Kuran’da Boşanma Hükümleri aile hayatının sürdürülebilirliği ve bireylerin haklarının adaletle korunması adına ilahi mesajın ortaya koyduğu en temel hukuki esasları içermektedir. Toplumda asırların biriktirdiği geleneksel kabullerin aksine kutsal metin evlilik bağının sonlandırılmasında ne erkeğe ne de kadına keyfi bir fesih yetkisi tanımamaktadır. İlahi nizam, evlilik akdinin kurulmasında olduğu gibi sona erdirilmesinde de tarafsız bir hakemlik ve kamu denetimini şart koşmaktadır. Maddi ve manevi mağduriyetlerin önüne geçen bu yaklaşım, kadının aleyhine işleyen ön yargıları kırarak evlilik kurumuna gerçek vakarını kazandırmaktadır. Hazırladığımız bu çalışmada boşanma yetkisinin kamu otoritesine devri, üç talak kavramı ve iddet sürecinin sosyal dengelerdeki rolü detaylarıyla ele alınmaktadır. İlerleyen bölümlerde kamu otoritesinin rolü, eşlerin eşit hakları, iki defa ayrılık kuralı ve iddet sürecinin çözümleri usta bir derinlikle sunulmaktadır.
İlahi Adalet Çerçevesinde Boşanma Yetkisinin Kamu Otoritesine Devri
Evlilik kurumu iki hür bireyin karşılıklı hür iradeleri ve şahitler huzurunda akdedilen son derece kutsal ve hukuki bir sözleşme niteliği taşımaktadır. Toplumsal geleneklerde ve yerleşik örfi anlayışlarda bu kutsal sözleşmenin erkeğin tek taraflı bir beyanııyla anında sona erdirilebileceği algısı asırlar boyunca geniş kabul görmüştür. Oysa kutsal mesajın derin ruhuna ve adalet ilkelerine inildiğinde, bağın kurulmasındaki ortak iradenin sonlandırılma aşamasında da titizlikle gözetilmesi gerektiği açıkça anlaşılmaktadır. Öfke anında keyfi olarak dile getirilen ifadelerle bir yuvayı dağıtmak ilahi nizamın yüksek adalet anlayışıyla kesinlikle bağdaşmayan ciddi bir hak ihlalidir.
Kutsal metinlerdeki ilahi emirler dikkatle incelendiğinde boşanma çağrısının doğrudan şahıslara değil toplumun yönetiminden sorumlu olan yetkili kamu otoritesine yapıldığı net bir şekilde fark edilmektedir. Kamu otoritesi tarafların iddialarını ve evlilikteki uyuşmazlıkları derinlemesine inceleyerek evliliğin devam edip edemeyeceğine dair tamamen objektif ve adil bir değerlendirme yapmakla yükümlüdür. Böylece bireysel öfkelerin ve anlık duygusal kararların aile kurumunu tahrip etmesinin önüne geçilerek toplumun temel taşı olan yuvalar yasal bir koruma zırhına kavuşturulmaktadır.
İslami hukuk mantığında kamu otoritesinin ayrılık süreçlerinde aktif olarak devreye girmesi toplumsal huzurun ve adaletin en güçlü teminatı olarak kabul edilmektedir. Derinlemesine incelenen kuran’da boşanma hükümleri doğrultusunda hareket edildiğinde karı koca arasındaki uyuşmazlıkların çözümünde her iki tarafı da temsil eden tarafsız hakemler görevlendirilir. Erkeğin ve kadının ailelerinden seçilecek adalet sahibi ve tecrübeli hakemler evlilikteki temel çatışma noktalarını tespit ederek barış ortamını yeniden inşa etmeye gayret gösterirler. Hakemlerin yürüttüğü uzlaşma çabaları sonuçsuz kaldığında ise nihai ayrılık kararlarını bireyler kendi başlarına değil ancak yetkili hukuki merciler ve mahkemeler aracılığıyla verebilirler. Bu köklü kural sayesinde kadının başı üzerinde adeta bir tehdit unsuru gibi sallanan keyfi fesih yetkisi tamamen ortadan kaldırılmış ve hukuki güvence sağlanmış olur. Aile yapısının korunması adına hayata geçirilen bu koruyucu uygulama hem bireylerin insani vakarını muhafaza eder hem de kontrolsüz ayrılıkların yol açtığı toplumsal kaosun önüne geçer. Tarafsız bir yargılama süreci olmadan gerçekleşen keyfi ayrılıkların toplum bünyesinde ürettiği derin tahribat bu ilahi mekanizma sayesinde tamamen engellenmiş olmaktadır.
Tarihsel süreçte fıkhi yorumların bir kısmında ayrılma yetkisinin erkeğe bırakılması ve erkeğin üstün kılınması çeşitli gerekçelerle savunulmaya çalışılmıştır. Erkeğin aile kurumunun kurulması aşamasında maddi yükümlülükler üstlenmesi ve duygusal açıdan kadına göre daha dayanıklı olduğu yönündeki iddialar bu geleneksel yaklaşımın temel dayanağını oluşturmuştur. Fakat bu gerekçeler ilahi mesajın evrensel adalet ilkesiyle ve kadın ile erkeğin eşit sorumluluklara sahip hür bireyler olduğu gerçeğiyle açıkça çelişmektedir. Maddi bir harcama yapmamış olmanın veya mehir vermemenin bir insanı karar mekanizmasından tamamen mahrum bırakması ilahi adalet anlayışına tamamen aykırı bir mantık kurgusudur. Kutsal metin kadını ve erkeği toplumsal ve hukuki sorumluluklar bakımından tamamen eşit birer muhatap kabul ederek her iki tarafa da saygın bir konum biçmektedir. Dolayısıyla evlilik bağını tek taraflı tahakkümle koparma çabaları ilahi prensiplerin değil, insan eliyle üretilmiş beşeri ve ataerki geleneklerin bir yansımasından ibarettir. Sağlıklı ve adil bir toplumsal yapının inşası ancak bu tür yanlış mantık kurgularının ve geleneksel ön yargıların tamamen terk edilmesiyle mümkün hale gelecektir.
Toplumsal hayatta evlilik kurumunun sarsılmasını önlemek amacıyla uzman görüşleri ve kurumsal idari tedbirlerin entegrasyonu her geçen gün daha da kritik bir önem kazanmaktadır. Bütüncül ve disiplinler arası bir perspektifle uygulanan kuran’da boşanma hükümleri eşlerin ayrılık öncesinde psikolojik, sosyal ve hukuki açıdan desteklenmesini zorunlu kılmaktadır. Nitekim modern aile içi iletişim danışmanlığı hizmetleri ve kamu denetimli arabuluculuk mekanizmaları ayrılık kararlarından önce yıpranan ilişkileri onarmak adına koruyucu bir kalkan işlevi üstlenmektedir. Taraflara sağlanan bu profesyonel uzman desteği evlilik bağının anlık öfkelerle kopmasını önleyerek eşlere durum değerlendirmesi yapabilecekleri makul bir düşünme zamanı tanımaktadır. Bunun yanında hukuki güvencelerin artırılması kadının ayrılık sonrasında ekonomik ve sosyal mağduriyetler yaşamasını engelleyen en temel yasal koruma önlemleri arasında yer almaktadır. Kurumsal mercilerin adil ve yapıcı müdahalesi sayesinde bireyler fevri tepkilerle hareket etmekten vazgeçerek ilahi adalet sınırları içerisinde hareket etmeyi öğrenmektedir. Sonuç olarak ilahi mesajın asırlar öncesinden öngördüğü denetim mekanizması çağdaş hukuki uygulamalarla ve koruyucu aile politikalarıyla muazzam bir uyum sergilemektedir.
Tek Taraflı İrade Yanılgısı ve Kadın Haklarının Korunma Esasları
Geleneksel anlayışın kadın aleyhine oluşturduğu en büyük mağduriyetlerden biri ayrılık hakkının ve talebinin sadece erkeğe ait olduğu yönündeki yanlış algıdır. Nikah akdi kıyılırken aksine özel bir şart konulmadığı sürece kadının tek taraflı olarak ayrılma talebinde bulunamayacağı kabulü toplumsal bir baskı mekanizması haline getirilmiştir. Oysa evlilik birliğini sürdürme iradesi ve arzusu her iki tarafın karşılıklı rızasına ve gönüllülüğüne dayalı olarak devam etmek zorunda olan kutsal bir bağdır. Eşler arasındaki sevgi ve saygı bağları tamamen koptuğunda ve irade birliği ortadan kalktığında kadının da meşru hukuki mercilere başvurarak ayrılık isteme hakkı son derece açıktır. Kadının kendi özgür iradesiyle boşanabilmesi için aldığı mehri veya birikimlerini kocalara devrederek bir nevi haraç ödemek zorunda bırakılması ilahi adalet ilkeleriyle kesinlikle uyuşmaz. Sadece kocasını ikna edebilmek adına ağır maddi tavizler vermek zorunda bırakılan kadın ilahi hukukun sağladığı şefkat ve koruma şemsiyesinden mahrum kalmış olmaktadır. Bu haksız uygulamalar dinin özünde yer alan merhamet, insan hakları ve adalet ilkelerinin geleneksel kabuller uğruna göz ardı edildiğini net bir şekilde ortaya koymaktadır.
Ayrılık süreçlerinde tarafların hukuki haklarının eşit şekilde korunması toplumsal barışın ve maşeri vicdanın en temel şartları arasında yer almaktadır. Doğru bir idrak ve objektif bir bakış açısıyla ele alınan kuran’da boşanma hükümleri kadının hiçbir şekilde haksızlığa uğramasını onaylamaz. Ayrılık talebi ister erkekten ister kadından gelmiş olsun, boşanma davasında karar verme yetkisi tamamen bağımsız ve tarafsız kamu otoritesine aittir. Kamu otoritesi ayrılık sürecinde kadının barınma imkanlarını, mali haklarını ve ortak çocukların velayet durumlarını tüm detaylarıyla incelemekle mükelleftir. Eşler arasındaki ekonomik imkan farklılıklarının ayrılık sonrasında kadını cezalandırma veya mağdur etme aracına dönüştürülmesi yasal idari tedbirlerle engellenir. Kadının kendi rızası bulunmadan veya meşru bir yargı kararı olmadan evden zorla çıkarılması ilahi sınırların açık bir ihlali olarak kabul edilmektedir. Hakiki adalet prensibi hem kadının hem de erkeğin ayrılık sonrasında da insan onuruna yaraşır bağımsız bir hayat sürmesini teminat altına almayı gerektirmektedir.
Sektörel, hukuki ve sosyal açılardan değerlendirildiğinde aile yapısında meydana gelen düzensiz çözülmelerin toplumsal maliyeti son derece ağır olmaktadır. Bu nedenle ilgili devlet organlarının, adalet mekanizmalarının ve sivil toplum kuruluşlarının aile kurumunu koruyacak bütüncül stratejik önlemler geliştirmesi elzemdir. Evlilik öncesinde çiftlere sunulacak hukuki ve psikolojik eğitimlerin zorunlu kılınması eşlerin hak ve sorumluluklarını öğrenmesi açısından ilk stratejik adımı oluşturur. Uzman sosyologların ve aile hukukçularının gerçekleştirdiği derinlemesine analizler bilincin yüksek olduğu toplumlarda keyfi ayrılık oranlarının belirgin şekilde düştüğünü göstermektedir. Ayrıca ayrılık sonrasında tek başına kalan bireylerin ve çocukların ekonomik açıdan desteklenmesi için sosyal devlet mekanizmaları etkin biçimde devreye sokulmalıdır. Bütün bu idari ve kurumsal adımlar ilahi nizamın insan onurunu ve toplumsal dengeyi merkeze alan koruyucu felsefesiyle birebir örtüşen hayati uygulamalardır. Toplumsal bilincin ve hukuki güvencelerin yükseltilmesi evliliklerin çok daha sağlam ve nitelikli temeller üzerinde yükselmesine zemin hazırlamaktadır.
İki Defa Ayrılık Kuralı ve Yanlış Bilinen Üç Talak Uygulaması
Halk arasında doğru bilinen ve asırlardır sorgulanmadan kabul edilen en yaygın yanlışlardan biri tek celsede üç talak vererek evliliğin anında sonlandırıldığı inancıdır. Ağızdan çıkan birkaç kontrolsüz kelimeyle bir yuvanın tamamen yıkıldığı ve bir daha asla geri dönülemez bir yola girildiği algısı kutsal metnin mesajıyla çelişmektedir. İlahi nizamda ayrılık hakkı tek bir anda tüketilen fevri bir karar değil, zamana yayılan, sindirilen ve aşamalı olarak kurgulanan bir iyileştirme mekanizmasıdır. Kutsal ayetler boşanmanın ancak iki defa gerçekleşebileceğini ve her ayrılık adımında taraflara durumlarını yeniden gözden geçirme fırsatı sunulduğunu açıkça emreder. İlk ayrılık kararının ardından eşler iddet süresi boyunca aynı evde kalarak hatalarını telafi etme ve evlilik birlikteliğine yeniden dönme hakkına tamamen sahiptirler. Aynı esneklik ve iyileştirme imkanı ikinci ayrılık kararı için de geçerli tutularak yuvaların kolayca dağıtılmasının önüne geçilmesi hedeflenmektedir. İlahi mesaj insan psikolojisinin ve öfke patlamalarının farkında olarak taraflara sakinleşme ve sevgiyi yeniden inşa etme zamanı tanımaktadır.
Üç talakın tek bir mecliste dile getirilerek geçerli sayılması anlayışı tarihi süreçte yaşanan bazı özel idari kararlara ve siyasi içtihatlara dayanmaktadır. Hazreti Ömer döneminde insanların fevri kararlarla evliliklerini hiçe saymalarını engellemek ve bir caydırıcılık oluşturmak amacıyla bu tür sert bir uygulama kurgulanmıştır. Ancak zaman içerisinde toplumsal hafızada bu muvakkat iddari tedbir asıl ilahi kuralın yerine geçirilmiş ve aile hayatında telafisi imkansız mağduriyetler doğurmuştur. Bir mecliste peş peşe ifade edilen üç talak beyanı hem mantık ilkeleri hem de kutsal metnin lafzı gereği yalnızca tek bir ayrılık adımı olarak kabul edilmelidir. Nasıl ki bir ip üzerindeki düğüm tek bir hamlede çözüldüğünde üç defa çözülmüş sayılamazsa, tek bir anda söylenen sözler de üç ayrı boşanma yerine geçemez. Bu temel mantık kurgusu ilahi mesajın evrensel yapısıyla ve insan aklının kaçınılmaz gerekleriyle tam bir uyum ve bütünlük içerisindedir. Geleneksel yanılgıların düzeltilmesi ve sahih bilgiye dönülmesi yüz binlerce ailenin haksız yere dağılmasını önleyecek hayati bir dönüşüm başlatacaktır.
Aşama aşama ve zamana yayılarak gerçekleşen ayrılık sürecinin sınırları ilahi metinlerde hiçbir şüpheye yer bırakmayacak biçimde kesin olarak çizilmiştir. Evlilik nizamını ve aile vakarını en üst düzeyde koruyan kuran’da boşanma hükümleri ikinci ayrılıktan sonra eşlerin dördüncü kez bir araya gelmesini özel şartlara bağlar. İki kez ayrılıp tekrar evlenen ve ardından üçüncü kez kesin olarak boşanan bir çift artık diledikleri zaman hemen yeniden evlilik akdi kıyamazlar. Bu kesin kural evlilik kurumunun bireylerin elinde bir çocuk oyuncağına veya keyfi bir deneme alanına dönüştürülmesini engellemek için konulmuş caydırıcı bir sınırdır. Kadının hayatın doğal akışı içerisinde başka bir kişiyle dürüstçe evlenip oradan da meşru sebeplerle ayrılması durumu bu kuralın tek insani istisnasıdır. Toplumda bu kuralın etrafından dolanmak amacıyla kurgulanan sahte ve muvazaalı evlilik yöntemleri ilahi hukuka ve insan onuruna yapılmış büyük bir hürmetsizliktir. Dürüstlük ve samimiyet ilahi nizamın tüm alanlarında olduğu gibi aile hukuku ve evlilik birlikteliği alanında da vazgeçilmez temel şarttır.
İki defa evlenip ayrılma imkanının kullandırılması eşlere geçmiş hatalarından ders çıkarma fırsatı sunan son derece merhametli bir ilahi mekanizmadır. Toplumsal hayata aktarılan kuran’da boşanma hükümleri sayesinde çiftler her ayrılık adımında ilişkilerindeki sorunları tarafsız gözle değerlendirme imkanı bulurlar. Evlilikteki iletişim engelleri, duygusal kopuşlar ve geçimsizlikler zaman içinde profesyonel desteklerle ve aile büyüklerinin katkılarıyla aşılabilir. Eşler arasında karşılıklı saygı, sevgi ve güven ortamı yeniden tesis edilebiliyorsa evliliği sürdürmek ilahi mesaj tarafından en erdemli tutum olarak teşvik edilir. Ancak tüm çabalara rağmen birlikteliğin sürdürülmesi imkansız bir hal almışsa tarafların birbirlerini kırıp yıpratmadan güzellikle ayrılmaları emredilmektedir. Ayrılık aşamasında erkeklerin kadına daha önce verdikleri mehirleri veya hediyeleri zorla geri almaya çalışmaları ilahi sınırlar dahilinde kesinlikle yasaklanmıştır. Güzellikle salıverme prensibi eşlerin ayrıldıktan sonra da saygın birer birey olarak hayatlarına devam edebilmelerini güvence altına almaktadır.
Aşamalı ayrılık ilkelerinin sektörel ve hukuksal yansımaları modern dünya hukuk sistemlerine de yol gösterecek derin nitelikler taşımaktadır. Çağdaş aile hukukunda yaygınlaşan mecburi soğuma süreleri, aile içi arabuluculuk seansları ve uzlaşma mekanizmaları ilahi mesajın bu aşamalı yapısıyla tam bir paralellik gösterir. Sosyolojik araştırmalar ve aile mahkemelerinden elde edilen veriler ani öfke krizleriyle açılan boşanma davalarının soğuma dönemlerinde büyük oranda çekildiğini kanıtlamaktadır. Bu doğrultuda yasal sistemlerin koruyucu, birleştirici ve onarıcı adli mekanizmaları çok daha aktif ve kapsayıcı şekilde devreye sokması gerekmektedir. Çiftlerin ve çocukların haklarını bütüncül olarak koruyan hukuki düzenlemeler toplumsal bünyenin çözülmesini engelleyen en stratejik adımlardır. Bilinçli bir hukuk anlayışı hem bireysel hakları teminat altına alır hem de çocukların sağlıklı ve güvenli ortamlarda yetişmesine doğrudan katkı sağlar. Böylece ilahi nizamın insan odaklı felsefesi modern kurumlar ve uzman kadrolar aracılığıyla toplumsal hayatta somut bir karşılık bulmuş olmaktadır.
Toplumsal Dengeler İddet Süreci ve Kurani Çözüm Yolları
İddet süreci boşanma kararının hemen ardından kadının beklemekle yükümlü olduğu ve toplumsal dengeler açısından hayati önem taşıyan kutsal bir zaman dilimidir. Son derece derin ve koruyucu anlamlar barındıran kuran’da boşanma hükümleri iddet süresini basit bir bekleme süresi değil, birleşme fırsatı olarak tanımlar. Bu süreçte kadının hamile olup olmadığı tıp ve hukuk disiplinleri çerçevesinde net olarak belirlenerek doğacak çocuğun soybağı karmaşası yaşaması kesin olarak engellenir. Ayrıca iddet süresi boyunca kadının kendi evinde kalmaya ve kocasının da aynı evi paylaşmaya devam etmesi ilahi emrin açık bir gereğidir. Erkeğin eşini evden zorla çıkarması veya kadının evi terk edip gitmesi ilahi sınırların aşılması ve fırsatların tepilmesi olarak nitelendirilir. Aynı çatı altında geçirilen bu üç aylık bekleme süresi tarafların öfkelerini yatıştırıp ilişkilerini yeniden gözden geçirmelerine eşsiz bir zemin hazırlar. Toplumsal dengelerin ve aile mahremiyetinin korunmasında iddet kurumunun sağladığı muazzam yararlar yadsınamaz bir hakikat olarak karşımızda durmaktadır.
İddet süresinin sosyal, hukuki ve insani boyutları kadının ekonomik güvencesini eksiksiz şekilde kapsayacak biçimde kurgulanmıştır. Bekleme süresi boyunca kadının barınma, beslenme, sağlık ve genel yaşam giderleri kocanın hukuki ve ahlaki sorumluluğunda olmaya devam eder. Bu yasal yükümlülük kadının ayrılık kararı sonrasında aniden mağdur olmasını ve ekonomik çaresizliğe sürüklenmesini tamamen önlemektedir. Kamu otoritesi ve adli merciler bu mali güvencelerin eksiksiz şekilde yerine getirilip getirilmediğini yakından denetlemekle mükellef kılınmıştır. Kadının ekonomik haklarının teminat altına alınması aile içi psikolojik baskı ve maddi sömürü risklerini en alt seviyeye indirmektedir. Böylece ayrılık süreci her iki taraf için de mağduriyet yaratmadan, hukuki ve ahlaki zemin üzerinde tam bir vakarla tamamlanmış olmaktadır. İlahi nizamın kadına tanıdığı bu koruyucu şemsiye toplumsal adaletin ve insani değerlerin en somut tezahürlerinden biri olarak kabul edilir.
Toplumda boşanmış kadınlara yönelik var olan olumsuz algıların ve haksız baskıların kırılması ancak ilahi ilkelerin doğru kavranmasıyla mümkündür. Kutsal metin ayrılmış bireyleri toplumdan tecrit etmek veya kınamak yerine meşru ve huzurlu yeni yuvalar kurmalarını açıkça teşvik eder. İddet süresi tamamlandıktan sonra kadının kendi özgür iradesiyle dilediği kişiyle meşru bir evlilik yapma hakkı ilahi hukukun güvencesi altındadır. Akrabaların, eski eşin veya toplumun kadının yeniden evlenmesine engel olmaya çalışması ilahi emirler çerçevesinde kesinlikle yasaklanmıştır. Bireylerin hür iradelerine ve hayat tercihlerine duyulan bu saygı toplumsal ahlakın ve huzur ortamının gelişmesini doğrudan desteklemektedir. Örf ve adalete uygun şekilde gerçekleşen yeni başlangıçlar bireylerin psikolojik sağlığını ve toplumsal entegrasyonunu olumlu yönde etkilemektedir. İlahi nizam her aşamada insanın mutluluğunu, şerefini ve toplumsal dengenin sarsılmaz bir şekilde korunmasını esas almaktadır.
Çocukların durumu ayrılık süreçlerinde en hassas ve en büyük titizlikle yönetilmesi gereken stratejik konuların başında yer almaktadır. Eşler arasındaki anlaşmazlıkların çocuklara yansıtılması ve onların bir intikam aracı olarak kullanılması ilahi adalet açısından büyük bir vebaldir. İlahi adalet ilkeleri çocukların bakım, eğitim, sağlık ve sevgi ihtiyaçlarının ayrılık sonrasında da kesintisiz karşılanmasını zorunlu tutar. Anne ve babanın evlilik bağını bitirmiş olması onların çocuklarına karşı taşıdıkları ebeveynlik sorumluluklarını kesinlikle ortadan kaldırmaz. Kamu otoritesi çocukların üstün yararını her şeyin üstünde tutarak velayet, nafaka ve şahsi ilişki düzenlemelerini tam bir adaletle yapmalıdır. Çocukların ruhsal ve fiziksel gelişimi toplumsal geleceğimizin yegane teminatı olduğundan bu konuda en ufak bir ihmale izin verilemez. Bilinçli ebeveynlik anlayışı ayrılık sonrasında da çocukların sevgi ve güven dolu ortamlarda büyümesine imkan sağlamaktadır.
Boşanma hukuku ve aile kurumu alanında sektörel ve kurumsal boyutta alınacak idari önlemler toplumsal krizlerin önüne geçebilir. Özellikle adalet bakanlıkları bünyesinde ihtisaslaşmış aile mahkemelerinin, psikolojik danışmanlık ve arabuluculuk merkezlerinin niteliği artırılmalıdır. Psikolog, sosyolog, hukukçu ve ilahiyatçılardan oluşan disiplinler arası uzman heyetler ayrılık sürecindeki çiftlere rehberlik hizmeti sunmalıdır. Yapılan saha araştırmaları uzman desteği alan çiftlerin ayrılık süreçlerini çok daha az travmayla ve uzlaşıyla atlattığını net şekilde ortaya koymaktadır. Ayrıca ekonomik zorluk yaşayan mağdur bireyler için sığınma evleri, istihdam imkanları ve sosyal yardım fonları daha etkin hale getirilmelidir. Toplumsal dayanışma ağlarının güçlü tutulması ilahi mesajın yardımlaşma, merhamet ve adaleti yayma ilkelerinin kaçınılmaz bir gereğidir. Gerekli tüm idari, hukuki ve sosyal tedbirlerin alınmasıyla aile yapısındaki krizler en sağlıklı ve yapıcı şekilde yönetilebilir hale gelecektir.
Sonuç olarak ilahi mesajın ortaya koyduğu boşanma nizamı insan onurunu, kadın haklarını ve toplumsal dengeyi en üst düzeyde muhafaza etmektedir. Asırların biriktirdiği yanlış gelenekler, kulaktan dolma hususlar ve ataerki kabuller terk edildiğinde hakiki ilahi adalet tecelli edecektir. Kamu otoritesinin denetimi, eşlerin eşit hakları, üç talakın doğru idraki ve iddet sürecinin imkanları aile kurumunun teminatıdır. Toplumun tüm kesimlerinin bu sahih ilkelere sarılması daha huzurlu, adil ve nitelikli bir geleceğin kapılarını sonuna kadar aralayacaktır. Sağlıklı evlilikler ve adaletle yönetilen ayrılık süreçleri güçlü ve sarsılmaz bir toplumsal yapının en sağlam harcını oluşturmaktadır. İlahi rehberliğin ve akli ilkelerin ışığında atılacak her adım hem bireysel mutluluğumuza hem de toplumsal barışımıza hayati katkı sağlayacaktır. Hakiki adalete ulaşmak için önyargılardan arınmış açık bir zihinle ilahi mesajın sunduğu evrensel çözümleri benimsemek vazgeçilmez bir şarttır.
