Mahkeme heyeti ikinci grup duruşmalarda tutuksuz sanıkların savunmalarını almayı planlıyor. Ancak tutuklu sanığın yeniden söz talebinde bulunacağı bilgisi süreci belirsizleştiriyor. Bu belirsizlik yargılamanın adil işleyişine dair tartışmaları da beraberinde getiriyor. Savunma hakkının sınırlandırılması iddiası yargısal güvene zarar verebilecek nitelikte bir risk taşıyor. Bu riskin yönetilmesi için sürecin şeffaf yürütülmesi önem kazanıyor. Bundan sonraki bölümde kriz anının nasıl geliştiğini ve mahkemenin o gün aldığı kararların yansımalarını inceliyoruz.
Savunma krizinin mahkeme salonunda yarattığı gerilim
Sekiz Temmuz tarihli celsede mahkeme başkanı duruşmayı dokuz Temmuzda bitirme kararı aldı. Bu karar tutuklu sanığa yalnızca bir buçuk günlük savunma süresi bırakıyordu. Ekrem İmamoğlu bu süreye açıkça itiraz etti. Mahkeme heyeti itirazı kabul etmedi ve sanığı salondan çıkarma kararı verdi. Ardından sanığın susma hakkını kullandığına hükmetti. Bu hüküm yargılama usulünde önemli bir kırılma noktası oluşturdu.
Kararın ardından Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı resen soruşturma başlattı. Soruşturma konusu kamu görevlisini tehdit iddiasına dayanıyordu. Sanığın duruşma sırasında kullandığı bazı ifadeler bu iddianın gerekçesini oluşturdu. Yargılama salonundaki atmosfer o gün gerginleşti. Tutuklu sayısı o celsede altı kişinin tahliyesiyle elliden fazla kişiye düştü. Beyoğlu Belediye Başkanı İnan Güney de tahliye edilenler arasındaydı.
Mahkeme heyeti İBB davası kapsamındaki toplam sanık sayısını dörtyüz on dört olarak kaydetti. Süreç dokuz Martta yüz yedi tutuklu sanıkla başlamıştı. Altmış dört celse boyunca tutuklu sayısı kademeli olarak azaldı. Şimdi tutuklu sanık sayısı elli üçtür. Mahkeme heyetinin süre sınırı koyma pratiği avukatlar tarafından savunma hakkının ihlali olarak değerlendiriliyor. Bu değerlendirme yargılamanın eşitlik ilkesine zarar verebilecek bir uygulamaya işaret ediyor.
Uzmanlar benzer süre kısıtlarının ileride bozma nedeni oluşturabileceğini vurguluyor. Bu tür kısıtların silahların eşitliği ilkesini zedelediği yönündeki görüşler de artıyor. Mahkeme heyeti kırk günlük ara sonrasında Silivrideki yeni duruşma salonunda çalışmalarına devam ediyor. Salon Marmara Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun hemen karşısında yer alıyor. Bu fiziksel düzenleme yargılama koşullarını da etkiliyor. Sanıkların avukatlarıyla iletişim kurma imkânları sınırlı kalabiliyor. Bu sınırlılık savunma hazırlığını güçleştiriyor. Bundan sonraki bölümde sanığın talep edeceği sürenin yargılamaya nasıl etki edeceğini ele alıyoruz.
On yedi Ağustos Pazartesi günü başlayan celselerde tutuksuz sanık beyanlarının alınması bekleniyor. Ancak tutuklu sanığın söz talebinde bulunacağı öğrenildi. Ekrem İmamoğlu mahkemeden üç günlük savunma süresi isteyecek. Bu talep mahkemenin tutuksuz sanıklara geçmeden önce nasıl bir karar vereceğini belirsiz kılıyor. Mahkeme heyetinin talebi kabul edip etmeyeceği henüz netleşmedi.
Üç günlük süre talebi yaklaşık üç bin dokuz yüz sayfalık iddianame dikkate alındığında makul görünüyor. İddianame yüz kırk üç ayrı eylemi kapsıyor. Savcılık suç örgütü kurmak ve yönetmek başta olmak üzere ağır cezalar talep ediyor. Talep edilen hapis cezası sekiz yüz yirmi sekiz yıldan iki bin üç yüz elli iki yıla kadar uzanıyor. Bu kapsamda kısa süreli bir savunma mümkün görünmüyor.
Yargılama sürecinde İBB davası dosyasındaki savunma hakkının tam kullanılması adil yargılanma ilkesinin temelini oluşturuyor. Uzmanlar süre kısıtının delillere erişim sorunlarıyla birleştiğinde savunmayı fiilen engelleyebileceğini belirtiyor. Bu engelleme yargısal süreçlere duyulan güveni sarsabilir. Sektörel düzeyde bakıldığında benzer büyük dosyalarda süre yönetimi daha esnek yürütülürse yargılama kalitesi artar. Mahkeme heyetinin bu talebi nasıl karşılayacağı sürecin ilerleyişini doğrudan belirleyecek.
Talep kabul edilirse tutuksuz sanıkların beyanları ertelenebilir. Reddedilirse sanığın esas hakkındaki mütalaaya karşı beyanda bulunma hakkı saklı kalır. Bu iki ihtimal yargılama takvimini farklı yönlere çeker. Avukatlar kararın geri alınmasını talep ediyor. Kararın geri alınmaması halinde sanığın sorgusu yapılmış sayılacak. Bu durum sonraki aşamalarda yeni tartışmalar doğurabilir. Bundan sonraki bölümde iddianamenin kapsamını ve tutukluluk durumundaki değişimleri inceliyoruz.
İddianame kapsamı ve tutukluluk rakamlarındaki değişim
On dokuz Mart iki bin yirmi beş tarihli operasyonla başlayan soruşturma yaklaşık sekiz ay sürdü. İddianame on bir Kasım iki bin yirmi beşte hazırlandı. Yaklaşık üç bin dokuz yüz sayfalık metin Ekrem İmamoğlu’nu yüz kırk üç eylemden sorumlu tutuyor. Suç örgütü kurmak ve yönetmek iddiası dosyanın merkezinde yer alıyor. Savcılık bu iddialara dayanarak uzun hapis cezaları talep ediyor.
Süreç boyunca tutuklu sanık sayısı önemli ölçüde azaldı. Başlangıçta yüz yedi olan tutuklu sayısı elli üçe geriledi. Sekiz Temmuz celsesinde altı kişinin daha tahliye edilmesi bu düşüşü hızlandırdı. Beyoğlu Belediye Başkanı İnan Güney’in tahliyesi dikkat çekici bir gelişme oldu. Tutuksuz sanıkların sayısı ise toplam dörtyüz on dört sanık içinde ağırlık kazanıyor.
Dosyada yer alan İBB davası delil hacmi yüz binlerce sayfaya ulaşabiliyor. Bu hacim savunma hazırlığını zorlaştırıyor. Uzmanlar büyük dosyalarda belge erişiminin sınırlandırılmasının savunmayı zayıflattığını vurguluyor. Bu zayıflık yargılama sürecinde dengeyi bozabilir. Alınacak önlemler arasında belge erişiminin kolaylaştırılması ve süre yönetiminin esnetilmesi sayılabilir. Bu önlemler yargılamanın daha sağlıklı ilerlemesine katkı sağlar.
Mahkeme heyeti son tutukluluk incelemesinde hiçbir sanık hakkında tahliye kararı vermedi. Bu karar tutukluluk hallerinin devamını sağladı. İkinci grup duruşmalar tutuksuz sanık beyanlarıyla ilerleyecek. Ancak tutuklu sanığın talebi bu planı değiştirebilir. Süreçte yaşanan her gelişme kamuoyunun yargıya bakışını etkiliyor. Bundan sonraki bölümde istifa kararının dava süreciyle kesişen noktalarını ele alıyoruz.
Parti üyeliğinden istifa kararının yargılamaya yansımaları
Geçen hafta Ekrem İmamoğlu Cumhuriyet Halk Partisi üyeliğinden istifa ettiğini açıkladı. On yedi yıllık üyelik sona erdi. Açıklama Silivri Cezaevinden Cumhurbaşkanlığı Aday Ofisi sosyal medya hesabı üzerinden yapıldı. Karar ülkenin geleceğine dair inandığı değerlere ve millete karşı taşıdığı sorumluluğun sonucu olarak tanımlandı. Açıklamada yeni bir yol açıldığı vurgulandı.
Açıklama mahkeme kararıyla görevden uzaklaştırılan genel başkan Özgür Özel’in kurduğu Yeni Parti’ye atıfta bulundu. Daha güçlü daha demokratik ve daha umut dolu yarınların birlikte inşa edileceği ifade edildi. Bu davet yargı sürecinin siyasi boyutunu da öne çıkardı. İstifa kararı yargılamayla aynı döneme denk geldi. Bu denk geliş sürecin algılanışını etkiledi.
Yargılama sürecinde İBB davası dosyasındaki siyasi gelişmeler yargısal gelişmelerle iç içe geçiyor. Uzmanlar bu iç içe geçişin yargı bağımsızlığı algısını zedeleyebileceğini belirtiyor. Sektörel etkiler açısından bakıldığında uzun süren yargılamalar siyasi aktörlerin konumlarını yeniden tanımlıyor. Alınacak önlemler arasında yargı süreçlerinin siyasi tartışmalardan ayrıştırılması yer alıyor. Bu ayrıştırma kamuoyu güvenini güçlendirebilir.
İstifa kararı savunma talebiyle aynı döneme denk geldi. Bu denk geliş mahkeme salonundaki tartışmalara yeni bir katman ekliyor. Sanığın üç günlük savunma talebi yargılama takvimini etkileyecek. Mahkeme heyetinin bu talebi nasıl değerlendireceği sürecin yönünü belirleyecek. Yargılama Silivrideki yeni salonda devam ediyor. Bu fiziksel koşullar sürecin işleyişini de şekillendiriyor.
İBB davası sürecinde savunma hakkı tartışmaları yargılamanın temel eksenini oluşturuyor. Mahkeme heyetinin tutuksuz sanık beyanlarına geçmeden önce alacağı karar kritik önem taşıyor. Üç günlük süre talebi iddianamenin kapsamı dikkate alındığında savunmanın bütünlüğü açısından anlamlı görünüyor. Tutuklu sayısındaki azalma ve istifa kararı sürecin çok katmanlı yapısını ortaya koyuyor. Yargılama ilerledikçe her yeni celse yeni tartışmalar doğurabilir. Bu tartışmaların adil yargılanma ilkeleri çerçevesinde yönetilmesi sürecin sağlıklı tamamlanmasına katkı sağlar.
