Otoyol özelleştirme kararı 5 Eylül 2026 tarihli Resmi Gazete nüshasında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan imzasıyla yayımlandı. Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) sorumluluğundaki 15 Temmuz Şehitler Köprüsü ile Fatih Sultan Mehmet Köprüsü listenin görünür yüzüdür. Sekiz otoyol ve iki çevre yolu aynı çerçeveye girdi. Sözleşme süresi 30 yıl işlemlerin 31 Aralık 2031 e kadar bitmesi öngörülür. Mülkiyetin devlette kalacağı işletme hakkının ise devredileceği vurgulanıyor.
Bu işletme hakkı devri tartışmayı hemen iki kola ayırdı. YENİ Parti Zonguldak Milletvekili Deniz Yavuzyılmaz 2025 yılı kârını 600 milyon dolar 30 yıllık toplamı 18 milyar dolar ve güncel kurla 871 milyar 920 milyon lira olarak hesapladı. Maliyeti vergilerle ödenmiş varlıkların özel işletmeye verilmesini eleştirdi. Hazine ve Maliye Bakanlığı ise satış olmadığını işletme hakkının devredildiğini belirtti. İlk bölümün ardından kapsam listesi hukuki yöntem kâr hesabı geçiş ücreti riski ve alınacak tedbirler ele alınacaktır.
Hangi köprü otoyol ve çevre yolları listeye girdi
Listenin ilk sırasında İstanbul boğazını bağlayan iki köprü açıkça durur. 15 Temmuz Şehitler Köprüsü kentin günlük hayatının damarlarından biridir. Fatih Sultan Mehmet Köprüsü ise kuzey geçişini ve ağır yükü taşır. Bu iki yapı otoyol özelleştirme kararı metninde ayrı başlıklarla anılır. Avrupa yakasını Trakya ve Ankara yönüne bağlayan KGM Avrupa Otoyolu aynı resmi pakettedir. Anadolu yakasını iç kesime bağlayan KGM Anadolu Otoyolu da aynı listededir. İzmir Aydın ve İzmir Çeşme hatları Ege ticaretini ilgilendirirken güney koridorunda Niğde Mersin Adana Gaziantep Şanlıurfa ve Toprakkale İskenderun hatları yer alır.
Çevre yolları kamu varlık transferi tartışmasında listenin ikinci halkasını kurar. Bursa Çevre Otoyolu nun Çağlayan Kavşağı Yenişehir Kavşağı arası ayrı madde olmuştur. Gaziantep Çevre Otoyolu sanayi kenti çevresindeki trafiği taşır. Yeni kararla Niğde Pozantı Otoyolu da kapsam ve programa açıkça alınmıştır. Bağlantı yolları bakım işletme tesisleri hizmet tesisleri ücret toplama merkezleri ve yük aktarma merkezleri aynı çatıya dahildir. Böylece yalnızca asfalt değil gişe binası bakım istasyonu ve dinlenme tesisi de işletme konusu olur. Yolcu gişede durduğunda otoyol özelleştirme kararı kapsamındaki bütünün bir parçasına ücret öder.
Kapsamın coğrafyası gelir ortaklığı modeli konuşulurken Trakya dan Çukurova ya Ege den Güneydoğu ya uzanır. Bu geniş yayılım gelir ortaklığı modeli tartışılırken tek bir kentin değil ulusal lojistik omurgasının söz konusu olduğunu gösterir. Tırın Adana dan Gaziantep e inmesi ile konteynerin İskenderun a inmesi aynı kararın gölgesindedir. Otoyol özelleştirme kararı bu yüzden yalnızca İstanbul haberidir denemez. İç Anadolu sanayicisi de Ege turizmci de aynı resmi takvimi izler. Takvim 2031 sonuna kadar işlemleri bitirmeyi hedefler. Bitene kadar bakım KGM de kalır.
Listenin uzunluğu kamu varlık transferi tartışmasını da besler. İki köprü sekiz otoyol iki çevre yolu denince vatandaş somut güzergahı aklına getirir. Güzergah evin önünden geçince tepki de tanıdık olur. Tanıdık tepki gişe kuyruğunda büyür. Kuyrukta bekleyen sürücü 30 yılı kendi çalışma ömrüyle ölçer. Ölçüm siyaset dilini sertleştirir. Sert siyasi dil ise resmi metnin soğuk maddelerini gölgede bırakır.
Listede hangi varlığın nasıl işletileceği gelir ortaklığı modeli ve kiralama gibi seçeneklerle sonradan netleşir. Bugün yayımlanan metin kapsamı çizer yöntemi esnek bırakır. Esnek yöntem otoyol özelleştirme kararı ihalelerinde birden fazla formüle kapı açar. Kapı açılınca yatırımcı da sendika da belediye de kendi senaryosunu yazar. Senaryo çoğalınca bilgi kirliliği artar. Artan kirlilik sade vatandaşın tek sorusunu boğar o soru yarın gişe ne kadar olacak sorusudur.
Hukuki yöntem satış değil işletme hakkı mı
Resmi çerçeve özel işletme süresi tanırken mülkiyet devrini açıkça hariç tutar. Özel işletme süresi 30 yıl olarak yazılmıştır. İşletme hakkının verilmesi kiralama mülkiyetin gayri ayni hak tesisi gelir ortaklığı ve işin gereğine uygun diğer tasarruf yollarından biri veya birkaçı uygulanabilecektir. Bu cümle avukata esneklik sürücüye belirsizlik gibi görünür. Belirsizlik 2031 e kadar sürecek işlem takviminde de durur. İşlem bitene kadar bakım onarım ve işletme yükümlülüğü KGM de kalır. Kalan yükümlülük bugünün çukurunu yarına bırakmaz fakat yarının gişesini de şimdiden kilitlemez.
Uygulamada yol imtiyazı kamu hizmetinin özel elde yürütülmesi demektir. Asfaltın tapusu devlette kalır geçiş düzeni şirkete geçer. Geçiş düzeni ücret tarifesini bakım standardını ve gişe teknolojisini içerir. Tarife artarsa tepki şirkete yönelir. Standart düşerse tepki yine devlete döner çünkü yol kamu malı sayılır. Bu çift yönlü hesap hem iktidarı hem işletmeciyi bağlar. Bağlam koparsa 30 yıl boyunca her kış aynı tartışma açılır ve yatırım iklimi de zedelenir.
Kiralama yöntemi nakit ihtiyacını öne çeker uzun vadeli geliri ise erteleyebilir. Devlet bugün peşin bedel alırsa bütçe rahatlar. Rahatlayan bütçe 30 yıllık nakit akışını kaybedebilir. Kaybedilen akış Yavuzyılmaz ın 18 milyar dolarlık 30 yıl hesabıyla karşı karşıya gelir. Hesap doğruysa vazgeçilen kâr büyüktür. Hesap abartılıysa tartışma yine kalır çünkü vatandaş gişede hissettiği artışı konuşur. Konuşulan artış resmi yöntemin adından daha gür çıkar.
Kâr rakamları tepki dili ve resmi yanıt
Milletvekili Deniz Yavuzyılmaz otoyol özelleştirme kararı sonrası 2025 yılı toplam kârını 600 milyon dolar yazdı. Aynı varlıkların 30 yıllık toplam kârını 18 milyar dolar olarak öne sürdü. Güncel kurla 871 milyar 920 milyon lira dedi. Bu tasarruf hakkı hesabı kamuoyunda hızla yayıldı. Yayılan rakam maliyetin yıllar önce vergilerle ödendiği cümlesine bağlandı. Bağlanan cümle özelleştirmenin ihanet olduğu yargısını taşıdı. Yargı siyasi olduğu kadar duygusal bir yük de taşır çünkü her sürücü kendi gişe fişini hatırlar.
Resmi yanıt otoyol özelleştirme kararının satış olmadığını işletme hakkının devredildiğini tekrarlar. Tekrar mülkiyet korkusunu yatıştırmayı amaçlar. Yatışma tam olmaz çünkü vatandaş tapu ile gişeyi aynı şey sayar. Aynı sayma hukukçuya yanlış sürücüye doğru gelir. Doğru gelen his 30 yıl boyunca zam üstüne zam beklentisini büyütür. Büyüyen beklenti henüz ihale yapılmadan fiyatı konuşturur. Konuşulan fiyat fiili tarifenin önüne geçer.
Tartışma bu gerilimde sıkışır. Bir yanda bakım maliyeti ve işletme verimi gerekçesi durur. Öte yanda kârın kamuda kalması talebi durur. İki gerekçe aynı asfaltın üstünde çarpışır. Çarpışma tasarruf hakkı tartışmasını Zonguldak milletvekilinin derhal vazgeçin çağrısında kristalleştirir. Çağrı siyasi muhalefetin klasik refleksidir. Refleks tabanı harekete geçirir fakat Resmi Gazete maddesini silmez.
Eleştiri bir de kuşak meselesi taşır ve tasarruf hakkı hesabını gelecek yıla bağlar. 30 yıl bugünün sürücüsünden çok yarının sürücüsünü bağlar. Bağlanan kuşak oy kullanırken henüz ehliyet almamış olabilir. Almamış kuşak tarifeyi miras alır. Miras tartışması otoyol özelleştirme kararı üzerinden geleceği satmak cümlesini besler. Beslenen cümle hukuki satış yok dese de siyasi satış var der. Siyasi satış iddiası tapu kaydına bakmaz gişe kuyruğuna bakar.
Paylaşım formülü kârı bölerse kiralama yöntemi tartışması yumuşayabilir. Paylaşım oranı şeffaf yazılmazsa yumuşama olmaz. Olmayan şeffaflık her zam haberini skandala çevirir. Skandal 30 yılın her diliminde tekrarlanır. Tekrarlanan skandal işletmecinin finansman maliyetini de yükseltir. Yükselen maliyet yine geçiş ücretine yansır. Yansıyan ücret başlangıçtaki kâr vaadini yer.
Şirket 30 yıl boyunca bakımı da üstlenecekse kiralama yöntemi asfalt kalitesini pazarlık konusu yapar. Kalite düşerse kaza riski artar. Artan risk sigortayı pahalılaştırır. Pahalı sigorta lojistik faturasına biner. Binen fatura rafa yansır. Raf fiyatı köprü haberini mutfak haberine çevirir. Çeviren halk otoyol özelleştirme kararını yalnızca İstanbul dosyası olmaktan çıkarır.
Geçiş ücreti lojistik maliyet ve günlük hayat
Gişe sürücünün en somut temas noktasıdır. Ücret artarsa sabah mesaisi pahalılaşır. Pahalılaşan mesai ev bütçesini deler. Delinen bütçe tepkiyi partiler üstü hale getirir. Hale gelen tepki 30 yıllık sözleşmenin her revizyonunda geri döner. Dönen tepki işletmeciyi de düzenleyiciyi de yorar. Yorulan taraf kısa vadede zammı savunur uzun vadede güven kaybeder.
Tırın kilometre maliyeti otoyol seçimini belirler. Seçim değişirse eski devlet yolu tıkanır. Tıkanan devlet yolu kaza ve zaman kaybı doğurur. Doğan kayıp ihracatçıya gecikme olarak döner. Dönen gecikme sözleşme cezasıdır. Ceza üreticiyi liman yerine depo çözümüne iter. İten çözüm lojistik haritasını sessiz değiştirir.
İzmir Çeşme hattı yazın turist kuyruğunu taşır. Kuyruk uzarsa tatil fiyatı artar. Artan fiyat bölge esnafını da vurur. Vurulan esnaf kışın işsiz kalır. Kalan işsizlik yerel siyaseti gerer. Geren siyaset çevre yolu haberini belediye seçimine bağlar. Bağlanan haber ulusal kararı yerel öfkeye çevirir.
Bursa ve Gaziantep çevre yolları sanayi vardiyasını taşır. Vardiya aksarsa üretim bandı durur. Duran bant siparişi kaçırır. Kaçan sipariş istihdamı keser. Kesilen istihdam otoyol özelleştirme kararını işçi evinde konuşturur. Konuşulan evde köprü değil ekmek vardır. Ekmek cümlesi resmi yöntemin inceliğini duymaz.
Liman çıkışlı yükte gişe gecikmesi gemi kalkışını kaçırır. Kaçan kalkış demuraj faturası doğurur. Doğan fatura ihracatçının kâr marjını yer. Yenen marj bir sonraki seferde otoyoldan kaçışı teşvik eder. Kaçış eski devlet yolunu tıkar. Tıkanan yol hem kaza hem zaman kaybı üretir. Üretilen kayıp ulusal lojistik maliyetini sessiz yükseltir.
Kışın zincir takılan geçitlerde bakım standardı hayatidir. Standart düşerse tır kayar. Kayan tır hattı kapatır. Kapanan hat şehirlerarası otobüsü de durdurur. Duran otobüs aile ziyaretini bozar. Bozulan ziyaret siyasi tepkiyi evden eve taşır. Taşınan tepki yalnızca tarife değil güvenlik talebi taşır.
Şeffaflık denetim ve uzun vadede alınacak tedbirler
İlk tedbir ihale şartnamesinin yalın kamuya açık ve anlaşılır yazılmasıdır. Yazılmayan tavan zam formülü her mali yılı yeni bir kavgaya çevirir. Kavga hem yerli yatırımcıyı hem sürücü vatandaşı yorar. Yorulan vatandaş resmi açıklamaya kolay güvenmez. Güvenmeyen vatandaş her gişe fişini hukuki delil sayar. Delil sayılan fiş siyaseti mahkeme koridoruna taşır. Taşınan dosya 30 yılı 30 ayrı davaya böler.
İkinci tedbir bakım standardının sayısal ve ölçülebilir kılınmasıdır. Ölçülmeyen asfalt çukuru sosyal medya fotoğrafıyla konuşur. Konuşan fotoğraf işletmeciyi kamuoyunda köşeye sıkıştırır. Sıkışan işletmeci cezayı çoğu kez geçiş fiyatına gömer. Gömülen ceza yine sürücü cüzdanına döner. Dönen yük tedbirin neden baştan net yazılması gerektiğini gösterir. Gösteren somut örnek komşu ülkelerin imtiyaz denetim raporlarıdır.
Üçüncü tedbir kâr trafik ve bakım verisinin yıllık yayımlanmasıdır. Yayımlanmayan 600 milyon dolarlık iddia kamuoyunda çürütülemez. Çürütülemeyen iddia geniş kamuoyunda gerçek yerine geçer. Gerçek yerine geçen sayı her bütçe görüşmesini zehirler. Zehirlenen görüşme yeni yatırım kararını geciktirir. Geciken karar 2031 işlem takvimini de riskli hale getirir.
Kamu hizmetinde fiyatın tavanı kadar taban hizmet kalitesi de yazılmalıdır. Yazılmayan hizmet kar ve buz yağınca ortaya çıkar. Ortaya çıkan ihmâl zincirleme kaza ve can kaybına kadar gidebilir. Giden kayıp hiçbir kâr rakamıyla savunulamaz. Savunulamayan kayıp 30 yıllık sözleşmeyi siyasi olarak bitirir. Biten sözleşme ise yeni ve daha derin bir belirsizlik doğurur.
Son söz olarak asfaltın hukuki sahibi kim olursa olsun geçen araç aynı vatandaştır. Vatandaş tapu cümlesinden çok gişe cümlesini ve kuyrukta geçen dakikayı hatırlar. Hatırlanan cümle 30 yılı ya kabul edilir kılar ya da her seçimde geri getirir. Geri gelen dosya bugünkü Resmi Gazete maddesinden daha uzun yaşar. Uzun yaşayan dosya ancak şeffaf tarife görünür bakım ve açık veri ile sakinleşir. Sakinleşmeyen dosya ise her köprü geçişinde yeniden açılır.
Düzenleyici kurumun bağımsız raporlaması güvenin omurgasıdır. Omurga yoksa her zam hikâyesi kulaktan kulağa büyür. Büyüyen hikâye gerçek tarifeden bağımsız öfke üretir. Üretilen öfke işletmeciyi savunmaya iter. Savunmaya itilen taraf şeffaflığı daha da kısar. Kısa şeffaflık yeni öfke doğurur. Döngü ancak zorunlu veri yayımlama ile kırılır.
