayalı hak temelli yapıyı tamamen ortadan kaldırma riski barındırmaktadır.
Emekli aylığı, kişilerin yıllar boyunca harcadığı emeğin, ödediği primlerin ve döktüğü alın terinin yasal bir karşılığı, anayasal güvence altındaki kazanılmış bir hakkıdır. Bu aylıkların hesaplama yöntemini muhtaçlık kriterlerine ve hane halkı gelir beyanlarına bağlamak, kurumsal güvenceyi zedeleyerek sistemi bir nevi yardım ve sadaka mekanizmasına çevirecektir. Bu tarz bir yaklaşım, uzun vadede sigortalı çalışmayı ve sisteme prim ödemeyi teşvik etmek yerine kayıt dışı istihdamı körükleyecek tehlikeli bir sektörel çözülmeye davetiye çıkarabilir.
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) standartlarına ve çağdaş sosyal koruma endekslerine göre, yaşlılık döneminde sunulan insani gelir güvencesi asla bir lütuf veya yardım olarak değerlendirilemez. Sektörün önde gelen akademisyenlerinin ve hukukçularının ortak görüşü, maaş hesaplama sistemindeki çarpıklıkların ve yıllar içinde oluşan adaletsiz aylık farklılıklarının acilen giderilmesi yönündedir. Sistemin sürdürülebilirliğini sağlamak adına alınacak yapısal önlemler, metnin doğal akışı içerisinde geçici bütçe pansumanlarıyla değil, kalıcı yasal reformlarla hayata geçirilmelidir. Emeklilerin hayat standartlarını yükseltmek, piyasadaki yerli üretimi ve tüketim döngüsünü canlı tutarak sektörel büyümeyi destekleyecek en organik ekonomik teşviktir. Bu nedenle, hak temelli kazanımların korunması ve sosyal yardımlardan kesin çizgilerle ayrılması, sosyal adaletin ve toplumsal huzurun geleceği adına atılacak en stratejik adımdır.
Gerçekçi Mali Senaryolar
Gelecek yılın resmi bütçe kanun tasarıları incelendiğinde, sosyal güvenlik programı ödeneğinin 2026’da 1 trilyon 872 milyar TL’den 2027’de 2 trilyon 887 milyar TL’ye çıkacağı görülmektedir. Ancak bu artışın arkasında artan sağlık ve ilaç maliyetleri ile enflasyon farkları yer almaktadır. Kaynakların bu yöndeki dağılımı göz önüne alındığında, bütçe sınırları dahilinde yapılabilecek iyileştirmelerin sınırlı bir seyyanen zam veya kısıtlı refah payından ibaret olabileceği ifade edilmektedir. Uzmanlar, popülist yaklaşımlar yerine bütçe dengesini sarsmayacak rasyonel adımların atılması gerektiğine dikkat çekmektedir.
