Kamu kurumlarında mali şeffaflığı ve hukuka uygunluğu denetlemekle görevli olan Sayıştay Başkanlığı (SAYIŞTAY), Giresun iline bağlı Güce Belediyesi (GB) nezdinde gerçekleştirdiği 2025 yılı denetimlerinde oldukça çarpıcı usulsüzlükler tespit etmiştir. İlgili yerel yönetim hiyerarşisinde yangın söndürme ve acil müdahale ekiplerinin kullanımı amacıyla 8 Şubat 2021 tarihinde düzenlenen kamu ihalesi kapsamında envantere özel bir taşıt dahil edilmiştir. Devletin acil durum hizmetlerinin aksamaması adına yürürlüğe koyduğu Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) Kanunu muafiyet maddelerinden yararlanan belediye yönetimi, bu otomobili tek kuruş vergi ödemeden kamusal sisteme entegre etmiştir. Ne var ki 5 Şubat 2025 tarihine gelindiğinde mevzuatın arkasından dolanacak nitelikte bir tadilat projesi onaylatılarak acil müdahale aracı resmi olarak binek otomobil statüsüne dönüştürülmüştür. Bahsi geçen tadilat hamlesinin hemen ardından vergi dairesine eksik tutarlar yatırılmış ve bu lüks ithal vasıta doğrudan belediye başkanının şahsi makam hizmetine tahsis edilmiştir. Yaşanan bu süreç, kamu yönetiminde etik ilkelerin ve devlet ciddiyetinin nasıl göz ardı edilebildiğini açıkça kanıtlayan yapısal bir örnek olarak kayıtlara geçmiştir.
Mali denetçilerin hazırladığı resmi evraklarda bu dönüşüm operasyonunun sadece vergi boyutunu değil, aynı zamanda ulusal tasarruf hamlelerini de açıkça baltaladığı belirtilmektedir. Devlet bütçesinin kısıtlı imkanlarla yönetildiği bir dönemde acil durumlar için ayrılan imtiyazların makam konforuna tahsis edilmesi toplumsal adalet duygusunu derinden yaralamaktadır. Kamu kaynaklarının bu şekilde heba edilmesi, kurum içindeki yönetsel zafiyetlerin ve denetim mekanizmalarının yerel düzeyde işlevsiz kaldığının en bariz göstergesidir. Kurumsal otoritenin zedelendiği bu durumlarda yerel idarecilerin yasal boşluklardan faydalanma eğilimi, merkezi denetim organlarının müdahalesini kaçınılmaz kılmaktadır. Güce Belediyesi bünyesinde gerçekleşen bu işlem, kamuda şeffaflık arayışının neden kesintisiz olarak sürdürülmesi gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır. İtfaiye öncü aracı unvanıyla alınan bir aracın koltuklarının ve iç donanımının lüks bir makam aracına çevrilmesi süreci, idari denetim raporunda tüm çıplaklığıyla yer almıştır. Kamuoyu vicdanında derin yaralar açan bu tahsis kararı, yerel yönetimlerin mali disiplinden ne kadar uzaklaşabileceğinin acı bir vesikasıdır.
Mevzuata aykırı bu uygulamanın ortaya çıkması yerel yönetimlerde Güce Belediyesi Kamu Araç Usulsüzlüğü hususunda yeni yasal düzenlemelerin yapılması gerektiğine işaret etmektedir. Sayıştay uzmanlarının detaylı incelemeleri neticesinde ortaya çıkan bu durum, kamu idarelerinde keyfi kararların engellenmesi için yaptırımların ağırlaştırılması gerektiğini göstermektedir. Mali raporlara yansıyan verilere göre vergi muafiyeti avantajıyla kamunun cebinden çıkmayan paralar, daha sonra lüks tüketim amacıyla harcanarak kamusal zarara yol açmıştır. İdari mahkemelerin ve denetim organlarının bu tür işlemler karşısında tavizsiz bir duruş sergilemesi, devletin genel tasarruf politikasının sürdürülebilirliği açısından hayati bir önem taşımaktadır. İtfaiye hizmetlerinin asli unsurlarından olan öncü araç eksikliği ilçe halkının can ve mal güvenliğini tehlikeye atarken, başkanın makam konforunun öncelenmesi idari bir akıl tutulmasıdır. Dönüşüm projesinin yasal kılıflara uydurulmaya çalışılması fakat nihayetinde üst denetim organının radarına takılması, kamusal adaletin er ya da geç tecelli edeceğini bir kez daha ispatlamıştır.
Motor Hacmi Sınırları Tasarruf Tedbirleri Genelgesi ve Yabancı Menşeli Taşıt Kısıtlaması
Cumhurbaşkanlığı tarafından yayımlanan ve tüm kamu kurumlarını bağlayan Tasarruf Tedbirleri Genelgesi hükümleri, itfaiye ve ambulans gibi hayati acil durum araçlarını genel satın alma yasaklarından tamamen muaf tutmaktadır. Ancak bu muafiyetin temel şartı, ilgili taşıtların kesinlikle binek otomobile dönüştürülmemesi ve asli vazifeleri dışında hiçbir bürokratik kademeye tahsis edilmemesidir. Sayıştay denetçileri yaptıkları incelemede söz konusu belediyenin satın aldığı bu lüks vasıtanın tam 1.968 cc motor hacmine sahip olduğunu ve yabancı menşeli üretildiğini resmi olarak belgelemiştir. Yürürlükteki yasal mevzuata göre kamu kurumlarının yerli muhteva oranı yüzde 50 sınırının altında kalan yabancı araçları edinmesi zaten yasaklanmış durumdadır. Üstelik binek kamu araçlarında uygulanan 1.600 cc motor hacmi üst sınırı da bu idari işlemle tamamen delinmiştir. Güce Belediyesi Sayıştay Raporu Analizi Kamu Araç Usulsüzlüğü incelemesinde görüldüğü üzere hem motor gücü hem de ithal menşe kuralları aynı anda ihlal edilerek yasal hiyerarşi tamamen hiçe sayılmıştır.
Kamu idarelerinde yerli üretimin desteklenmesi ve döviz çıkışının engellenmesi amacıyla konulan bu kurallar, yerel yönetimlerin lüks tutkusu nedeniyle bypass edilmektedir. Devletin en üst kademesi tarafından ilan edilen tasarruf direktiflerinin yerel belediyeler tarafından bu derece rahatlıkla ihlal edilmesi idari disiplinin yeniden tesis edilmesini zorunlu kılmaktadır. Motor hacmi kısıtlamasının arkasındaki iktisadi mantık, kamu araçlarının işletme, yakıt ve bakım maliyetlerinin asgari düzeyde tutulması esasına dayanmaktadır. Oysa 1.968 cc gibi yüksek silindir hacmine sahip lüks bir ithal otomobilin sürekli kullanımı, belediye bütçesinde öngörülemeyen kalıcı giderlerin oluşmasına yol açmaktadır. İtfaiye teşkilatının lojistik ihtiyaçları bahane edilerek ülkeye sokulan bu tip vasıtaların idari kararlarla makam aracına devredilmesi, kamusal güveni zedelemektedir. Bu tür usulsüzlüklerin önüne geçilebilmesi adına ithal araç alımlarındaki izin süreçlerinin merkezi idare tarafından çok daha sıkı şartlara bağlanması gerekmektedir. Denetim elemanlarının mevzuata aykırılık zincirini tek tek deşifre etmesi, kamu hukukunun yerel idarelerin keyfi tasarruflarından üstün olduğunu bir kez daha kanıtlamıştır.
Belediye yönetiminin imza attığı bu usulsüz süreç Güce Belediyesi Sayıştay Raporu Analizi Kamu Araç Usulsüzlüğü başlığı altında kamu hukuku derslerinde ders olarak okutulacak cinstendir. Yüksek motor hacimli bir aracın acil hizmet maskesi altında kamusal envantere dahil edilmesi, idari uyanıklığın boyutlarını net olarak göstermektedir. Yerli sanayiyi ve ulusal parayı koruma gayesi güden kanun maddelerinin, şahsi prestij ve konfor alanları yaratmak adına çiğnenmesi kabul edilemez bir yönetsel hata olarak tescillenmiştir. Tasarruf tedbirlerinin amansızca uygulanması gereken makroekonomik şartlarda, yerel yöneticilerin kurallardan muafmış gibi davranması idari denetim mekanizmalarının etkinliğini sorgulatmaktadır. Sayıştay uzmanlarının bu usulsüzlüğü tüm yasal dayanaklarıyla rapora dökmesi, kamu malının korunması adına kritik bir hukuki barikat işlevi görmüştür. İlerleyen süreçte bu tür ihlalleri gerçekleştiren idarecilerin şahsi mali sorumluluklarının artırılması, kamusal zararların rücu edilmesi noktasında en kalıcı çözüm yoludur.
Makam Aracının Yıkama Faturaları Kamu Kaynaklarının İsrafı ve Mali Tablolarda Sınırlı Olumlu Kararı
Sayıştay Başkanlığı (SAYIŞTAY) müfettişlerinin hazırladığı kapsamlı raporda sadece araç dönüşüm skandalı değil, aynı zamanda idare bünyesindeki diğer operasyonel harcamalar da mercek altına alınmıştır. İlgili raporda yer alan 11 ciddi bulgudan en dikkat çekici olanı, belediye başkanının makam arabası ile çöp kamyonları, iş makineleri ve cenaze araçlarının temizliği için harcanan paralardır. Güce Belediyesi (GB), kendi idari personeli ve teknik imkanları ile çok rahatlıkla çözebileceği yıkama ve temizlik işlemlerini yıl boyunca dışarıdan hizmet alımı şeklinde yürütmüştür. Doğrudan temin yöntemi kullanılarak sürekli biçimde özel şirketlere aktarılan kamu kaynakları, raporda açıkça israf ve usulsüz harcama olarak nitelendirilmiştir. Belediye yönetimi ise denetçilere verdiği resmi savunmada temizlik işlemlerinde artık kendi öz kaynaklarını kullanacağını taahhüt etmek zorunda kalmıştır. Yaşanan tüm bu ciddi yönetsel zafiyetlere ve mali usulsüzlüklere rağmen, Sayıştay denetim heyeti belediyenin 2025 yılı mali raporları için sınırlı olumlu yönünde bir karar beyan etmiştir.
Belediyenin temizlik işleri gibi basit bir operasyonu dahi dışarıdan hizmet alımıyla yapması kamu kaynaklarının verimsiz kullanıldığının en somut kanıtıdır. Kendi envanterinde yıkama ekipmanı ve personeli bulunan bir kurumun, sürekli olarak doğrudan temin ihaleleriyle özel sektöre kaynak aktarması idari basiretsizliğin dikilitaşıdır. İsrafın kurumsallaştığı bu tür idari yapılarda mali denetimlerin sıklığı ve derinliği artırılmadığı müddetçe, yerel bütçelerin açık vermesi kaçınılmaz bir iktisadi gerçekliktir. Makam aracının temizliği için harcanan bütçelerin cenaze araçları ve çöp kamyonları ile aynı sepete konularak kamufle edilmeye çalışılması da denetçilerin gözünden kaçmamıştır. Kamu kaynaklarının harcanmasında gösterilen bu gevşeklik, yerel yönetimlerin mali disiplin süreçlerine acilen radikal müdahaleler yapılması gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır. Sınırlı olumlu olarak verilen denetim görüşü ise kurumun mali tablolarının genel olarak doğru olduğunu ancak bu tip usulsüzlüklerin gelecekte sistemik bir çöküşe yol açabileceğini ihtar etmektedir.
Mali disiplinin hiçe sayıldığı bu yerel idarede Güce Belediyesi Kamu Araç Usulsüzlüğü vakası kamu zararlarının sadece bir yönünü oluşturmaktadır. Yıkama faturalarının büyüklüğü ve ihale yöntemlerinin sürekli olarak doğrudan temin sınırlarında tutulması, idari harcamaların denetimden kaçırılma çabasını simgelemektedir. Kamu idarelerinin kendi işçisiyle yapabileceği temizlik faaliyetlerini dış yüklenicilere devretmesi, yerel halkın vergilerinin verimsiz projelere aktarılması anlamına gelmektedir. Sayıştay tarafından verilen şerhli onay idari yönetimin mali tabloları tamamen tahrif etmediğini gösterse de operasyonel bazda büyük usulsüzlüklerin varlığını yasal olarak tescil etmiştir. Belediye yönetiminin denetim sonrasında öz kaynaklara dönme sözü vermesi, bağımsız denetim mekanizmalarının kamu düzenini korumadaki caydırıcı gücünü bir kez daha kanıtlamıştır. Bu tür olayların sektörel etkileri incelendiğinde, yerel yönetimlerde radikal önlemler alınmadığı sürece kurumsal güvenin kalıcı olarak zedeleneceği açık bir gerçektir.
