Tel Aviv’den Ankara’ya küstah teklif, Suriye’deki askerî etkinlik alanlarının paylaşılmasına yönelik olduğu öne sürülen bir öneriyle gündeme geldi. İddiaya göre İsrail yönetimi, doğrudan Ankara ile yürütülmeyen bir diplomatik kanal üzerinden Türkiye’ye Suriye’nin belirli bölgelerinde karşılıklı askerî hareket alanlarının tanımlanmasını içeren bir teklif iletti. Öne sürülen plana göre bazı bölgelerde İsrail’in faaliyet göstermesine karşılık Türkiye’nin farklı bölgelerdeki askerî varlığına müdahale edilmemesi öngörülüyordu. Ankara’nın ise böyle bir paylaşım modelini kabul etmediği ileri sürüldü. İddiaların doğrulanmış diplomatik belge veya resmî açıklamayla desteklenmemiş olması nedeniyle ayrıntıların dikkatle değerlendirilmesi gerekiyor. Buna rağmen ortaya atılan plan, Suriye sahasındaki güç mücadelesinin hangi boyutlara ulaştığını göstermesi bakımından önem taşıyor. Konunun devamında Şam çevresindeki gelişmeler, Türkiye’nin yaklaşımı, İsrail’in hedefleri ve bölgesel güvenlik dengeleri öne çıkıyor.
Bu çerçevede ortaya atılan öneri, yalnızca iki ülke arasındaki askerî hesaplarla sınırlı görülmemeli. Suriye’nin toprak bütünlüğü, sınır güvenliği, yeni yönetimin otoritesi ve bölgedeki diğer aktörlerin pozisyonları da değerlendirmeye dâhil edilmeli. İddia edilen planın ayrıntıları, özellikle hangi bölgelerin hangi ülkenin faaliyet alanı olarak görüldüğünü ortaya koyması bakımından dikkat çekiyor. Ancak böyle bir düzenlemenin hayata geçmesi durumunda Suriye’deki siyasi ve güvenlik dengelerinin önemli ölçüde değişmesi söz konusu olabilir. Ankara açısından mesele yalnızca askerî hareket alanlarının belirlenmesi değil, Suriye’nin geleceğinde karar verici aktörlerden biri olma hedefiyle de yakından ilişkili. Bu nedenle gelişmenin diplomatik boyutu kadar güvenlik ve egemenlik boyutu da önem taşıyor. Şimdi iddianın merkezindeki planın hangi unsurlardan oluştuğuna daha yakından bakmak gerekiyor.
Suriye’de paylaşım iddiasının merkezinde hangi bölgeler var
Ortaya atılan Tel Aviv’den Ankara’ya küstah teklif iddiasının en dikkat çekici bölümünü, Suriye’nin farklı bölgelerinde askerî etkinlik alanlarının sınırlandırılması oluşturuyor. İddiaya göre öneride Cisr eş Şugur, Sehl el Gab ve Hama hattının belirli bir sınır olarak değerlendirilmesi gündeme getirildi. Bu hattın kuzeyinde ve doğusunda Türkiye’nin askerî faaliyetlerinin daha rahat hareket edebileceği bir alan bırakılması düşünülürken, batı ve güney yönünde İsrail’in daha geniş bir askerî etki alanı oluşturmak istediği öne sürüldü. Böyle bir yaklaşım, Suriye topraklarının güvenlik gerekçeleri üzerinden fiilî nüfuz bölgelerine ayrılması anlamına gelebilecek son derece kapsamlı bir değişiklik olurdu. Suriye’nin coğrafi bütünlüğü açısından bakıldığında bu tür bir model, yalnızca Türkiye ve İsrail arasındaki ilişkileri değil, Şam yönetiminin egemenlik kapasitesini de doğrudan etkileyebilir. Bölgedeki askerî hareketliliğin kalıcı hâle gelmesi ise yeni güvenlik riskleri oluşturabilir. Bu nedenle iddianın bölgesel sonuçları, teklifin kendisi kadar önem taşıyor.
İddiaya göre İsrail’in askerî etki alanı oluşturmak istediği bölgeler arasında Humus, Kuneytra, Tartus, Şam ve Dera hattı bulunuyor. Buna karşılık Türkiye’nin Halep, Hama, Haseke, Deyrizor ve Rakka çevresindeki faaliyetlerine müdahale edilmemesi yönünde güvence verilmesinin teklif edildiği ileri sürülüyor. İlk bakışta karşılıklı askerî hareket alanlarının belirlenmesi şeklinde görünen bu yaklaşım, daha geniş açıdan incelendiğinde Suriye’nin gelecekteki güvenlik mimarisine ilişkin bir pazarlık modelini çağrıştırıyor. Böyle bir düzenleme, bölgelerde bulunan farklı grupların ve yerel yönetimlerin durumunu da doğrudan etkileyebilir. Özellikle enerji kaynakları, ulaşım güzergâhları ve sınır geçişleri açısından stratejik öneme sahip bölgelerin bu tür bir paylaşımın parçası olması, ekonomik sonuçları da beraberinde getirebilir. Uzmanların bölgesel güvenlik değerlendirmelerinde üzerinde durduğu temel noktalardan biri de askerî nüfuz alanlarının geçici güvenlik düzenlemelerinden kalıcı bölünmelere dönüşme ihtimalidir. Bu nedenle iddia edilen planın yalnızca bugünkü askerî tablo üzerinden okunması yeterli olmayacaktır.
Suriye’deki güvenlik dengesi, son yıllarda birçok ülkenin doğrudan veya dolaylı müdahaleleri nedeniyle oldukça karmaşık bir yapıya dönüştü. Türkiye sınır güvenliği ve terör tehdidinin önlenmesi açısından Suriye’nin kuzeyindeki gelişmeleri yakından takip ederken, İsrail özellikle kendi sınırlarına yakın bölgelerde ortaya çıkabilecek askerî yapılanmaları güvenlik meselesi olarak değerlendiriyor. ABD ve Rusya gibi küresel aktörlerin yanı sıra İran ve bölgedeki çeşitli gruplar da Suriye sahasındaki gelişmeler üzerinde etkili olabiliyor. Bu nedenle iki ülke arasında yapılacağı öne sürülen herhangi bir askerî anlaşmanın, çok sayıda aktörün hesaplarını değiştirme potansiyeli bulunuyor. Ayrıca Suriye’nin merkezi yönetiminin kendi toprakları üzerindeki kontrolünün güçlenmesi, dış aktörlerin hareket alanını uzun vadede sınırlayabilecek önemli bir unsur olarak görülüyor. Bölgesel istikrar açısından kalıcı çözümün askerî nüfuz alanlarından ziyade siyasi ve diplomatik mekanizmalarla sağlanması gerektiği yönündeki değerlendirmeler de bu noktada önem kazanıyor. Dolayısıyla iddia edilen paylaşım planı, sadece sınır çizgilerinden ibaret olmayan geniş kapsamlı bir jeopolitik tartışmayı beraberinde getiriyor.
Erdoğan’ın Şam ziyareti iddiası neden kritik görülüyor
Gelişmenin ikinci önemli boyutunu Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Şam’a gerçekleştirebileceği öne sürülen ziyaret oluşturuyor. İddiaya göre İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu’nun, Erdoğan’ın olası Şam ziyaretinin İsrail açısından siyasi açıdan yeni bir tablo ortaya çıkarabileceğini değerlendirdiği ileri sürüldü. Böyle bir ziyaretin gerçekleşmesi durumunda Türkiye’nin Suriye’deki siyasi ağırlığının daha görünür hâle gelmesi beklenebilir. Ankara’nın Şam yönetimiyle temaslarının artması, Suriye’nin geleceğine ilişkin diplomatik süreçlerde Türkiye’nin rolünü de güçlendirebilir. İsrail açısından ise Türkiye’nin Suriye’deki etkisinin genişlemesi, güvenlik hesaplarının yeniden yapılmasına neden olabilir. Bu nedenle ziyaret iddiası, yalnızca diplomatik bir temas olarak değil, bölgesel güç dengelerini etkileyebilecek siyasi bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Ancak ziyaretin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği ve gerçekleşmesi hâlinde hangi gündemle yapılacağına ilişkin kesinleşmiş bir çerçeve bulunmadan sonuçlara ilişkin kesin hükümler vermek doğru olmayacaktır.
Ankara’nın diplomatik yaklaşımı, Suriye konusunda yalnızca askerî unsurlardan oluşmayan daha geniş bir stratejiye dayanıyor. Türkiye açısından sınır güvenliği, terör yapılanmalarının sınır hattında kalıcı bir tehdit hâline gelmesinin önlenmesi ve Suriye’nin siyasi istikrar kazanması temel başlıklar arasında bulunuyor. Şam ile yürütülebilecek doğrudan temaslar da bu hedeflerin diplomatik yollarla desteklenmesi bakımından önem taşıyor. Hakan Fidan’ın Suriye’deki temaslarının ve güvenlik görüşmelerinin de bu çerçevede değerlendirildiği öne sürülüyor. Böyle bir diplomasi trafiğinin artması, sahadaki askerî hesapların yanında siyasi çözüm seçeneklerinin de yeniden gündeme gelmesine neden olabilir. Türkiye’nin öncelikleri ile İsrail’in güvenlik anlayışının aynı noktada buluşmaması ise iki ülke arasında Suriye merkezli yeni gerilim başlıkları oluşturabilir. Bu nedenle Ankara’nın vereceği her mesaj, yalnızca ikili ilişkiler açısından değil, Suriye’deki diğer aktörler açısından da yakından izleniyor.
İsrail’in Suriye planında hangi hedefler öne çıkıyor
İddialara göre Netanyahu yönetiminin Şam’a yönelik olası bir askerî müdahale seçeneğini değerlendirmesi, bölgedeki askerî planlama tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı. Öne sürülen değerlendirmelerde Netanyahu’nun seçim sürecinde siyasi desteğini güçlendirebilmek amacıyla Suriye konusunda daha sert bir tutum benimseyebileceği iddia edildi. Ancak bu tür siyasi amaçlara ilişkin değerlendirmelerin doğrulanması için doğrud
