Koruma statüsü iptallerinin artması Almanya’da Suriyelilere yönelik uygulamalarda belirgin bir değişime işaret ediyor. Federal Göç ve Mülteciler Dairesi daha fazla dosyayı incelemeye alırken kararlarında menşe ülkedeki değişen koşulları gerekçe gösteriyor. Bu yılın ilk altı ayında incelenen toplam 8 bin 320 dosyanın yüzde 23,2’si koruma statüsünün iptali veya geri alınmasıyla sonuçlandı. Bu oran 2025 yılında yüzde 3,7 2024 yılında ise yüzde 3,1 seviyesindeydi. Vakaların çoğunda mülteci statüsü veya ikincil koruma kaldırıldı. Bu makalede inceleme sürecinin genişlemesi sınır dışı rakamları Sol Partinin eleştirileri ve iltica başvurularındaki düşüş ele alınır. Okuyucu sürecin hangi gerekçelerle ilerlediğini ve olası yansımalarını görür.
Federal hükümet muhalefetteki Sol Partinin meclis soru önergesine bu rakamları içeren yanıt verdi. BAMF kararlarında Suriye’deki koşulların köklü biçimde değişmesini temel alıyor. Daha nadir görülen geri alma işlemi ise iltica sürecinde yanlış bilgi verildiğinin ortaya çıkması durumunda uygulanıyor. Bundan sonraki bölümde inceleme kapsamının nasıl genişlediğini ve hangi grupların dahil edildiğini inceliyoruz.
İnceleme kapsamının genişletilmesi ve etkilenen gruplar
BAMF şimdiye kadar çoğunlukla yalnızca suç işlemiş kişiler kamu güvenliği açısından tehdit olarak değerlendirilenler ve Suriye’ye gittikleri tespit edilen kişiler hakkında inceleme başlatıyordu. Haziran ayı ortasından itibaren bu uygulamayı kademeli olarak genişletmeye başladı. Suriye’deki insani durumun iyileştiği gerekçesiyle iltica başvurularında yeniden karar verilmeye başlanan gruplar da koruma statüsünün geri alınmasına yönelik incelemelere dahil edildi.
Bu gruplar arasında iltica başvurusu 21 aydan uzun süredir sonuçlandırılamayan kişiler yer alıyor. BAMF’ın uzun süre karar vermemesi nedeniyle açılan davalar sonucunda mahkemelerin karar verilmesini istediği dosyalar da kapsama alındı. Özel koruma ihtiyacı bulunmadığına hükmedilen kişiler incelemeye dahil edildi. Suriye’de kendi geçimini sağlayabileceği düşünülen kişiler ile aile veya sosyal çevresi sayesinde yeterli destek görebileceği varsayılan kişiler de listede bulunuyor. Bu genişleme süreci daha önce muaf tutulan birçok dosyayı yeniden gündeme taşıdı.
Süreç içinde koruma statüsü kararlarının yeniden değerlendirilmesi menşe ülkedeki koşulların değişmesine dayanıyor. BAMF Beşar Esad’ın devrilmesinin ardından bir süre kararları tamamen askıya almıştı. Bu dönemde yalnızca başka bir Avrupa Birliği ülkesine geri gönderilme prosedürüyle bağlantılı dosyalar işleme alınmıştı. Belirsiz durumun ardından incelemeler yeniden başladı. Uzmanlar bu genişlemenin idari iş yükünü artırabileceğini değerlendiriyor.
İnceleme sürecinin hızlanması koruma statüsünü kaybeden kişi sayısını yükseltti. Yüzde 23,2’lik oran önceki yıllara göre önemli bir sıçrama oluşturuyor. Bu artış kamuoyunda ve siyasi çevrelerde tartışma yarattı. Süreç kişilerin oturum haklarını doğrudan etkiliyor. Bundan sonraki bölümde sınır dışı işlemlerinin neden düşük kaldığını ve mevcut engelleri ele alıyoruz.
Sınır dışı işlemlerinin sınırlı kalma nedenleri
Bir Suriyelinin koruma statüsünü kaybetmesi başka bir oturum hakkı elde edememesi ve vatandaşlığa geçme şartlarını taşımaması halinde bile kısa vadede sınır dışı edilmesi pek olası değil. Suriye’ye geri gönderme işlemleri için geçiş hükümeti ve ilgili Suriyeli makamlarla iş birliği mutabakatı gerekiyor. Bu tür geri göndermeler şimdiye kadar oldukça sınırlı sayıda gerçekleşti.
Federal hükümet ve eyalet yönetimleri özellikle suç işlemiş kişilerin sınır dışı edilmesini artırmak istiyor. Geçen yıl iç savaşın başlamasından sonra ilk kez bir Suriyeli Almanya’dan Suriye’ye sınır dışı edilmişti. Bu yılın ilk altı ayında ise Suriye’ye üç sınır dışı işlemi gerçekleştirildi. İş birliği eksikliği işlemlerin yavaş ilerlemesine neden oluyor. Geçiş hükümetiyle mutabakat sağlanmadan büyük ölçekli geri göndermeler mümkün görünmüyor.
Sınır dışı rakamlarının düşüklüğü koruma statüsü kaybının pratikte hemen sonuç üretmediğini gösteriyor. Kişiler alternatif oturum yolları arayabiliyor. Bu durum idari süreçlerin uzamasına yol açıyor. Uzmanlar iş birliği mekanizmalarının güçlendirilmesi halinde rakamların artabileceğini belirtiyor. Mevcut koşullarda sınır dışı işlemleri istisnai kalmaya devam ediyor.
Federal hükümet suç işlemiş kişilere öncelik vermeyi sürdürüyor. Ancak genel gruplar için de inceleme kapısı açıldı. Bu ikili yaklaşım süreci karmaşık hale getiriyor. Bundan sonraki bölümde Sol Partinin eleştirilerini ve alternatif önerilerini inceliyoruz.
Sol Partinin göç ve mülteci politikaları sözcüsü Clara Bünger Suriye’deki durumun son derece istikrarsız olduğunu vurguladı. Birçok grubun tehdit edildiğini baskı gördüğünü ve yerinden edildiğini söyledi. Koruma statülerinin geri alınmasını eleştirdi. Mevcut koşullar altında zorunlu geri dönüşün kabul edilemez olduğunu belirtti.
Bünger koruma statüsünün gözden geçirilmesine yönelik süreçlerin kişiler üzerinde ciddi bir psikolojik yük oluşturduğunu ifade etti. Bu işlemlerin idari kurumlar ve mahkemeler açısından da önemli bir iş yüküne neden olduğunu aktardı. Federal hükümetin uzun süredir Almanya’da yaşayan Suriyeliler için ayrıca kalıcı koruma ve farklı oturum imkânları geliştirmesi gerektiğini savundu. Bu öneri sürecin daha dengeli yürütülmesi çağrısını içeriyor.
Eleştiriler koruma statüsü iptallerinin insan hakları boyutu taşıdığını öne çıkarıyor. Psikolojik yük ve idari yük birleşince süreç yavaşlayabiliyor. Uzmanlar uzun süredir ülkede yaşayan kişiler için alternatif statülerin geliştirilmesinin uyumu destekleyeceğini değerlendiriyor. Bu yaklaşım toplumsal gerilimi azaltabilir. Sol Partinin çağrısı siyasi tartışmayı derinleştiriyor.
Bünger’in açıklamaları federal hükümetin politikasına karşı güçlü bir muhalefet oluşturuyor. Alternatif kalış haklarının geliştirilmesi talebi kamuoyunda karşılık buluyor. Süreç hem hukuki hem de siyasi düzlemde devam ediyor. Bundan sonraki bölümde iltica başvurularındaki düşüşü ve iş gücü katkısını ele alıyoruz.
İltica başvurularındaki düşüş ve iş gücü katkısı
Aralık 2024’te Beşar Esad’ın ülkeyi terk etmesinin ardından Almanya’ya sığınmak isteyen Suriyelilerin sayısı belirgin biçimde düştü. 2013 yılından bu yılın ortasına kadar Almanya’da ilk kez iltica başvurusunda bulunan Suriyelilerin sayısı toplam 978 bin 761 olarak kayda geçti. Ancak bu yılın ilk yarısında yalnızca yaklaşık 5 bin yeni iltica başvurusu yapıldı.
İç savaş yıllarında Suriyelilerin iltica başvurularının neredeyse tamamı olumlu sonuçlanırken bu yılın ilk yarısında ret oranı yüzde 68,6’ya yükseldi. Birçok göç ve ekonomi uzmanı Suriyelilerin Almanya’da iş gücü açığının bulunduğu sektörlerde önemli bir rol oynadığına dikkat çekiyor. Resmi verilere göre Suriyeliler özellikle perakende ticaret taşeron işçilik şirketleri gastronomi sağlık sektörü ve kurye hizmetlerinde yoğun olarak istihdam ediliyor.
Başvuru sayısındaki keskin düşüş koruma statüsü incelemelerinin artmasıyla aynı döneme denk geliyor. Ret oranındaki yükselme menşe ülkedeki değişimi yansıtıyor. İş gücü katkısı ise Suriyelilerin ekonomik entegrasyonunu ortaya koyuyor. Uzmanlar bu katkının sektörlerdeki açığı kapattığını belirtiyor. Süreç hem göç politikası hem de ekonomi politikası açısından önem taşıyor.
Suriye’nin bazı bölgelerinde güvenlik durumu hâlâ kırılganlığını koruyor. Yer yer mezhepsel gruplar arasında şiddet olayları yaşanırken çok sayıda kişi de insani yardıma muhtaç durumda. İç savaş sırasında çatışmaların yoğun yaşandığı bölgelerde altyapı sorunları ve konut sıkıntısı devam ediyor. Bu tablo geri dönüşlerin neden sınırlı kaldığını açıklıyor.
Koruma statüsü iptallerindeki artış Almanya’da Suriyelilere yönelik politikanın yeni bir evresini oluşturuyor. İnceleme kapsamının genişlemesi daha fazla kişiyi etkiliyor. Sınır dışı işlemleri ise iş birliği eksikliği nedeniyle düşük kalıyor. Sol Partinin eleştirileri alternatif çözüm arayışlarını güçlendiriyor. İltica başvurularındaki düşüş ve iş gücü katkısı sürecin çok boyutlu yapısını ortaya koyuyor. Bu gelişmeler hem hukuki hem de toplumsal düzeyde tartışılmaya devam edecek.
